Арляты Вялікай Айчыннай



Дата канвертавання15.05.2016
Памер72.21 Kb.
Арляты Вялікай Айчыннай
У гады Вялікай Айчыннай вайны побач з дарослымі шмат гераічных подзвігаў здзейснілі школьнікі нашага раёна.

У барацьбе з нямецка – фашысцкімі захопнікамі юныя мсціўцы праявілі сябе як бястрашныя і мужныя патрыёты, яны былі партызанскімі разведчыкамі, праваднікамі, збіралі зброю для партызан, дапамагалі падпольшчыкам.

За свабоду роднай Беларусі аддалі свае юныя жыцці школьнікі Расоншчыны: Віця Давыдаў, Гена Кузякоў, Ваня Салаўёў, Толя Куксёнак і іншыя.

Віця Давыдаў нарадзіўся ў 1627 годзе, вучыўся ў адной са школ Ленінграда. Вычыўся добра, дапамагаў маці. Рос паслухмяным, кемлімвым. У чэрвені 1941 года прыехаў да бабулі ў вёску Шалашнікі. Тут яго і застала вайна. А вайна ўсё далей і далей кацілася на ўсход. Хутка ў доме бабулі з’явіліся яго родныя дзядзькі – Пётр і Мікалай Гігілевы – франтавікі, якія выйшлі з нямецкага акружэння. Становішча падказвала, што трэба змагацца з фашыстамі тут, у тыле. У хуткім часе браты Гігілевы сталі падпольшчыкамі, удзельнікамі ў стварэнні партызанскага атрада. Віця дапамагаў ім ва ўсім, а калі даведаўся, што яны збіраюцца ў партызанскі атрад, стаў прасіцца, каб яго таксама ўзялі. Ён быў настойлівым і дабіўся свайго. Так, у красавіку 1942 года, Віця Давыдаў стаў партызанам атрада імя Шчорса. Быў смелым, неаданаразова хадзіў на баявыя заданні.

14 мая 1942 года партызаны атрада арганізавалі засаду нямецкім захопнікам на шашы Полацк – Себеж.

Віця ўвесь час дапамагаў партызанам падносіць патроны, а калі яны скончаліся, падпаўзаў да забітых немцаў і збіраў зброю. Адзін паранены фашыст выстраліў у хлопчыка. Так загінуў Віця Давыдаў – юны партызан. Гэта была першая і самая цяжкая страта ў партызанскім атрадзе, якім кіраваў П. М. Машэраў. Пахаваны Віця Давыдаў на грамадзянскіх могілках у вёскі Клясціцы. На яго магіле пастаўлены помнік.

Спякотным ліпеньскім днём сабраліся трое хлапчукоў з вёскі Альбрэхтава: Гена Кузякоў, Вася Прыбыткоў, Валодзя Драздоў. Яны ведалі пра зверствы гітлераўцаў на захопленай тэрыторыі, з гэтым мірыцца не маглі і хацелі першымі сустрэць ворага. У падлеткаў узнік смелы план: як толькі фашысты прыблізяцца ад вёскі, закідаць іх гранатамі. Смельчакі адправіліся да самага зручнага месца – к дарозе, што вяла да іх вёскі. У кожнага было па гранаце. Так яны прасядзелі амаль цэлы дзень. Раптам пачуўся гул матораў і хутка паказаліся калоны варожых машын. Уперадзе ехалі матацыклісты, за імі – легкавы аўтамабіль, а ззаду – грузавікі з гітлераўскімі салдатамі.

Юныя мсціўцы прапусцілі матацыклістаў, а потым па камандзе кінулі гранаты ў легкавушку. Выбухам былі забіты нямецкія афіцэры. Гітлераўцы кінуліся за дзяцьмі і схапілі Васю Прыбыткова. Яго білі, але ён не выдаў сваіх таварышаў. Тады хворага хлопчыка (у яго балелі ногі) прывязалі і цягнулі па вёсцы, пасля чаго кінулі ў сажалку, яшчэ доўга над ім здзекваліся, а потым растралялі.

Гене з Валодзем удалося ўцячы. Калі ўзніклі падпольныя групы, яны дапамагалі падпольшчыкам. У снежні 1941 года былі схоплены паліцаямі. На дапросах трымаліся мужна, адмаўляліся ад сувязі з падпольшчыкамі. Валодзя Драздоў не вытрамаў здзекаў, памёр. Гене Кузякову ўдалося вырвацца. Ён пакляўся адпомсціць за смерць таварышаў. У 1942 годзе стаў партызанам.

У партызанскім атрадзе Генадзь карыстаўся асаблівай павагай: знаходлівы, рашучы, вясёлы; ахвотна афармляў карты, схемы, якімі карысталіся партызаны (валодаў рэдкімі здольнасцямі к маляванню). Увогале ў атрадзе быў усеагульным любімцам.

Камандзір атрада Голубеў Сцяпан Ільіч расказваў, што хлопчык асабліва адзначыўся пры разгроме варожага гарнізона ў Расонах у верасне 1942 года, калі партызаны ачысцілі раённы цэнтр ад акупантаў. Бывалыя партызаны з любоўю сачылі за Генай, які замацоўваў чырвоны сцяг над будынкам райвыканкама.

Юны партызан не дажыў да Перамогі. Яго кароткае жыццё абарвалася зімой 1943 года.

Імя юнага партызана занесена ў спіс ганаровых байцоў батальёна беларускіх арлят.


Траюрадныя браты Салаўёвы нарадзіліся і раслі ў вёсцы Сяляўшчына на Расоншчыне. Ване - старэйшаму да пачатку вайны споўнілася адзінаццаць гадоў , а Ваню -малодшаму - дзевяць.


У хлопцаў былі свае , асаблівыя рахункі да гітлераўцаў : за сувязь з партызанамі акупанты жорстка расправіліся з маці абодвух хлопчыкаў, пакінуўшы іх сіротамі.

Ваня Салаўёў

Неўзабаве Ваня - старэйшы быў прыняты ў партызанскі атрад В.П Краўчанка , а Ваню - малодшага камандаванне партызанскай брыгады Ахоціна вызначыла ў штаб.
Браты Салаўёвы вялі назіранні за рухамі гітлераўцаў , хадзілі ў разведку , выконвалі многія іншыя заданні .
Паблізу вёскі Сяляўшчына знаходзіўся партызанскі аэрадром , куды прыляталі самалёты з Вялікай зямлі . Каб перашкодзіць партызанам прымаць боепрыпасы і медыкаменты , акупанты ладзілі засады . Аднойчы Ваня - малодшы выявіў засаду і паведаміў народным мсціўцам. Заспетыя знянацку гітлераўцы былі знішчаны.
Начамі Ваня перавозіў з аэрадрома ў размяшчэнне партызан боепрыпасы , медыкаменты , а днём збіраў патроны , чысціў зброю.
Узімку 1943 група партызан , у якой знаходзіўся Ваня - старэйшы , адправілася на чарговую аперацыю . Каля вёскі Пустошка народныя мсціўцы патрапілі ў засаду. У няроўным баі Ваня быў ​​цяжка паранены і схоплены гітлераўцамі . Карнікі спрабавалі прымусіць Ваню выдаць партызан , але ён не сказаў ні слова і загінуў як герой.
Таварышы па зброі знайшлі сколатыя штыкамі цела адважнага піянера. На грудзях у яго фашысты выразалі пяцівугольную зорку ...
Пахаваны Ваня на грамадзянскіх могілках вескі Сяляўшчына . Піянерская дружына Сяляўшчынскай школы носіць імя Вані Салаўёва.


Анатоль Куксёнак нарадзіўся ў 1928 годзе ў вёскі Царкавішча. Як і ўсе хлапчукі любіў гуляць у вайнушку, добра спяваў, але больш за ўсё любіў сваю вёску. І калі туды прыйшлі гітлераўцы, уся сям’я Анатоля актыўна ўключылася ў барацьбу. Сувязь з падпольшчыкамі і партызанамі падтрымлівалі бацька і дзеці – Ніна, Генадзь, Анатоль. Хутка Толя пайшоў у партызанскі атрад. Стаў байцом спецатрада “Баявы”, які займаўся дыверсіямі на чыгунках. Шмат разоў са старэйшымі таварышамі хадзіў на заданні. Пры ўдзеле хлопчыка было ўзарвана 3 эшалоны ворага на чыгунцы Полацк – Даўгаўпілс, знішчана 3 паравозы, 33 вагоны, 8 цыстэрн, зруйнавана 8 драўляных мастоў, забіта 160 гітлераўцаў. На ўчастку Полацк – Маладзечна падарвана больш за 20 вагонаў.

Юны партызан з хлапечай удаласцю лазіў на тэлефонныя стаўбы, пашкоджваў сувязь, хадзіў у разведку. У снежні 1943 года група байцоў была накіравана на выкананне тэрміновага задання. Толя ішоў у галоўным дазоры, зорка ўглядаючыся ў кожны куток. І тут раптоўна засада! У гэтай сутычцы Толя загінуў смерцю храбрых. Ён пахаваны ў вёсцы Задроззе Плешчынскага раёна Мінскай вобласці. Анатоль Куксёнак пасмяротна ўзнагароджаны ордэнам Айчынай вайны 2 – й ступені. Яго імя занесена ў спіскі ганаровых байцоў батальёна беларускіх арлят. У барацьбе з нямецка – фашысцкімі захопнікамі загінулі бацька і брат Толі. Адважнай партызанкай была сястра Ніна, пасля вызвалення Беларусі яна змагалася ў радах Чырвонай Арміі.

Вася і Вера Марчанкавы зверскі закатаваны фашыстамі 8 лютага 1943 года (вучні Дварышчанскай школы).

Лёня Казлоўскі нарадзіўся ў 1929 годзе, вучань Чарэпіцкай школы. Добра вычыўся, хутка рашаў задачы, памагаў у вучобе таварышам. Заўсёды быў падцягнуты, собраны. Вельмі любіў гімнастыку. Калі пачалася вайна і з’явіліся першыя партызанскія атрады, стаў дапамагаць ім: здабываў каштоўныя звесткі, хадзіў у разведку.

У лютым 1943 года спалены разам з маці.





Расонская школа выхавала нямала герояў Вялікай Айчыннай вайны , і сярод іх Іван і Віктар Кудраўцавы. У гэтай жа школе працаваў іх бацька. У самым пачатку вайны ён пайшоў на фронт і ў 1943 годзе загінуў пры вызваленні горада Вялікія Лукі.


Сыны засталіся з маці і спаўна спазналі , што такое вайна , што такое гітлераўскі «новы парадак». Хлопчыкі марылі сысці да партызан. Але камандзір атрада імя Калініна С.С.Гаўрыленка , якому хлопцы перадалі некалькі вінтовак і каля сотні вучнёўскіх сшыткаў , не даў сваёй згоды : малыя яшчэ .
Толькі ў верасні 1942 , калі Івану было ўжо пятнаццаць гадоў , яго залічылі ў партызанскі атрад. Годам пазней у атрад быў залічаны і малодшы брат .
Браты Кудраўцавы ўдзельнічалі ў « рэйкавай вайне». Аднойчы пры падыходзе да жалезнай дарогі ў раёне вёскі Клясціцы Ваня пачуў у хмызняку нейкі шоргат. Падкраўшыся бліжэй , убачыў часавога, які спіць, і зямлянку , у якой адпачывала ахова чыгуначнага ўчастка . Бясшумна расправіўся з вартавым, затым кінуў у зямлянку адразу дзве гранаты. Выбухам было забіта дзесяць гітлераўцаў . Аперацыя на чыгунцы прайшла паспяхова , рух быў перапынены на доўгі час.
Надоўга запомніўся братам бой на рацэ Дрыса ў 1943 годзе. Чырвоная Армія набліжалася . Ворагі спяшаліся засцерагчы шлях адступлення , ачысціць мясцовасць ад партызан . Атрад імя Калініна трымаў абарону каля вёскі Краснаполле . Карнікі накіравалі ўдар ўздоўж шашы. Камандзір атрада загадаў падпусціць ворага бліжэй , каб не расходваць патронаў дарма. Калі да лініі партызанскай абароны заставалася 100-500 метраў , гітлераўцаў сустрэў люты агонь народных мсціўцаў . Акупанты вымушаны былі адысці і больш на гэтым участку не наступалі.
Іван Кудраўцаў успамінае бой за вёску Дворышча. Партызанскі атрад імя Калініна і гвардзейская рота на працягу гадзіны выбілі гітлераўцаў з вёскі , захапілі вялікія трафеі. Пасля злучэння з часцямі Чырвонага Арміі Іван служыў у вайсках НКУС, удзельнічаў у аперацыях па знішчэнні фашыстаў.
Бацькі Лёні Прахарэнка памерлі да вайны , і ён жыў у цёткі , у вёсцы Прохарава Расонскага раёна . У пачатку 1942 года ў раёне з'явіліся народныя мсціўцы . Неўзабаве сышлі ў лес і некалькі чалавек з Прохарава . Аднойчы Ленін сусед Васіль Кухто па сакрэце паведаміў яму , што запісваецца ў атрад.
- Пайшлі разам , - прапанаваў ён Леню.
- ... Дык ты , кажаш , ваяваць сабраўся ? - Пільна паглядзеў на хлапчука камандзір . - А колькі ж табе гадоў ?
- Чатырнаццаць вось-вось будзе .
- Малавата , браток .
За Леньку заступіўся Васіль Кухто : маўляў , ён хоць і малады, але смеласці і спрыту яму не займаць.
Камандзір падумаў і , уздыхнуўшы , пагадзіўся.
Шчаслівы , Лёнька пабег дамоў, узяў чаравікі , сёе-тое з прадуктаў і неўзабаве ўжо быў у атрадзе. Так ён стаў разведчыкам Калінінскай партызанскай брыгады.
А праз некаторы час Лёня атрымаў першае баявое заданне: высветліць , як ахоўваецца мост праз рэчку Чарапеціца па дарозе Полацк - Себеж .
На заданне пайшлі ўтрох - Лёня і яшчэ двое партызан . На ўскрайку лесу спыніліся: мост добра бачны , аховы , здаецца , няма. Ленька павесіў на плячо вяровачную аброць і сказаў :
- Я прайду па мосце , а вы чакайце мяне тут. Калі хто затрымае , скажу , што шукаю каня.
Праз некалькі хвілін Лёня не спяшаючыся ішоў па мосце , размахваючы аброццю . Нідзе нікога няма. І раптам пад абрывам ўбачыў вогнішча , каля якога сядзелі чацвёра ўзброеных людзей. Яны таксама заўважылі хлапчука і паклікалі да сябе. Лёня падышоў . Гэта была ахрана маста - немец і трое паліцаяў .
- Чаго тут ходзіш ? - Груба спытаў адзін з паліцаяў .
- Каня шукаю .
- А з якой ты вёскі?
- З Чарнышова .
Немец не спяшаючыся разгарнуў карту і стаў шукаць на ёй вёску . Яна была ў двух кіламетрах адсюль . Пераканаўшыся , што хлопчык сказаў праўду , немец супакоіўся і сказаў :
- Ідзі .
Вярнуўшыся назад , Лёня расказаў разведчыкам, што мост ахоўваецца , але каля яго няма ні акопаў , ні бліндажоў .
Баявая аперацыя па знішчэнні маста прайшла паспяхова.
Лёня знаходзіўся ў партызанскім атрадзе да злучэння яго з часцяміі Чырвонай Арміі .
: uploads -> files
files -> 18 кастрычніка 2012 г. 1522 Аб узнагароджанні Ганаровай
files -> Клубы і аматарскія аб’яднанні Назва бібліятэкі
files -> Клубы і аматарскія аб’яднанні сеткі публічных бібліятэк Стаўбцоўскага раёна
files -> Праграма аховы гісторыка-культурнай спадчыны Пастаўскага раёна на 2012 – 2015 гады
files -> Хроніка вызвалення
files -> Расоншчына ў канцы 19 – пачатку 20 стагодзя
files -> Аб выніках выбараў дэпутатаў Віцебскага гарадскога Савета дэпутатаў 27 склікання
files -> 20 лютага 2012г. 247 Аб узнагароджанні
files -> Загінулі і пахаваны, месца пахавання вядома Прапалі без вестак
files -> 25 ліпеня 2012 г. 1074 Аб узнагароджанні




База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка