Алгарытм выканання рознаўзроўневых заданняў на суаднясенне фактаў (працэсаў) гісторыі Беларусі і сусветнай гісторыі 1



Дата канвертавання21.05.2016
Памер318.35 Kb.
Алгарытм выканання рознаўзроўневых заданняў на суаднясенне фактаў (працэсаў) гісторыі Беларусі і сусветнай гісторыі

1. Сінхранізацыя (абазначэнне на стужцы часу) даты з гісторыі Беларусі, калі адбылася падзея, ці храналагічнага перыяду, якія параўноўваюцца з сусветнай гісторыяй (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Вызначэнне прыкмет, па якіх будзе праводзіцца суаднясенне фактаў (працэсаў) гісторыі Беларусі і сусветнай гісторыі (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Сістэматызацыя факталагічнага матэрыялу ў падзеях (працэсах) гісторыі Беларусі і сусветнай гісторыі, якія параўноўваюцца (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Вызначэнне агульнага і асаблівага ў падзеях (працэсах) гісторыі Беларусі і сусветнай гісторыі, якія параўноўваюцца (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).
Прыклад афармлення адказу пры суаднясенні фактаў (працэсаў) гісторыі Беларусі і сусветнай гісторыі

Суаднясенне падзей «рэйкавай вайны» на тэрыторыі Беларусі з заключным этапам Вялікай Айчыннай вайны.

1. «Рэйкавая вайна» на тэрыторыі Беларусі праводзілася ў тры этапы. Першы этап пачаўся ў жніўні 1943 г., калі войскі Чырвонай Арміі распачалі контрнаступленне пад Курскам. Другі этап праводзіўся ў другой палове верасня і працягваўся да пачатку лістапада 1943 г., калі Чырвоная Армія пачала вызваленне тэрыторыі Беларусі. Трэці этап пачаўся 20 чэрвеня 1944 г. напярэдадні беларускай наступальнай аперацыі «Баграціён» і працягваўся да поўнага вызвалення Беларусі (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. «Рэйкавая вайна» – аперацыя партызан па масавым разбурэнні чыгунак з мэтай дэзарганізацыі нямецкіх ваенных перавозак (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. У ходзе першага этапу «рэйкавай вайны» партызаны ўзрывалі рэйкі, пускалі пад адхон ваенныя эшалоны. У выніку на 40% скараціліся перавозкі для фашысцкіх армій. Гітлераўскае камандаванне вымушана было аддаць загад разбіраць чыгунку ў шэрагу краін Еўропы, а рэйкі і шпалы перапраўляць на Усход. У ходзе другога этапу «рэйкавай вайны» праціўнік вымушаны быў падвоіць колькасць дывізій для аховы сваіх камунікацый. У ходзе правядзення трэцяга этапу «рэйкавай вайны» ўзаемадзеянне партызанскіх злучэнняў і рэгулярных фарміраванняў Чырвонай Арміі садзейнічала вызваленню тэрыторыі Беларусі (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Агульным з’яўляецца каардынацыя сінхронных дзеянняў партызан па зрыве ваенных перавозак і войск Чырвонай Арміі пры іх наступленні. Асаблівым можна лічыць тое, што пад кантролем беларускіх партызан знаходзілася да 60% акупіраванай тэрыторыі, што дазволіла ім праводзіць «рэйкавую вайну» ў масавым маштабе пры аказанні непасрэднай дапамогі рэгулярным падраздзяленням Чырвонай Арміі (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Алгарытм выканання рознаўзроўневых заданняў на суаднясенне гістарычнай падзеі з грамадска-гістарычным працэсам

1. Сінхранізацыя гістарычнай падзеі з грамадска-гістарычным працэсам (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Вызначэнне агульнай прыкметы (паняцця, тэрміна), згодна з якой праводзіцца суаднясенне гістарычнай падзеі з грамадска-гістарычным працэсам (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Сістэматызацыя факталагічнага матэрыялу ў адпаведнасці з тэарэтычнымі ведамі, якія ўвасабляюць сабой грамадска-гістарычны працэс (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Вызначэнне асаблівага (характэрнага) для гістарычнай падзеі ў Беларусі пры суаднясенні яе з грамадска-гістарычным працэсам (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).
Прыклад афармлення адказу пры суаднясенні гістарычнай падзеі

з грамадска-гістарычным працэсам

Вызначэнне грамадска-гістарычнага працэса, аб якім сведчыла правядзенне выбараў народных дэпутатаў БССР на альтэрнатыўнай аснове.

1. Упершыню выбары ў Вярхоўны і мясцовыя Саветы народных дэпутатаў БССР на альтэрнатыўнай аснове адбыліся ў 1990 г. згодна з новым выбарчым законам у час ажыццяўлення палітыкі перабудовы (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Выбары народных дэпутатаў БССР на альтэрнатыўнай аснове азначалі, што на кожнае месца ў органе ўлады прэтэндавалі некалькі кандыдатаў, кожны з якіх удзельнічаў у выбарчай кампаніі са сваёй праграмай, а канчатковае рашэнне прымалася па выніках галасавання выбаршчыкаў (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Упершыню ў гісторыі Вярхоўнага Савета БССР у выніку правядзення альтэрнатыўных выбараў узнікла парламенцкая апазіцыягрупа (фракцыя) дэпутатаў, чые погляды не супадалі альбо супярэчылі думкам дэпутацкай большасці. У гэтых умовах замест фармальнага аднагалоснага зацвярджэння законаў у Вярхоўным Савеце БССР праходзіла іх абмеркаванне (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Правядзенне выбараў на альтэрнатыўнай аснове сведчыла аб выніках правядзення палітыкі перабудовы і распаўсюджванні працэса дэмакратызацыі грамадска-палітычнага жыцця, заснаванага на прынцыпе народаўладдзя (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Алгарытм выканання рознаўзроўневых заданняў

на параўнанне гістарычных падзей (працэсаў)

па прапанаваных ці самастойна вызначаных прыкметах

1. Сінхранізацыя па часе ці лакалізацыя ў прасторы гістарычных падзей (працэсаў), якія параўноўваюцца адна з другой (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Супастаўленне прапанаваных прыкмет з тэарэтычнымі ведамі, якія ўвасабляюць сабой грамадска-гістарычны працэс, ці самастойнае вызначэнне прыкмет, неабходных для правядзення параўнання гістарычных падзей у табліцы (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Запаўненне табліцы, неабходнай для правядзення параўнання па прапанаваных прыкметах па дадзеным узоры, ці сістэматызацыя (адбор) факталагічнага матэрыялу ў адпаведнасці з самастойна вызначанымі прыкметамі і афармленне параўнання ў табліцы (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Прыкметы, па якіх параўноўваюцца падзеі (працэсы)

Гістарычныя падзеі (працэсы)

Назва падзеі (працэса)

Назва падзеі (працэса)

Прапанаваная прыкмета ці яе самастойнае вызначэнне







Прапанаваная прыкмета ці яе самастойнае вызначэнне







Прапанаваная прыкмета ці яе самастойнае вызначэнне







4. Выснова аб агульных рысах і адрозненнях (станоўчых і негатыўных рысах, эфектыўнасці і аптымальнасці) гістарычных падзей (працэсаў), якія параўноўваюцца (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Прыклад афамлення адказу пры параўнанні гістарычных падзей (працэсаў) па прапанаваных ці самастойна вызначаных прыкметах

Параўнанне грамадска-палітычнага жыцця ў БССР у розныя храналагічныя перыяды па прапанаваных прыкметах.

1. Сінхранізацыя з’яў грамадска-палітычнага жыцця БССР у перыяд хрушчоўскай «адлігі», гэта значыць у другой палове 1950-х – першай палове 1960-х гг., і ў перыяд стагнацыі, гэта значыць у другой палове 1960-х – першай палове 1980-х гг. (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Супастаўленне прапанаваных прыкмет (параўноўваемых гістарычных з’яў) з паняццем «палітычная сістэма грамадства», якое азначае сістэму, што ўключае дзяржаву (органы дзяржаўнай улады і кіравання), палітычныя партыі, прафесійныя саюзы, рэлігійныя арганізацыі, творчыя саюзы і іншыя арганізацыі і рухі, што маюць палітычныя мэты (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Запаўненне параўнальнай табліцы па прапанаваных прыкметах (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Прыкметы для параўнання

Другая палова 1950-х –

першая палова 1960-х гг.



Другая палова 1960-х –

першая палова 1980-х гг.



З’явы, якія сведчылі аб дэмакратызацыі

Асуджэнне культу асобы Сталіна і правядзенне частковай рэабілітацыі неабгрунтаваных ахвяр сталінскіх рэпрэсій у час хрушчоўскай «адлігі», калі Першым сакратаром ЦК КПБ быў К.Т. Мазураў.

Адмаўленне ад нерэальных планаў будаўніцтва камунізму да пачатку 1980-х гг. у перыяд, калі Першым сакратаром ЦК КПБ быў П.М. Машэраў.

З’явы, якія сведчылі аб захаванні савецкай грамадска-палітычнай сістэмы

Існаванне аднапартыйнай палітычнай сістэмы. Прыняцце ў 1961 г. неабгрунтаванага (валюнтарысцкага) курсу на будаўніцтва камунізму.


Замацаванне кіруючай і накіроў­ваючай ролі Камуністычнай партыі Беларусі ў адпаведнасці з артыкулам 6 Канстытуцыі БССР 1978 г., у выніку чаго КПБ з’яўлялася «дзяржавай у дзяржаве».

4. Асаблівасцю грамадска-палітычнага жыцця ў БССР з’яўлялася ўзмацненне ролі Камуністычнай партыі Беларусі, якое адбывалася ва ўмовах дастаткова стабільнага эканамічнага развіцця Беларусі, калі яшчэ не праявіліся крызісныя з’явы. На аснове павышэння жыццёвага ўзроўню насельніцтва фарміраваліся станоўчыя адносіны беларусаў да палітыкі камуністычнай партыі. Для беларускага грамадства былі характэрныя жыццёвы аптымізм, упэўненасць у заўтрашнім дні, сімпатыі да ідэй сацыялізму (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Алгарытм выканання рознаўзроўневых заданняў

на тлумачэнне прычынна-выніковых сувязей

паміж гістарычнымі фактамі (працэсамі)

1. Вызначэнне храналагічнага перыяду ці сферы грамадскага жыцця, да якіх адносяцца гістарычныя факты (працэсы) (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Вызначэнне агульнай прыкметы (лагічнай паслядоўнасці), на падставе якой звязваюцца паміж сабой гістарычныя факты (працэсы) (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Сістэматызацыя факталагічнага (тэарэтычнага) матэрыялу ў адпаведнасці з прычынна-выніковай сувяззю паміж гістарычнымі фактамі (працэсамі) пры вызначэнні, якія з іх з’яўляюцца прычынай, а якія – вынікам (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Вызначэнне асаблівага (характэрнага) для прычынна-выніковых сувязей паміж гістарычнымі фактамі (працэсамі) у Беларусі (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).
Прыклад афамлення адказу пры тлумачэнні прычынна-выніковых сувязей паміж гістарычнымі фактамі (працэсамі)

Раскрыццё прычынна-следчай сувязі паміж палітыкай Польшчы ў «крэсах усходніх» і разгортваннем нацыянальна-вызваленчай барацьбы ў Заходняй Беларусі.

1. Гістарычныя падзеі, звязаныя з палітыкай Польшчы ў «крэсах усходніх» і разгортваннем нацыянальна-вызваленчай барацьбы ў Заходняй Беларусі, адносяцца да 1920-х–1930-х гг. і да грамадска-палітычнай і сацыяльна-эканамічнай сфер жыцця (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Лагічная паслядоўнасць гістарычных падзей, звязаных з палітыкай Польшчы ў «крэсах усходніх» і разгортваннем у Заходняй Беларусі нацыянальна-вызваленчай барацьбы, заключаецца ў яе абумоўленасці дзеяннямі польскіх улад, накіраванымі на паланізацыю мясцовага насельніцтва (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Прычыны разгортвання барацьбы супраць польскіх улад у Заходняй Беларусі былі абумоўлены палітыкай начальніка Польскай дзяржавы Юзафа Пілсудскага, якая атрымала назву «санацыя» («аздараўленне»). На тэрыторыі Заходняй Беларусі дзейнічала польская тайная палітычная паліцыя, шматлікія суды і турмы, быў створаны канцэнтрацыйны лагер у Бярозе-Картузскай. Масавыя арышты, здзекі і катаванні выклікала нянавісць народа да польскіх кіраўнiкоў. У выніку курса на паланізацыю ў 1938/39 навучальным годзе ў Заходняй Беларусі не засталося ніводнай беларускай школы. Адной з праяў нацыянальнага ўціску стала парушэнне права на свабоду веравызнання і рэлігійная нецярпімасць польскіх улад да праваслаўнай большасці беларускамоўнага насельніцтва. Аграрная палітыка польскіх улад была накіравана на эксплуатацыю сялянства, якое ў Заходняй Беларусі пакутавала ад малазямелля і беззямелля. Рабочыя ў Заходняй Беларусі працавалі па 12–14 гадзін у суткі, а іх заработная плата была ніжэйшая, чым на ўласна польскіх землях (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Асаблівым ў дадзенай прычынна-следчай сувязі з’яўляецца тое, што польскія ўлады разглядалі анексіраваныя імі па ўмовах Рыжскага мірнага дагавора 1921 г. заходнебеларускія землі як уласна польскія, бо ў афіцыйных польскіх дакументах яны атрымалі назву «крэсы ўсходнія», што азначала ўсходнія ўскраіны Рэчы Паспалітай (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).
Алгарытм выканання рознаўзроўневых заданняў

на раскрыццё зместу гістарычных паняццяў (тэрмінаў)

1. Вызначэнне храналагічнага перыяду ці сферы грамадскага жыцця, да якіх адносіцца гістарычнае паняцце (тэрмін) (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Вызначэнне прыкмет гістарычнага паняцця (тэрміну) (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Сістэматызацыя факталагічнага матэрыялу, з дапамогай якога раскрываецца змест гістарычнага паняцця (тэрміну) (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Вызначэнне асаблівага для гістарычнага паняцця (тэрміну) пры характарыстыцы грамадска-гістарычнага працэса ў Беларусі (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).
Прыклад афамлення адказу

пры раскрыцці зместу гістарычных паняццяў (тэрмінаў)

Раскрыццё зместу гістарычнага тэрміну «буферная дзяржава».

1. Тэрмін «буферная дзяржава» выкарыстоўваецца ў гістарычнай навуцы для характарыстыкі становішча Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Літвы і Беларусі (Літбел), якая існавала з лютага па ліпень 1919 г. (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Прыкметы буфернай дзяржавы звязаны з яе геаграфічным (геапалітычным) становішчам паміж суседнімі краінамі, пры якім яе тэрыторыя выкарыстоўваецца ў якасці своеасаблівай пагранічнай зоны для прадухілення верагодных супярэчнасцей паміж суседнімі краінамі (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Рашэнне аб стварэнні Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Літвы і Беларусі (Літбел) было прынята ў лютым 1919 г. на Першым Усебеларускім з'ездзе Саветаў зыходзячы з мэты прадухілення адкрытай вайны паміж Польшчай і Савецкай Расіяй. Тэрыторыя Літбел выкарыстоўвалася для адмежавання РСФСР ад Рэчы Паспалітай (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Асаблівым для працэсу афармлення дзяржаўнасці Беларусі стаў статус Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Літвы і Беларусі (Літбел) як буфернай дзяржавы, абумоўлены яе стварэннем ва ўмовах распачаўшайся ў 1919 г. польска-савецкай вайны за аднаўленне тэрыторыі Рэчы Паспалітай ў межах 1772 г., што азначала імкненне ўрада Ю. Пілсудскага вярнуць тэрыторыі Беларусі і Літвы, дзе ўжо была ўстаноўлена Савецкая ўлада, у склад Польшчы (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Алгарытм выканання рознаўзроўневых заданняў

на аналіз зместу гістарычнага дакумента

1. Атрыбутацыя гістарычнай крыніцы, г.зн. вызначэнне зыходных даных дакумента (аўтарства, назва, час і месца стварэння) (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Характарыстыка гістарычнай сітуацыі, у якой ствараўся дакумент (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Сістэматызацыя факталагічнага матэрыялу, які прадстаўлены ў гістарычным дакуменце, ва ўзаемасувязі з вучэбнымі тэарэтычнымі ведамі (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Вызначэнне пазіцыі аўтара гістарычнага дакумента і яго мэт ці матывацыі (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Прыклад афамлення адказу

пры аналізе зместу гістарычнага дакумента

Вызначэнне назвы гістарычнага дакумента, абставін яго стварэння, пазіцыі аўтараў (складальнікаў).

«…Арганізаваны рабочы клас і працоўнае сялянства Беларусі, …абапіраючыся на волю працоўных мас, праяўленую на І з'ездзе Саветаў Беларусі ў лютым 1919 г., … абвяшчаюць незалежную Сацыялістычную Савецкую Рэспубліку Беларусі…, усе законы і пастановы польскай акупацыйнай улады аб аднаўленні прыватнай уласнасці ў Беларусі адмяняюцца.

Асноўныя палажэнні аб арганізацыі народнагаспадарчага жыцця, абвешчаныя 1 студзеня 1919 г. у Маніфесце Часовага рабоча-сялянскага ўрада Беларусі, аднаўляюцца ў поўнай ступені…

Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусь вызначае сваю заходнюю мяжу па этнаграфічнай мяжы паміж Беларуссю і прымыкаючымі да яе буржуазнымі дзяржавамі. Мяжа Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь з Савецкай Расіяй і Украінай вызначаецца свабоднымі выражэннямі волі беларускага народа на павятовых і губернскіх з’ездах Саветаў у поўнай згодзе з ўрадамі РСФСР і УССР…».



1. Дадзены гістарычны дакумент уяўляе сабой Дэкларацыю аб абвяшчэнні незалежнасці Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі, прынятую 31 ліпеня 1920 г. у Мінску (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Гістарычная сітуацыя, у якой ствараўся дакумент, звязана з тым, што дадзеная Дэкларацыя прынята ва ўмовах заканчэння польска-савецкай вайны, калі войскі Чырвонай Арміі вызвалілі ад польскіх інтэрвентаў Мінск (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Другое абвяшчэнне ССРБ у дадзенай Дэкларацыі з’яўляецца лагічным працягам дзяржаўнаўтваральнага працэсу, распачатага абвяшчэннем ССРБ 1 студзеня 1919 г. у Маніфесце Часовага рабоча-сялянскага ўрада Беларусі. (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Вызначэнне пазіцыі складальнікаў гістарычнага дакумента можа быць звязана з лагічным працягам падзей, аб якіх згадваецца ў дадзенай Дэкларацыі, накіраваных на афармленне беларускай савецкай дзяржаўнасці. Па-першае, гэта першае абвяшчэнне ССРБ 1 студзеня 1919 г. Па-другое, І з'езд Саветаў Беларусі ў лютым 1919 г. (маецца на ўвазе Першы Усебеларускі з'езд Саветаў, што адбыўся ў Мінску), на якім былі прыняты пастанова «Аб прызнанні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі», а таксама вырашана аб стварэнні Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Літвы і Беларусі (Літбел) (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).
Алгарытм выканання рознаўзроўневых заданняў

на характарыстыку дзейнасці гістарычнай асобы

1. Вызначэнне храналагічнага перыяду ці сферы грамадскага жыцця, да якіх адносіцца дзейнасць гістарычнай асобы (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Характарыстыка гістарычных умоў, у якіх адбывалася дзейнасць гістарычнай асобы (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Сістэматызацыя факталагічнага (біяграфічнага) матэрыялу аб дзейнасці гістарычнай асобы з магчымым вызначэннем яе прычын (матываў) і метадаў (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Вызначэнне светапогляду (пазіцыі) гістарычнай асобы з характарыстыкай асаблівасцей і вынікаў яе дзейнасці ці ўкладу ў справу, якой займаўся, ці яго спадчыны, якая выкарыстоўваецца (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).
Прыклад афамлення адказу

пры характарыстыцы дзейнасці гістарычнай асобы

Характарыстыка дзейнасці Аляксандара Рыгоравіча Чарвякова.

1. Дзейнасць А.Р. Чарвякова адбывалася ў 1917-1937 гг. і адносіцца да грамадска-палітычнай сферы (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Дзейнасць А.Р. Чарвякова праходзіла ва ўмовах устанаўлення ў Беларусі Савецкай улады і ўмацавання савецкай грамадска-палітычнай сістэмы, прыхільнікам якой ён свядома з’яўляўся (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. З’яўляўся ўдзельнікам Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. у Петраградзе, кіраваў Паўночна-Заходнім абласным камітэтам РСДРП(б). А.Р. Чарвякоў працаваў сакратаром Беларускага нацыянальнага камісарыята (Белнацкама) і выступаў за ўтварэнне беларускай савецкай рэспублікі і ўстанаўленне цесных сувязей з Савецкай Расіяй. З’яўляўся адным з аўтараў Маніфеста Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўрада Беларусі, якім 1 студзеня 1919 г. абвяшчалася ўтварэнне Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі (ССРБ). У 1919 г. быў народным камісарам асветы ССРБ. Стаў адным з удзельнікаў стварэння 30 снежня 1922 г. Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік. Дагавор аб утварэнні СССР заключылі савецкія рэспублікі, у тым ліку ССРБ. У 1920-1924 гг. з’яўляўся старшынёй Савета Народных Камісараў. У 1920-1937 гг. займаў пасаду старшыні Цэнтральнага выканаўчага камітэта БССР (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. А.Р. Чарвякоў зрабіў значны ўклад у стварэнне беларускай савецкай дзяржаўнасці, садзейнічаў рэалізацыі ленінскага плана аб’яднання савецкіх рэспублік праз стварэнне СССР з удзелам БССР, быў актыўным прыхільнікам палітыкі беларусізацыі. Дзякуючы яго дзейнасці быў закладзены падмурак нацыянальнай формы беларускай дзяржаўнасці, праводзілася ў жыццё нацыянальная палітыка, якая ўлічвала інтарэсы беларускага народа (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Алгарытм выканання рознаўзроўневых заданняў

на характарыстыку творчасці дзеяча культуры

1. Вызначэнне храналагічнага перыяду ці сферы грамадскага жыцця, да якіх адносіцца творчасць дзеяча культуры (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Характарыстыка гістарычных умоў, у якіх адбывалася творчасць дзеяча культуры (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Сістэматызацыя факталагічнага (біяграфічнага) матэрыялу аб творчасці дзеяча культуры з магчымым вызначэннем яе прычын (матываў) (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Вызначэнне светапогляду (пазіцыі) дзеяча культуры з характарыстыкай асаблівасцей і вынікаў яго творчасці ці яго спадчыны, якая выкарыстоўваецца (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Прыклад афамлення адказу

пры характарыстыцы творчасці дзеяча культуры

Характарыстыка творчасці Якуба Коласа.

1. Творчасць Якуба Коласа пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. адлюстроўвала рэчаіснасць жыцця беларускага савецкага грамадства (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Гістарычныя ўмовы творчасці Якуба Коласа былі звязаны з будаўніцтвам сацыялістычнага грамадства ў БССР, у працэсе якога дзеячы культуры павінны былі кіравацца ідэалогіяй камуністычнай партыі і мастацкім метадам сацыялістычнага рэалізму (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Найлепшым празаічным творам 1930-х гг. стала аповесць Якуба Коласа «Дрыгва», створаная на аснове канкрэтных фактаў з гісторыі замежнай ваеннай інтэрвенцыі і грамадзянскай вайны. У аповесці расказвалася аб дзейнасці петрыкаўскага партызана, народнага героя дзеда Талаша. У 1947 г. выйшла паэма Якуба Коласа «Рыбакова хата», за якую ён атрымаў Дзяржаўную прэмію СССР. У 1954 г. пісьменнік завяршыў работу над трылогіяй «На ростанях» (першыя дзве часткі называліся «У палескай глушы» і «У глыбі Палесся»). У трылогіі намалявана шырокая карціна жыцця вясковай інтэлігенцыі і працоўнага сялянства ў пачатку XX стагоддзя (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Якуб Колас сфармуляваў сваю пазіцыю, як «фарміраванне новага чалавека пад уплывам розных акалічнасцей», што было арыентавана на адлюстраванне асаблівасцей характараў і жыццёвых лёсаў прадстаўнікоў беларускага народа ва ўмовах правядзення індустрыялізацыі і суцэльнай калектывізацыі сельскай гаспадаркі, а таксама складвання культу асобы (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).


Алгарытм выканання рознаўзроўневых заданняў

на характарыстыку дасягенняў дзеяча навукі

1. Вызначэнне храналагічнага перыяду ці галіны, з якімі звязаны дасяненні дзеяча навукі (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Характарыстыка гістарычных умоў, якія паўплывалі на дасягненні дзеяча навукі (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Сістэматызацыя факталагічнага (біяграфічнага) матэрыялу аб дасягненнях дзеяча навукі з вызначэннем іх ролі (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Вызначэнне пазіцыі дзеяча навукі з характарыстыкай асаблівасцей яго дасягненняў ці яго спадчыны, якая выкарыстоўваецца (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Прыклад афамлення адказу

пры характарыстыцы дасягенняў дзеяча навукі

Характарыстыка дасягненняў Ота Юльевіча Шміта.

1. Навуковыя дасягненні ўраджэнца Магілева О.Ю. Шміта, якія былі зроблены ў 1920–1930-я гг., звязаны з матэматыкай і геафізікай, астраноміяй і геаграфіяй (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Гістарычныя ўмовы, у якіх адбываліся дасягненні О.Ю. Шміта, характарызуюцца ўсебаковым развіццём савецкай навукі, пашырэннем даследаванняў у галіне прыродазнаўства і асваеннем новых геаграфічных рэгіёнаў (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. О.Ю. Шміт даследаваў матэматычныя законы грашовай эмісіі, даў матэматычнае абгрунтаванне наяўнасці жалезных руд на Курскай магнітнай анамаліі, сфармуляваў новую тэорыю « халоднага» ўтварэння Зямлі і планет з дапланетнага газапылавога воблака. О.Ю. Шміт стаў адным з арганізатараў і ўдзельнікаў асваення Паўночнага марскога шляху, у 1934 г. узначальваў палярную экспедыцыю ў Арктыцы на параходзе «Чалюскін», які быў раздаўлены льдамi, а палярнікі высадзіліся на льдзiну. Праз два месяцы «чалюскiнцаў» выратавалi лётчыкi, якім, як i Шмiту, было ўпершыню прысвоена званне Герой Савецкага Саюза (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Даследаванні О.Ю. Шміта дазволілі наладзіць рэгулярную навігацыю суднаў па Паўночным марскім шляху, арганізаваць здабычу жалезных руд на Курскай магнітнай анамаліі (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Алгарытм выканання рознаўзроўневых заданняў

на характарыстыку сацыяльна-эканамічнага (знешнепалітычнага) становішча Беларусі з апорай на гістарычную карту

1. Вызначэнне храналагічнага перыяду ці сферы жыцця (сацыяльна-эканамічнай, знешнепалітычнай), з якімі звязаны змест насценнай гістарычнай карты (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Характарыстыка гістарычных умоў, якія паўплывалі на сацыяльна-эканамічнае (знешнепалітычнае), адлюстраванае на насценнай гістарычнай карце становішча (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Сістэматызацыя факталагічнага матэрыялу з дапамогай «легенды» насценнай карты і вызначэнне на ёй месцазнаходжання вывучаемых аб’ектаў (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Выяўленне дынамікі (змен) у сацыяльна-эканамічным (знешнепалітычным) становішчы Беларусі з апорай на інфармацыю насценнай гістарычнай карты (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Прыклад афамлення адказу пры характарыстыцы сацыяльна-эканамічнага (знешнепалітычнага) становішча Беларусі

з апорай на гістарычную карту

Характарыстыка сацыяльна-эканамічнага становішча Беларусі, якое склалася ў выніку аварыі на Чарнобылькай АЭС з апорай на насценную гістарычную карту «БССР у 1955–1991 гг.*».

* Прадстаўленая карта адлюстроўвае тэрыторыю радыеактыўнага забруджвання мясцовасці (па стане на 1 студзеня 1995 г.).



1. Карта адлюстроўвае тэрыторыю Беларусі (паказваецца на карце), якая была забруджана ў выніку аварыі на Чарнобылькай АЭС 26 красавіка 1986 г. (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Гістарычныя ўмовы сацыяльна-эканамічнага становішча Беларусі былі значна ўскладнены вынікамі аварыі на Чарнобылькай АЭС, калі магчымасці ядзернай энергетыкі разглядаліся ў якасці патэнцыяльных і танных крыніц для развіцця індустрыяльнага сектару эканомікі (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. У выніку аварыі на Чарнобылькай АЭС 23 % тэрыторыі рэспублікі былі забруджаны радыеактыўнымі ізатопамі, ад чаго пацярпела 2,3 млн чалавек, гэта значыць, кожны пяты жыхар Беларусі. З гаспадарчага абароту было выведзена 20 % зямель. З забруджаных тэрыторый на новае месца жыхарства было адселена больш за 135 тыс. чалавек. Для перасяленцаў было пабудавана шмат жылля. У беларускім сектары 30-кіламетровай зоны адсялення вакол станцыі быў створаны Палескі радыяцыйна-экалагічны запаведнік (паказваецца на карце) (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Чарнобыльская катастрофа лічыцца самай маштабнай тэхналагічнай катастрофай ХХ ст., наступствы якой з’яўляюцца вельмі цяжкімі для Беларусі. Адсяленне, лячэнне і аздараўленне людзей, стварэнне належных умоў для працы і жыцця на пацярпелых тэрыторыях застаюцца адной з найважнейшых праблем сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь. Тысячы ўдзельнікаў пераадолення наступстваў аварыі атрымалі ў народзе назву ліквідатараў (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).
Алгарытм выканання рознаўзроўневых заданняў на характарыстыку гістарычнай тэматыкі ў творы беларускай літаратуры

1. Вызначэнне храналагічнага перыяду, да якога адносіцца твор беларускай літаратуры дзеяча і адлюстраваная ў ім гістарычная тэматыка (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Характарыстыка гістарычных умоў, у якіх адбывалася творчасць пісьменніка, ці біяграфічых звестак, якія сведчаць аб асабістым удзеле аўтара ў адлюстраваных ім гістарычных падзеях (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Сістэматызацыя факталагічнага матэрыялу аб гістарычнай тэматыцы, адлюстраванай у творы беларускай літаратуры (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Вызначэнне пазіцыі (асабістых адносін) аўтара твора беларускай літаратуры да адлюстраванай ім гістарычнай тэматыкі (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).
Прыклад афамлення адказу пры характарыстыцы гістарычнай тэматыкі ў творы беларускай літаратуры

Характарыстыка гістарычнай тэматыкі ў паэме Максіма Танка «Нарач» (з выкарыстаннем вытрымкі з паэмы):

«Не за ваду мы пачалі змагацца,

Але за тое, хто гаспадаром

З нас будзе тут ...».



1. У паэме Максіма Танка «Нарач», створанай у 1937 г., адлюстравана барацьба нарачанскіх рыбакоў за свае правы ў другой палове 1930-х гг. (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Паэт Яўген Скурко (вядомы пад псеўданімам Максім Танк) спалучаў сваю творчасць з удзелам у нацыянальна-вызваленчым руху ў Заходняй Беларусі, якая з 1921 г. уваходзіла ў склад Польшчы згодна з умовамі Рыжскага міру. Максім Танк падтрымліваў праграму Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі, тройчы арыштоўваўся польскімі ўладамі (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. У паэме адлюстраваны падзеі паўстання нарачанскіх рыбакоў, якое выбухнула ў 1935 г. Польская дырэкцыя дзяржаўных лясоў, ва ўпраўленне якой было перададзена возера Нарач, забараніла мясцовым рыбакам свабодную лоўлю рыбы. У выніку сяляне-рыбакі страцілі адзіную крыніцу свайго існавання. Каля 5 тысяч сялян прыазёрных вёсак, абураныя забаронай, захапілі рыбныя ўчасткі. Барацьба працягвалася да верасня 1939 г., у выніку якой улады вымушаны былі пайсці на ўступкі сялянам (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Радкі з паэмы аб прычынах паўстання нарачанскіх рыбакоў сведчаць аб пазіцыі Максіма Танка, накіраванай на замацаванне за рыбакамі права на свабодную лоўлю рыбы. Імя паэта Максіма Танка прысвоена Беларускаму дзяржаўнаму педагагічнаму ўніверсітэту (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

Алгарытм выканання рознаўзроўневых заданняў на характарыстыку гістарычнай тэматыкі ў творы беларускага мастацтва

1. Вызначэнне храналагічнага перыяду, да якога адносіцца твор беларускага мастацтва і адлюстраваная ў ім гістарычная тэматыка (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Характарыстыка гістарычных умоў, у якіх адбывалася творчасць аўтара твора, ці біяграфічных звестак, якія сведчаць аб яго асабістым удзеле ў адлюстраваных гістарычных падзеях (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Сістэматызацыя факталагічнага матэрыялу аб гістарычнай тэматыцы, адлюстраванай у творы беларускага мастацтва (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Вызначэнне пазіцыі (асабістых адносін) аўтара твора беларускага мастацтва да адлюстраванай ім гістарычнай тэматыкі (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).
Прыклад афармлення адказу пры характарыстыцы гістарычнай тэматыкі ў творы беларускага мастацтва

Характарыстыка гістарычнай тэматыкі ў беларускім мастацкім фільме рэжысёра Юрыя Тарыча «Лясная быль».

1. Кінастужка «Лясная быль» створана рэжысёрам Юрыем Тарычам у 1926 г. і прысвечана, у прыватнасці, гістарычным падзеям польска-савецкай вайны 1919–1920 гг., калі 31 ліпеня 1920 г. у Мінску адбылося другое абвяшчэнне Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі (другі ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

2. Кінастужка створана паводле аповесці Міхася Чарота «Свінапас» у 1920-я гг., якія сталі часам зараджэння беларускага савецкага кіно. Асноўныя тэмы творчасці кінематаграфістаў былі звязаны з адлюстраваннем рэвалюцыйнай барацьбы і будаўніцтва сацыялістычнага грамадства. Кінарэжысёр Юрый Тарыч працаваў на створанай у 1928 г. у Ленінградзе кінастудыі мастацкіх фільмаў «Савецкая Беларусь» (трэці ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

3. Кінастужка мае героіка-рамантычны характар. Яе сюжэт адлюстроўвае дзейнасць юнага партызанскага разведчыка, які ўдзельнічае ў барацьбе з польскімі інтэрвентамі. Напрыканцы фільма ў вызваленым ад інтэрвентаў Мінску адбываецца пасяджэнне губернскага ваенна-рэвалюцыйнага камітэта, дзе засядаюць яго кіраўнікі, у т.л. Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў, які сыграў самога сябе (чацвёрты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).

4. Кінастужка «Лясная быль» з’яўляецца першым беларускім мастацкім фільмам, які лічыцца пачаткам нацыянальнага мастацкага кінематографа (пяты ўзровень засваення ведаў і спосабаў дзейнасці).
1. Беларусь накануне Октябрьской революции 1917 г.: социально-экономическая и политическая ситуация, белорусское национальное движение

Политическая и социально-экономическая ситуация в Беларуси и на Западном фронте летом — осенью 1917 г. Февральская 1917 г. буржуазно-демократическая революция привела к падению самодержавия в России. Однако буржуазным Временным правительством не были решены главные, злободневные социальные вопросы — аграрный, национальный, о прекращении участия России в Первой мировой войне и заключении мира. Особенно наболевшим для Беларуси был вопрос о мире. Население края страдало от боевых действий и бремени содержания более чем полуторамиллионной армии Западного фронта. Солдаты, которые в своем большинстве были крестьянами, мобилизованными в российскую армию, выражали недовольство политикой Временного правительства по ведению войны до окончательной победы.

Представления о путях построения общества на принципе социальной справедливости у разных политических партий были неодинаковыми. Российская социал-демократическая рабочая партия (большевиков) придерживалась идеи построения социализма революционным путем через свержение Временного правительства, установление пролетариатом своей диктатуры (неограниченной власти рабочего класса) и осуществление мировой социалистической революции. Большевики признавали право наций на самоопределение вплоть до создания ими самостоятельного государства. РСДРП(б) выступала за ликвидацию помещичьего землевладения и передачу всей земли в собственность народа. В интересах пролетариата большевики признавали полезным превращение Первой мировой войны, которую они считали империалистической, в гражданскую. Ближайшей задачей большевиков Беларуси и Западного фронта было совершение социалистической революции и переход всей власти к Советам.

Меньшевики, которые представляли собой политическое направление в РСДРП, считали социализм делом далекого будущего. Они выступали за реформистский путь преобразований, в результате которых капитализм постепенно должен был превратиться в общество социальной справедливости.

К партиям социалистической ориентации относилась партия социалистов-революционеров (ПСР). Эсеры считали, что Февральская революция 1917 г. создала возможность для преобразования буржуазного общества в социалистическое. Их программа по аграрному вопросу предусматривала социализацию земли — переход земли без выкупа из частной собственности в общенародную собственность и уравнительное наделение землей тех, кто ее обрабатывает. В национальном вопросе эсеры выступали за автономию — широкое внутреннее самоуправление, предоставляемое нации, которая компактно проживает в пределах государства. Вместе с меньшевиками эсеры поддерживали политику Временного правительства по ведению войны до победного конца.

Партия революционно-демократического направления Белорусская социалистическая громада (БСГ) летом — осенью 1917 г. провозгласила окончательной целью «введение социалистического порядка через развитие классовой борьбы и социальную революцию». БСГ выступала за общенародную собственность на землю и передачу ее крестьянам для бесплатного пользования. Руководство БСГ весной — летом 1917 г. требовало для Беларуси автономии в составе федеративной Российской республики.

Предпосылки Октябрьской революции. Катастрофическое положение России осенью 1917 г. обусловило привлекательность социалистических идей. Политика буржуазного Временного правительства лишила его поддержки со стороны большинства рабочих и крестьян. Большинство трудящихся, уставших от войны, разрухи и безземелья, поддерживали предложения большевиков о заключении мира между воюющими сторонами без аннексий (насильственное присоединение страны или ее части к другому государству) и контрибуций (деньги или материальные ценности, взимаемые с государства, которое потерпело поражение в войне), о передаче земли Советам крестьянских депутатов. День 7 ноября (25 октября по старому стилю), когда в результате вооруженного восстания в Петрограде было свергнуто Временное правительство и власть перешла в руки Советов, объявлен праздничным днем в Республике Беларусь — Днем Октябрьской революции.

Белорусское национальное движение. В марте и июле 1917 г. в Минске прошли два съезда белорусских национальных партий и организаций, основным требованием которых было достижение автономии Беларуси в составе Российской Федерации.

В декабре 1917 г. был созван Всебелорусский съезд. Его делегаты пытались решить вопрос о создании белорусской государственности с широким представительством всех слоев населения. Эти попытки завершились объявлением Белорусской Народной Республики (БНР) в этнографических границах проживания белорусского этноса. Такие действия расходились с позицией большевистского руководства, которое преследовало цель осуществления идеи мировой социалистической революции. В результате реальная белорусская государственность была создана на советской основе через образование Советской Социалистической Республики Беларуси (ССРБ).

Формирование белорусской государственности происходило в тяжелых условиях. Продолжалась Первая мировая война. Западная часть Беларуси была оккупирована германскими войсками, которые учредили здесь собственную администрацию и законы. Внутри Советской России началась Гражданская война за власть между различными политическими силами. Она усложнилась вооруженной интервенцией иностранных государств — их вмешательством во внутренние дела Советской России. Одним из направлений интервенции стала в 1919—1920 гг. польско-советская война, когда боевые действия проходили на территории Беларуси.

Угроза интервенции со стороны Польши вынудила советское правительство создать Социалистическую Советскую Республику Литвы и Беларуси (ЛитБел). Ее территория использовалась в качестве пограничной зоны между буржуазным Западом и Советской Россией. После освобождения Беларуси от польских интервентов была второй раз провозглашена ССРБ. Однако по условиям Рижского мирного договора значительная часть территории Беларуси отошла к Польше.



2. Народное хозяйство БССР во второй половине 1940-х — первой половине 1950-х гг.: преодоление последствий войны и выход на новый уровень развития

Восстановление и развитие промышленности и транспорта. В результате войны и злодеяний немецко-фашистских захватчиков Беларусь потеряла свыше половины своего национального богатства. Не хватало товаров первой необходимости. До 1947 г. сохранялась карточная система на продовольственные и промышленные товары. Встала острая задача восстановления разрушенных промышленных предприятий и белорусской железной дороги.

Особенностью восстановления стало то, что процесс происходил на всей территории БССР, которая была оккупирована в годы войны, и начался он с тяжелой промышленности при сохранении централизованной плановой административно-командной модели экономического развития.

В сентябре 1946 г. Верховный Совет БССР принял Закон о пятилетием плане восстановления и развития народного хозяйства республики на 1946 —1950 гг., который являлся составной частью общесоюзного плана четвертой пятилетки. БССР, как одна из союзных республик, получила много станков, металла, строительных материалов, продуктов питания, одежды, обуви, медикаментов из общесоюзных источников. Правительство СССР выделило значительные денежные средства на восстановление народного хозяйства Беларуси и на помощь населению. Кроме того, согласно послевоенным международным договоренностям республика получила определенную часть германских репараций — выплат, которые частично компенсировали потери от войны.

Курс на опережающий рост тяжелой промышленности. В первое послевоенное десятилетие были не только восстановлены старые отрасли промышленности, но и создан ряд новых: автомобильная, тракторная, дорожных машиностроительных механизмов. Автомобильный и тракторный заводы в Минске были самыми крупными новостройками республики. В 1947 г. были выпущены первые автомобили-самосвалы МАЗ-205 на Минском автомобильном заводе. В 1950 г. начался серийный выпуск тракторов на Минском тракторном заводе, а в 1953 г. с его главного конвейера сошел первый колесный трактор «Беларусь».

За годы пятой пятилетки (1951 — 1955) на полную мощность вышли тракторный, автомобильный и мотовелосипедный заводы в Минске, было преодолено отставание легкой промышленности. Создавались новые предприятия, среди которых Витебский коврово-плюшевый комбинат и шелкоткацкая фабрика, Минский и Гродненский тонкосуконные комбинаты. В 1950 г. протяженность восстановленной железной дороги составила 93 % от довоенной.

Но несмотря на то, что до 1950 г. белорусская экономика была полностью восстановлена, уровень ее развития оставался более низким, чем в целом по СССР. Влияли тяжелые потери, которые нанесла война белорусской экономике, а также невысокий уровень экономического развития западных областей страны. Их удельный вес в валовой продукции промышленности БССР в 1950 г. составил всего около 15 %.

Трудовой подвиг белорусского народа. Среди рабочих страны было организовано соревнование за высокие трудовые достижения. Широкий размах приобрело движение новаторов производства, рационализаторов и изобретателей. К числу передовиков и новаторов производства относились сталевар Минского автомобильного завода Дмитрий Барашкин, и минский каменщик Денис Булахов, которые стали Героями Социалистического Труда и почетными гражданами Минска. Д. Барашкин усовершенствовал сталеплавильную печь, что дало возможность получить за одну плавку более 6 тонн жидкого металла. Рационализаторы внесли десятки тысяч предложений по совершенствованию техники, экономии сырья и сбережению энергоресурсов.

Меры по восстановлению сельского хозяйства. Коллективизация в западных областях Беларуси. Сельское хозяйство Беларуси, как и всей страны, в послевоенные годы переживало глубокий кризис. Имущество колхозов и совхозов было разграблено во время войны. Сельскохозяйственная техника полностью уничтожена. Производительность труда в восстановленных колхозах и совхозах в восточных областях Беларуси оставалась чрезвычайно низкой. Сеять колхозникам, преимущественно женщинам и подросткам, приходилось вручную. Тягловой силой были только лошади, но их не хватало, поэтому очень часто люди сами впрягались в плуги.

Не существовало и экономического стимула у колхозников, работавших за трудодни (единица учета труда колхозников и распределения доходов по труду в колхозах в 1930—1966 гг.). Ограничивалась торговля продукцией, выращенной на приусадебных участках. Крестьянам приходилось жить за счет того, что получали с огородов.

Одновременно проходила коллективизация сельского хозяйства западных областей, воссоединенных с БССР в 1939 г. Коллективизация проводилась в сжатые сроки, очень часто с применением насильственных методов. Зажиточные хозяйства были ликвидированы. Более 10 тысяч зажиточных семей высланы в Сибирь и Казахстан. В официальных документах такие крестьяне причислялись к кулакам. В начале 1950-х гг. коллективизация в западных областях Беларуси почти завершилась. В середине 1950-х гг. вместе с командными стали использоваться экономические методы управления сельским хозяйством. Повышались заготовительно-закупочные цены на сельхозпродукцию, отменялись обязательные поставки с личного приусадебного подсобного хозяйства и др.

Материальное положение населения. Восстановление промышленности и одновременное создание новых отраслей тяжелой промышленности велось за счет массового привлечения новой рабочей силы, в основном из числа крестьян. Жильем для них были чаще всего бараки, а одеждой — рабочие спецовки. Предметы первой необходимости, продовольственные и промышленные товары распределялись по карточкам. По ним можно было получить («отоварить») ежедневно 450 г хлеба, а каждый месяц — 900 г сахара и 2 кг мяса (или рыбы).

В 1949 г. завершилось переселение из землянок в собственные дома сельских жителей. В декабре 1947 г. была отменена карточная система с нормированным распределением продуктов. Одновременно была проведена денежная реформа. В результате денежная масса в обращении сократилась в несколько раз, что остановило инфляцию и рост цен. Однако в процессе замены денег определенные потери понесли и трудящиеся, поскольку она проводилась в расчете 10 руб. старых на 1 руб. новых.

В 1949—1950 гг. дважды произошло снижение розничных цен на промышленные и продовольственные товары, что обеспечило улучшение материального положения рабочих и служащих.



3. Характеристика творчества деятеля культуры

Бронислав Адамович Тарашкевич был одним из организаторов и руководителей легальной массовой культурно-просветительской организации в Западной Беларуси — Товарищества белорусской школы (ТБШ), существовавшего в 1921—1937 гг. ТБШ выступало против полонизации, добивалось открытия белорусских народных школ, клубов-читален, библиотек, выпуска белорусских газет, учебников, книг в тех районах Западной Беларуси, где белорусско-язычное население составляло 25 % и более. Б. А. Тарашкевич еще в 1918 г. подготовил первый учебник для учащихся «Белорусская грамматика для школ», который переиздавался 6 раз. Предложенный Б.А. Тарашкевичем вариант белорусской грамматики действовал с 1918 по 1939 г., он получил название тарашкевицы и стал основой литературных норм современного белорусского языка.




База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка