Асэнсаванне навальніцы, грому І маланкі ў беларускіх народных уяўленнях І павер’ЯХ



Дата канвертавання15.05.2016
Памер125.35 Kb.
Ганна Шваба
АСЭНСАВАННЕ НАВАЛЬНІЦЫ, ГРОМУ І МАЛАНКІ Ў БЕЛАРУСКІХ НАРОДНЫХ УЯЎЛЕННЯХ І ПАВЕР’ЯХ.
Прыкметы, павер’і, вераванні і ўяўленні заўсёды бытавалі ў народным асяроддзі побач з іншымі фальклорнымі жанрамі і мелі месца ў розныя моманты жыцця чалавека. Часамі «прыкметамі» называюць меркаванні, якія абапіраюцца не на рацыяналістычны вопыт чалавека (прыкмета – «прадказанне пэўнага выніку, заснаванае на аб’ектыўнай прычынна-выніковай залежнасці з’яў, падзей, дзеянняў і пацверджанае шматвяковым народным вопытам»[4, с. 7], а на адвольныя меркаванні, супастаўленні, у якіх парушана сувязь прычыны і выніку. Павер’е – «гэта ўяўленне, якое імкнецца асвятліць невядомы факт, наіўна растлумачыць паходжанне незразумелай з’явы, параіць ці засцерагчы, ... грунтуючыся выключна на вобразна-сімвалічных асацыяцыях, містычных сувязях ці проста на прымхлівасці, выдумцы, фантазіі»[4, с. 7-8].

Знаёмства чалавека з акаляючым светам не заўсёды абапіралася на вопыт папярэдніх пакаленняў, таму няўменне растлумачыць невядомае і незразумелае (таямніцы прыроды і жыцця) магло прывесці да ўстанаўлення асацыятыўных сувязей, «алегарычнага, сімвалічнага асэнсавання свету»[4, с. 8], нябачных, аднак па-свойму лагічных аналогій паміж рэальнай падзеяй і магчымым яе вынікам, паміж фактам і яго тлумачэннем – «існуе патрэба ацэньваць гэты матэрыял як вынік творчага працэсу»[4, с. 8].

Самым непасрэдным чынам чалавек залежаў ад прыроды, таму кожную з’яву ён імкнуўся выкарыстаць дзеля забеспячэння свайго дабрабыту (здароўя і гаспадаркі), сярод якіх не на апошнім месцы былі навальніца, гром і маланка. У сувязі з тлумачэннем, асэнсаваннем і практычным «выкарыстаннем» гэтых з’яў прыроды разгледзім беларускія народныя павер’і і ўяўленні.

Гром і маланка (бліскавіца) – з’явы прыроды, якія ўваходзяць у склад стыхіі навальніцы. Звычайна згадваюцца разам («як грыміць, то і маланка паліць»[4, с. 65]), хаця могуць фігураваць і асобна. Гром мае выключна акустычныя праявы (напрыклад, прарок Ілля «так хутка ездзіць на сваіх колах, што тыя грукацяць, бы на мосце, як вязуць пустыя бочкі»[4, с. 65]), а маланка – візуальныя (напрыклад, «след вогненнай калясніцы, у якой «святая Ілля возіцца па небе». Неба такое тонкае, што гэты след відзён, хоць і не відаць калясніцы»[4, с. 64]).

Хрысціянізацыя наклала на народную традыцыю тлумачэння гэтых з’яў прыроды, адлюстраваную ва ўяўленнях і павер’ях, свой адбітак, у тым ліку і на іх паходжанне. Непасрэдна з хрысціянскай традыцыяй звязаны такія інтэрпрэтацыі як навальніцы ў цэлым, так грому і маланкі паасобку:

1) «калі грыміць, паўсюль кажуць: «Бог сварыцца»[4, с. 64], «маланку тлумачаць, што гэта Бог ... грозіць пальцам»[4, с. 66]: а) Усявышні гневаецца за чалавечыя грахі («як грыміць, то гэта Бог грозіцца на людзей, каб яны пакаяліся да больш не грашылі»[4, с. 65]) і карае («пярун ... б’е ... ліхіх людзей, калі на іх Бог абазлуе»[4, с. 66]), б) навальніца – вынік спрэчкі Госпада з чортам, які асмеліўся сцвярджаць, што Бог яго не заб’е, бо ён схаваецца або «нячыстая сіла цвеліць Бога, а Бог тагды пасылае стралу»[4, с. 64], «ўсё палохаецца, дрыжыць, нават дождж палохаецца і пачне лупіць, бы з вядра ліць»[4, с. 66], в) маланка – светач, што дапамагае Госпаду ўбачыць і пакараць нячысціка, які хаваецца («як бліскае без грымотаў, то Бог засвечае агонь і шукае чорта, а як прыгледзіць, дзе ён сядзіць, тады страляе да яго і тады відаць яснейшы агонь і грымоты»[4, с. 66]), прычым зброя-маланка, каб кара спасцігла вінаватага, бо чорт уцякае, можа бліскаць «не роўна, а касіцамі»[4, с. 66], «крыж-накрыж»[4, с. 67];

2) Богу ў змаганні з супастатам дапамагаюць анёлы і святыя: «як грыміць, то гэта архангел Міхаіл ці святы Ілля страляюць чарцей»[4, с. 65], «маланка – гэта прарок Ілля махае да смаліць з біча, каб пужаць чарцей»[4, с. 65], «святы Амброжы зсоўвае стралы ... і шпурляе, дзе чорт прыхаваецца»[4, с. 69];

3) гром адбываецца ад таго, што «Бог едзе і калоса тарахацяць»[4, с. 68], «святы Ілля ездзіць па небе на калясніцы, у якую запрэжаны вогненныя коні»[8, с. 151], а «маланка (малання) – след вогненнай калясніцы, у якой «святая Ілля возіцца па небе». Неба такое тонкае, што гэты след відзён, хоць і не відаць калясніцы»[4, с. 64]);

4) «гром паходзіць ад камянёў, якія Бог і Ілля кідаюць па небе і з неба на зямлю»[8, с. 151] або якія раскідваюць па небе грэшнікі («На небе ёсць камяні, якія рассеяны па зводу, але якія час ад часу грэшнікі зносяць у пэўныя месцы. Калі камення збярэцца вельмі многа, што аж угінаецца неба і ёсць небяспека, што яно прарвецца, з-за чаго абрушыць на людзей незаслужаныя бедствы, іншыя грэшнікі раскідваюць каменні зноў па небе: з-за гэтага і адбываюцца грымоты»[4, с. 64]).

У народнай лексіцы часта сустракаецца слова «пярун». Пярун – язычніцкі бог грому і маланкі. Паводле народных уяўленняў, ён раз’язджае па небе на калясніцы, трымаючы ў руках каменны молат, вогненны лук (або вясёлку) і грамавыя стрэлы (маланкі). Верылі, што «калі бог Пярун хоча кагосьці пакараць, то ён «разбівае скалы і праз гэта пускае на зямлю агонь-маланку»[2, с. 337] або гром і маланка ўзнікаюць у выніку трэння і ўдараў двух вялізарных перуновых жорнаў. Маланка – від нябеснага агню, якая першапачаткова была атрыбутам-зброяй Перуна, з прыняццем хрысціянства пачала належаць адпаведным сакральным істотам (разглядалася вышэй).

Язычніцкае ўяўленне сінтэзавалася з хрысціянскім, функцыі і атрыбуты Перуна перайшлі да прарока Іллі (паводле народных уяўленняў ён таксама ездзіць па небе на калясніцы і стрэламі-маланкамі карае грэшнікаў і нячысцікаў), хоць маланка як увасабленне паганскага бога працягвала існаваць паралельна з хрысціянскай інтэрпрэтацыяй (пярун – сінонім маланкі, напрыклад, «як пярун ударыць, то сам Бог з высокага неба выстраліў і забіў чорта»[4, с. 69]). Вось як праслаўляе Перуна легенда: «Запанавалі на зямлі злосць, нянавісць, бруд ды пошасці. Па вёсках бадзяліся зладзеі, забойцы, гвалтаўнікі. Развялося шмат чарцей, ведзьмакоў, ваўкалакаў. І сталі людзі прасіць Бога, каб ён збавіў іх ад зладзеяў. Паклікаў Бог Перуна і даручыў яму ачысціць зямлю ад зла. Стаў Пярун страляць маланкай, біць камянямі нечысць. Так і ачысціў Пярун зямлю ад ліха»[5, с. 118].

У падсумаванне сказанага вышэй звернемся да слоў А.Афанасьева: «Усматривая в светилах и молниях блеск металлов, из которых приготовлялись воинские снаряды, фантазия первобытного народа признала в них то небесное оружие, каким светлые боги сражались с демонами тьмы»[1, с. 244], «после открытия металлов каменные орудия не тотчас были вытеснены и долго еще оставались в общем употреблении наравне с металлическими. … отсюда легко объясняется, почему в гром слышались древнему человеку удары, наносимые каменным молотом грозного божества»[1, с. 252].

Сяляне-беларусы ў павер’ях і практыцы народнай медыцыны адлюстравалі асаблівае магічнае значэнне першага веснавога грому, калі зямля абуджаецца пасля зімовага «сну», мабілізуюцца сілы прыроды: «зямля «трэскаецца» і прымае ў сябе ваду, ... «рушацца» і расліны»[4, с. 69], таму ён атаясамліваецца са здароўем, плоднасцю, багаццем і ў сувязі з прыкметамі адыходзячай зімы («як першы раз вясною загрыміць на лёд, то добра, бо людзі ўвесь рок будуць здаровыя, як лёд»[4, с. 69]). І ўсё ж лічылася, што першыя веснавыя грымоты – паказчык сапраўднай вясны, і нават ужо можна хадзіць басанож.

Нашы продкі адносіліся да прыроды і яе з’яў з вялікай увагай не толькі ў плане тлумачэння генезісу, але і практычных захадаў па іх выкарыстанні дзеля забеспячэння дабрабыту, асабліва ў пераходныя этапы. Таму магічнае значэнне надавалася і веснавому пераўвасабленню, і тым прыродным з’явам-атрыбутам, якія яго суправаджалі. Па-першае, гэта адносілася да абуджаных, актывізаваных сіл зямлі, з якой, як лічылася, у час першых веснавых грымот, павінен адбыцца тактыльны кантакт. Таму патрэбна было качацца, валтузіцца, куляцца праз галаву па зямлі:

1) каб папярэдзіць або вылечыць: а) хваробу жывата («прытворна крычаць, што жывот баліць, каб той не балеў напраўду»[4, с. 70]), б) хваробу спіны, в) вадзяную хваробу;

2) каб «лён урадзіў»[4, с. 73]);

3) бо «ад такога куляння дзеці будуць хутка расці ...»[4, с. 73]);

4) каб не баяцца грому («буду куляцца, не буду баяцца»[4, с. 72]).

Шэраг магічных прыёмаў звязаны з камнем, бо паводле народных уяўленняў, маланка каменная («у хмурах на залатых ланцугах вісяць стралы каменныя, што сам Бог робіць»[4, с. 68]). Таму, як верылі, калі ўбачыш маланку і пачуеш гром, каб быць здаровым трэба:

1) «схапіцца за камень, то будзеш такі здаровы, як і камень»[4, с. 70]);

2) пагрызці камень, каб не балелі зубы;

3) перахрысціцца і тры разы перакінуць камень над галавой, каб а) не балела спіна, б) «каб Бог сцярог ад выпадку»[4, с. 70];

4) «пакаціць вялікі камень ... , каб не балелі грудзі і рукі»[4, с. 70]).

Першы гром стымуляваў магію дрэва, таму, каб быць здаровым, патрэбна было:

1) стаць, абняць, пацерціся: а) аб бярозу, каб не балелі рукі і грудзі, б) аб дуб, дубовае шула, стоўб, плот, сцяну дома, каб не балела спіна.

Наступны магічны элемент, звязаны з маланкай і громам – жалеза. Падчас навальніцы ўдаралі па галаве тры разы жалезам:

1) каб галава не балела, прыгаворваючы: «Залезна галава!»[4, с. 70] або «Мая жалезна галава не баіцца грома»[4, с. 70];

«Першы гром надаваў жыватворчую моц вадзе»[2, с. 126], таму:

1) да ракі ішлі ўмывацца: а) ўсёй сям’ёй, б) дзяўчаты, якія пасля выціраліся «чым-небудзь чырвоным, каб быць прыгожымі і багатымі»[4, с. 71], в) жанчыны, якія «прыносюць воду дамоў, абмываюць дзяцей»[4, с. 71];

2) «маладыя дзяўчаты выбягаюць на вуліцу, каб намачыць валасы дзеля іх росту»[4, с. 71].

З вышэй сказанага няцяжка заўважыць, што пры практычных захадах, напрыклад, лячэння хвароб спіны, выкарыстоўвалі энергію і зямлі («качаюцца па зямлі, каб не балела спіна»[4, с. 72]), і камня («камень чэраз сябе кідалі, каб спіна не балела»[4, с. 70]), і дрэва («калі балела спіна, то тыя людзі станавіліся спіной да дуба»[4, с. 71]) паасобку, а таксама разам камня і дрэва для лячэння хвароб грудзей і рук (трэба «пакаціць вялікі камень і пацерціся грудзьмі і плячыма аб бярозу ці абняць яе, каб не балелі грудзі і рукі»[4, с. 70]). Таксама, каб не балела спіна, пачуўшы першы гром, абвязваліся перавяслам і хапаліся за спіну.

Для таго, каб не баяцца грому, навальніц, «кантактавалі» не толькі з зямлёй, але з’ядалі «адну пупышку (асвечанага на Вербніцу) вербнага дубчыка»[4, с. 71] ці прыпальвалі грамнічнай свечкай валасы крыж-накрыж. Існаваў і такі захад, каб адвесці хваробу: «хрысціцца ў той бок, куды загрыміць маланка: у ліцо, то будуць вочы балець, а калі ў спіну, будзе паясніца балець»[4, с. 69-70].

Існаваў шэраг прадпісанняў, якія пажадана было выконваць, каб не цярпець непрыемнасці (смерць, пажар) ад навальніцы, грому і маланкі. Увогуле «хмара, каторую здалёк чутно, як ідзе, мармочучы, ета хмара грамавая, да калі шчэ чорная, то й перуновая. Проці яе няможна рабіць ніякіх знахарскіх хвокусаў або лаяць, бо ею правіць св. Ілля, дак боязна, штоб не рассердзіць»[4, с. 63-64]. У час навальніцы, каб маланка не трапіла ў чалавека або дом, рэкамендавалася (па магчымасці):

1) а) сядзець дома, б) не выконваць ніякай працы (асабліва «звязваць памяла для вымятання печаў»[4, с. 81], в) не есці, г) не раскрываць рот, д) не бегаць (лепш сесці), бо чорт стараецца любым чынам схавацца ў (пад) чалавека (небяспечна нават думаць пра нячысціка!), е) не біцца, бо справакаваны дамавік выйдзе са сховішча, каб умяшацца, «не зважаючы на тое, што св. Ілля спагадліва ставіцца да яго, можа аказацца ўзятым на прыцэл як звычайны д’ябал»[4, с. 79];

2) «кантактаваць» з Богам: запаліць свечку ці лампаду перад абразамі, хрысціцца, маліцца – «калі блісне, трэба адразу перахрысціца, каб пазбегнуць небяспечнага суседства»[4, с. 65] (вельмі істотна: маліцца патрэбна было, каб адвесці нячысціка, а не маланку!), бо, як адзначана вышэй, нячысцік хаваецца ад заслужанай Божай кары, дзе толькі можа, нават у чалавека;

3) знаходзячыся ў полі: а) «аддаляцца ад межаў і барознаў, бо па іх звычайна бягуць, ратуючыся ад перуноў, чэрці»[4, с. 82], б) ні ў якім выпадку не лажыцца на іх мяжу ці баразну. Надзейна схавацца, як лічылася, чэрці могуць толькі пад баразной, якая ў час арання поля перавярнулася на левы бок («баразна звычайна кладзецца на правы бок»[4, с. 66]), в) па магчымасці схавацца ў лён або «на льнішчу пастаяць»[4, с. 82];

4) знаходзячыся ў полі ці дарозе: а) не «падымаць высока адзежы (варыянт – андаракаў), нават калі на дарозе шмат вады і гразі»[4, с. 81-82], бо «чорт схаваецца ў прыпол»[4, с. 82], б) не надзяваць капялюш, бо «палі ягоныя служацьзручным прытулкам д’яблу»;

5) а) «калі ў гадавое свята нясеш дровы на руцэ, не трэба ніколі кідаць, трэба пакласці ціхенька, каб не стукала, каб громам не біла»[4, с. 80], б) у Пасхальную, Вербную і Вялікую суботы, мыючы на рацэ бялізну (магічныя ўласцівасці, якія прыпісваліся вадзе ў сувязі з першым громам, адзначаны вышэй), не біць яе пранікам па аналогіі з маланкай («белорус. праць, пяру – колотить валиком, мыть белье»[1, с. 250]);

6) выганяць сабак і катоў (асабліва чорных) – яны «маюць ўласцівасць выклікаць перуны»[4, с. 83], – бо злая сіла тым больш можа схавацца (ператварыцца) пад (у) жывёлу (згадваецца А.Афанасьевым [1, с. 266]), чым пад чалавека.

Хоць, пачуўшы першы веснавы гром, энергію дрэва і камня выкарыстоўвалі для лячэння, існавала зусім іншая іх інтэрпрэтацыя падчас навальніцы ў любы другі час. Па-першае, нельга было мець дачыненне з дрэвам і камянямі:

1) стаяць каля камня або хавацца пад яго, каб маланка не забіла чалавека замест чорта, «бо там іх (чарцей) не мажэ дастаць страла, хаць яна і вытне камень»[4, с. 66];

2) а) хавацца чалавеку пад дрэвам (асабліва адзінокім), кустом, у дупле, каб не страціць жыццё, бо, як лічылі нашы продкі, пад тое ж дрэва можа схавацца і чорт, якога імкнецца забіць маланка, б) але можна было схавацца пад каліну і ляшчыну («як пан Езус па зямлі хадзіў, не раз, бывала, гарэшкамі жывіцца»[4, с. 83]), бо ў іх маланка не б’е;

3) дакранацца да дрэва, якое засохла ад удару маланкі, каб не вызваліць нячысціка, якога спасцігла нябесная кара (згадваецца А.Афанасьевым [1, с. 266]).

У сувязі з тым, што чорт хаваецца ад маланкі пад дрэвам, народная творчасць дае цікавае тлумачэнне з’яўлення на зямлі першага агню: агонь, зразумела, нябесны і паходзіць ад перуна. «Як Бог прагнаў Адама і Еву з раю і разам з імі таго чарта, што іх скусіў, так наслаў на іх страшную буру, грымоты, так чорт схаваўся пад ясень (варыянты – сухастойнае дзерава, хварастовы курэнь), а Бог трах! у яго перуном, так аж ясень запаліўся, і Адам ад тае пары развёў таго ягню, і па сягонняшні дзень мы маем»[4, с. 44].

Дрэва лічылася бяспечным і яго можна было выкарыстаць у сваёй патрэбе:

1) калі яно не засохла пасля ўдару маланкі (можна было трымаць кавалачак ці трэсачку, каб засцерагчы дом ад удараў маланкі), бо чорт уцёк ад грамавой стралы (згадваецца А.Афанасьевым [1, с. 266]);

2) бо «разбітага маланкай дрэва чэрці баяцца «як свянцонай вады»[4, с. 67]: па павер’і, у ствале (або паблізу яго) такога дрэва можна знайсці кавалак жалеза (жалезнай кулі) (вышэй гаварылася пра энергію жалеза пры першых веснавых грымотах).

Трэба думаць, што чэрці баяцца і засохлага дрэва, бо адзін з іх пакараны (невядома, ці прадпрымаліся захады, каб вызваліць нячысціка сваімі супляменнікамі), і незасохлага, бо гэта дрэва амаль стала месцам пакарання, толькі на гэты раз засланіўшы нячысціка. Таму зразумела, чаму кавалачкам незасохлага ад удару маланкі дрэва можна ад яе ж «абараніць» дом – бліскавіца не патрапіць у гэты будынак, бо і нячысцік не будзе каля яго хавацца.

У нашых продкаў існавала паняцце «грамавыя стрэлы» – «акамянеласці-белемніты», «прылады працы каменнага веку пераважна неалітычнага перыяду, шліфаваныя»[4, с. 68], «прадметы з чорнага крэменю, зробленыя накшталт лыжкі з завостраным канцом»[4, с. 69], якую трэба знайсці ў зямлі, бо «сама яна (страла) толькі цераз сем гадоў выходзіць наверх»[4, с. 68] (згадваецца А.Афанасьевым [1, с. 247, с. 252]). Іх таксама лічылі аскепкамі, якія адскокваюць ад удараў перуновых жорнаў адзін аб адзін. Яны выкарыстоўваліся:

1) для выкрасання агню (маланка = камень (згадвалася вышэй у сувязі з язычніцкім і хрысціянскім генезісам маланкі), маланка = агонь → камень = агонь + натуральная ўласцівасць камня): «слово кремень имеет в санскрите корень kr – бить, ударять, ранить, убивать, и могло совмещать в себе двоякое значение: это – или орудие, которым наносится удар, или предмет, по которому ударяют, высекая огонь»[1, с. 254-255];

2) для прадухілення пападання маланкі ў хату («стралы сам пан Бог робіць дзеля таго, дзе яна е, там ні чорт, ні пярун прыстэмпу не мае»[4, с. 68]) (як і кавалачак дрэва, у якое трапіла маланка, але яно не засохла);

3) для лячэння хворых (вышэй згадваліся магічныя ўласцівасці камня падчас першага грому) («Болезни, издревле признаваемые за действие нечистой силы, прогоняются “громовыми стрелками»[1, с. 267]): а) «расцірання пухлін у жаночых грудзях»[4, с. 68], б) лічылася, што малако, прапушчанае праз адтуліны ў стрэлах, набывае лекавыя ўласцівасці, в) расцірання вымені кароў, калі псуецца малако і ў ім з’ўляецца кроў;

4) як панацэя, бездакорны сродак забеспячэння дабрабыту: «калі стралу захоўваць у доме, дык у гаспадарцы і ва ўсім іншым будзе вялікае шчасце: «багацтва будзе нязводнае», пры адной толькі ўмове – калі стралу захоўваць патаемна і нікому не паказваць»[4, с. 69].

Але існавала і іншае стаўленне да «грамавых стрэлы»: лічылася, што яны наадварот прыцягваюць удар маланкі ў дом (іх яшчэ называлі «чортавымі пальцамі»[4, с. 68]). Калі маланка ўсё ж такі трапляла ў дом і пачынаўся пажар, то лічылася:

1) а) што запаленае нельга тушыць, б) што запаленае немагчыма патушыць, бо «тут гарыць забіты чорт», бо атрымаецца «сопротивление воли божьей»[1, с. 267] («параўнальна беспакарана і паспяхова можна тушыць такі пажар адным толькі салодкім малаком”[4, с. 67]!);

2) а) што нячысцік здолеў выратавацца – гэта ён падпаліў будынак (але «калі маланка не рабіла пажару, гэта служыць несумненным доказам атрыманай над злым духам перамогі»[4, с. 67] (як і ў выпадку з дрэвам!));

3) што «на самым пачатку пажару трэба аддзяліць запаленыя часткі і затаптаць нагамі, закрыць патушанае ці закапаць у зямлю, але не заліваць вадою, якая сама запальваецца і ўзмацняе пажар»[4, с. 67].

Самым страшным быў удар маланкі ў чалавека, які часцей за ўсе станавіўся прычынай смерці, і да гэтага факта ставіліся таксама неаднолькава. Як мы пісалі ў самым пачатку, «навальніца адбываецца таму, што чорт асмельваецца спрачацца з Богам: «Ты мяне не заб'еш, я схаваюся!» – «Не схаваісся!» – «Я ў чалавека залезу, а ўсё ж схаваюся!» – «Я й чалавека ўб'ю, гразоў яму за ета адпушчу, а цябе ўсё-тыкі дастану!..»[4, с. 65] (называецца нават канкрэтная колькасць – 12 грахоў). У А.Афанасьева знаходзім: «щобъ якъ-нибудь викрутитись видъ кари, чортъ перекидываетця чимъ зможе и ховается пидъ чоловека, бо знае, шо Богъ чоловика любить; да Богъ и чоловика не пожалуе – вбъе, аби й чорта згубити»[1, с. 266-267], у такім выпадку чалавек, забіты маланкай, – бязвінная ахвяра. Адмоўнае стаўленне звязана з тым, што маланка забіла чалавека, бо «ўжэ пэўна пад ім чорт схаваўся»[4, с. 69], хоць па вялікім рахунку гэта не залежала ад таго быў гэты чалавек грэшнікам ці не. Але такога загінуўшага лічылі і шчаслівым, бо ён загінуў падчас барацьбы нябесных сіл са злом («ён (нябожчык) Богу ўгодзін, дак Бог яго к сабе ўзяў. Ён ідзе ў рай»[4, с. 84]), таму лічылася зусім не мэтазгодным яго ратаваць (як і тушыць будынкі).



Прадугледжваючы любыя магчымыя выпадкі і здарэнні, роля павер’яў і ўяўленняў у штодзённым жыцці была, бадай што, адной з вызначальных, бо «яны неслі і дарадчую, і перасцерагальную, і нават забаронную функцыю, у значнай меры кіруючы паводзінамі людзей»[4, с. 6]. У першую чаргу гэта мела дачыненне да прыродных з’яў – навальніцы, грому і маланкі. Іх асэнсаванне – складаны сінтэз язычніцкіх і хрысціянскіх уяўленняў пра генезіс і практычныя захады па выкарыстанні дзеля забеспячэння дабрабыту. Супярэчлівасць і памылковасць народных уяўленняў – гэта таксама вопыт народа, шлях спасціжэння ісціны, адна з граней светаўспрымання нашых продкаў.
Літаратура

  1. Афанасьев А. Поэтические воззрения славян на природу. В 3 т. Т.1. М., 1895.

  2. Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўнік / С.Санько, Т.Валодзіна, У.Васілевіч і інш. Мн., 2004.

  3. Беларускі фальклор: Энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1 – 2. Мн., 2006.

  4. Зямля стаіць пасярод свету... Беларускія народныя прыкметы і павер’і. Кн. 1. / Укл. У.Васілевіч. Мн., 1996.

  5. Кацар М.С. Беларускі арнамент. Ткацтва. Вышыўка / Навук. рэд. Я.М.Сахута. Мн., 1996.

  6. Малыя жанры. Дзіцячы фалоклор / Т.В.Валодзіна, А.І.Гурскі, Г.А.Барташэвіч, К.П.Кабашнікаў; Навук. рэд. А.С.Фядосік. Мн, 2004. (Беларускі фальклор: Жанры, віды, паэтыка. Кн. 6.)

  7. Мифологический словарь / Гл. ред. Е.М.Мелетинский. М., 1990.

  8. Славянская мифология от А до Я: Энциклопедия. Мн., 1995.

: bitstream -> 123456789 -> 26699
123456789 -> Марына Шода «Несучы хвалу красе» (паэзія Уільяма Батлера Ейтса)
123456789 -> Гісторыя беларускай літаратуры (ХІХ ст. – 1970-я гады ХХ ст.)
123456789 -> П. С. Лопух гідралогія сушы частка 2 (агульная гідралогія)
123456789 -> П. С. Лопух, А. А. Макарэвіч
123456789 -> Праявы масавай культуры ў дыскурсе смі, альбо да праблемы гуманізацыі медыясферы
123456789 -> Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь
123456789 -> 1. Гістарычныя ўмовы ўзнікнення новай беларускай літаратуры. Асноўныя літаратурныя напрамкі канца ХVІII – пачатку ХІХ стст. І іх выражэнне ў беларускай літаратуры
123456789 -> Гісторыя старажытнай грэцыі І рыма (Фядосік В. А.)




База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка