Belarusian historical review



старонка6/21
Дата канвертавання14.05.2016
Памер4.71 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21

Заключэнне

Пры знаёмстве з гэтым артыкулам у некаторых чытачоў можа ўзнікнуць уражанне, нібыта аўтар імкнецца давесці нейкую праўду, аспрэчвае высновы іншых даследчыкаў, настойвае на перамене назвы альбома з чарцяжамі ХVI ст., знойдзенымі ў Кіеве. Але, у рэшце рэшт, не ў назве справа. Больш за тое, прыпісанне альбома Яну Марыі Бернардоні справакавала актыўную цікавасць да асобы італьянскага архітэктара і эпохі, у якую ён тварыў. Розныя погляды і палеміка адносна некаторых з’яваў толькі павялічваюць значнасць тэмы, пашыраюць кола даследчыкаў і поле для іх пошукаў.

Як відаць з папярэдняга аналізу, прапанаванага ў артыкуле, цудоўны італьянскі зборнік артыкулаў пра Бернардоні ўзняў мноства нявырашаных пытанняў. Не менш пытанняў узнікне пры знаёмстве з дадзеным аналізам — ніхто не можа прэтэндаваць на канчатковае слова. Неяк сучаснік Бернардоні, знакаміты астраном Тыха Браге казаў:

„У паветраных прасторах нябеснага свету нічога не мяняецца, нябёсы і нябесныя целы не растуць і не змяншаюцца, яны не падвяргаюцца ніякім зменам ані па колькасці, ані па выгляду, ані па ззянню, ані ў якіх іншых адносінах, не мяняючыся з гадамі“70.

Яшчэ на пачатку мінулага стагоддзя такога ўяўлення пры­трымліваўся фізік А.Эйнштэйн. Цяпер мы ведаем, што гэта не так.

Магчыма, Ян Марыя Бернардоні ўглядаўся ў начное неба, каб знайсці сваю зорку і захавацца на ёй назаўжды. Не знайшоў. Ягонаму сябру і настаўніку Хрыстафору Клавію пашанцавала болей — імя яго ёсць на Месяцы. Аднак зорны шлях Бернардоні не быў марны. Ён пакінуў свой след у пабудовах, якія з’яўляюцца зоркамі не апошняй велічыні на небасхіле помнікаў архітэктуры Беларусі і Польшчы. Як выдатны настаў­нік, ён скіраваў на зорны шлях архітэктуры, здаецца, не аднаго толькі Яна Франкевіча, пра што даведаюцца будучыя да­следчыкі. Нарэшце, ён павінен заняць пачэснае месца ў спісе выдатных астраномаў свайго часу, які, хоць і не зрабіў значных адкрыццяў, але напэўна сваёй дапытлівасцю спрыяў пашырэнню і паглыбленню ведаў пра Сусвет.

Напярэдадні 400–годдзя з дня смерці архітэктара, якое прыпадае на 19 лістапада 2005 г., пажадана ўшанаваць яго памяць праўдзівай павагай — такой, якую ён сапраўды заслужыў.

Дадатак

(ліст Бернардоні да Клавія ад 1.10.1599).


1. L’anno passato ho ricevuto una di V R con la quale mi consolai asai

2. per intendere della bona salute di V. R. et se V. R. Desidera

3. di sapere dela mia he asai bona laus deo. Et il simile spero

4. di V. R. Nella letera che V. R. mi scrisi mi promise di mandar-

5. me un libro di giometria opera di V. R. Quando io laverт me sarа

6. molto a caro quanto a libro de astrolabio che io domandavo gio non

7. me ne curo perche giа lo veduto et lo autto per doi setimane;

8. quanto a libro che si ciama radio latino me venuto ale mane in presto de

9. l’architeto del rи et perche eri me lo impresto non lo ancora ben

10. esaminato, giа alcune altre volte ho scrito a V. R. circa la longitu-

11. dine dele Stelle ma mai neo autto vera certezza da niscuno ma io isteso

12. mene sono certificato perche io o fato lo oservatione de alcune stelle delle princi-

13. pali verbi grada larturo nella facia del planisfero ada esere

14. nel 17. gra. della libra ma nella rette delastrolabio ada esere nel 2.

15. grado del  la corona nela facia sta nel 5. grado de  et nela rette

16. del 20 et 30 minuti del medesimo , cauda cigni nela facia

17. sta nel 5. minuto deli pesci et nela retta ada esere nel 4. grado

18. del  — et cosм de molte altre stelle dele quale io ne poso ben far

19. fede per averle io osservate diligentisimamente, per questo io desiderarla molto

20. di sapere perchй queste stelle nela facia del planisferio sono atanti grandi di lon-

21. gitudine et nela rette in altri gradi verbi gratia come ho detto del

22. arturo che nela facia e a 17 gradi dela  — et nela rette ali 2.

23. del . Si che mai ho potuto trovare chi me labia saputo dicerare

24. siche se V. R. me decerara questo misterio molto me sarа acaro.

25. Li in Roma viene il fratello Alberto Ciarnacoschi il qual’ dirа da me

26. quello che lui a visto et deli miei strumenti matematici cioи astro-

27. labio comune et il planisferio del giema frisio et uno stromento de

28. tute le longitudine per tutto il mondo. Adeso che vine lanvernata

29. voglio con la gratia del Signore far di novo la oservatione


30. di alcune stelle perche adeso tengo le finestre dela mia camera verso il mezo di bene

31. evero che la lira et lumero di aurga cioи lirco dificile le potrт oser-

32. vare nela linea meridiana per esere le dette stelle molto alte perche

33. lirco qua a cracovia pasa giusto per il zenit et la lira non si discosta

34. se non 11. gradi et mezo, sia lo che se sia di quele che potrт fare

35. comodamente lo faro di poi lo farа intendere a V. R., et se V. R.

36. sa qualche bel modo per oservare de longitide oltro quelo che

37. io so V. R. melo facia sapere che lo avero molto acaro dico le longitu-

38. dine delle stelle nel zodiaco.

39. Medesmamente per oservare le longitudine delle regioni

40. desiderarei di sapere oltra quelo dele eclipse dela luna

41. perche frate ignatio dante promise de discerire il modo di

42. oservare dette longitudine dele regini per altra via che per

43. le eclipse, ma perche non voglio eser piщ longo con questo facio

44. fine con ricomendarme molto ale orationi et sancti

45. sacrificii di VR di cracovia il primo di

46. octobre 1599.

1. Год мінуў як атрымаў я ад Вас [ліст], якім Вы мяне супакоілі, даючы

2. зразумець пра Вашае добрае здароўе, і калі Вы жадаеце

3. ведаць пра маё, дык я чуюся добра, дзякуй Богу і таго ж спа­дзяюся

4. для Вас. У лісце, які Вы мне напісалі, Вы абяцаеце даслаць

5. Вашую кнігу па геаметрыі, якая ў маёй працы будзе

6. вялікай дапамогай, што датычыцца кнігі па астралябіі, пра якую я пытаўся, то

7. яна мяне ўжо не турбуе, паколькі яе ўжо аглядаў і карыстаю два тыдні;

8. а таксама кнігу пад назвай геаметрыя лацінская мне часцяком выдае на рукі

9. каралеўскі архітэктар, і паколькі мне толькі ўчора яе пазычылі, то яшчэ добра

10. яе не прагледзеў. Ужо нейкім іншым разам чуў — ад Вас тое–сёе пра даўгату

11. зорак, аднак нічога новага ад нікога я не маю і ў гэтым

12. [пытанні] мала ўпэўнены, паколькі я назіраў некалькі зорак па

13. правілах вуглоў: Арктур упрост на нябеснай сферы меў

14. 17 градусаў ад Вагаў, а згодна з астралябіяй 2 градусы

15. ад  (Скарпіёна); Карона мае ўпрост 5 градусаў ад , а па разліку

16. 20 і 30 хвілін ад таго ж ; ад Хваста (Дэнеб) Лебедзя наўпрост

17. ёсць 5 хвілін ад Рыбаў, а па разліку было 4 градусы

18. ад  (Вадалея); і так па большасці іншых зорак, па якіх я не магу даць

19. рады, між тым я рабіў старанныя назіранні, таму я жадаю добра

20. разабрацца, чаму тыя зоркі на нябеснай сферы маюць такую вялікую

21. даўгату, а па разліку па правілах іншыя градусы, як ужо ўзгадвалася пра

22. Арктур, які наўпрост мае 17 градусаў ад  (Вагаў), а па разліку 2

23. ад . А паколькі нікога не знаходжу, хто мог бы мне дапамагчы зразумець,

24. то звяртаюся да Вас патлумачыць гэтую з’яву, што было б мне вельмі карысна.

25. У Рым прыязджае брат Альбэрт Чэрнякоўскі, які раскажа мне

26. пра тое, што ў Вас убачыць і пра мае прыборы, асабліва пра астра­лябію

27. звычайную і нябесную сферу giema frisio і інструмент

28. спецыяльна для даўгаты па ўсім свеце. Як усё высветліцца,

29. жадаю з дапамогай Пана аднавіць назіранні
30. іншых зорак, паколькі зараз маю акно маёй келлі акурат пасярод

31. погляду на сузор’е Ліра і святло Aurga (Вега), г.зн. Лірку з цяжкасцю можна

32. назіраць уздоўж мерыдыяну з–за таго, што тая зорка значна вышэй, таму што

33. ў Кракаве яна праходзіць акурат праз зеніт і Ліра не адыходзіць далей

34. за 11 градусаў з паловай; як той або іншы спосаб, які мог бы палічыць

35. для сябе зручным, будзе зразумела ад Вас і калі Вы ведаеце

36. спосаб вызначэння даўгаты іншы ад таго, які я ведаю,

37. Вам значна лягчэй зразумець, што гэта будзе вялікай дапамогай пры выяўленні

38. даўгаты зорак задыяку.

39. Таксама пры вылічэнні мясцовай даўгаты

40. пажадана зразумець болей пра экліптыку месяца,

41. паколькі брат Ігнацы Дантэ абяцаў паказаць спосаб

42. аблічэння мясцовай даўгаты адрозны ад

43. экліптычнага, але паколькі не жадаю працягваць з гэтай справай,

44. канчаю са словамі бязмежнай падзякі за прыгожыя

45. словы і святую ахвярнасць з Вашага боку з Кракава першага

46. кастрычніка 1599.
1 Wielewicki J. Dziennik spraw domu zakonnego oo.Jezuitów u Św.Barbary w Krakowie. T. I. Kraków, 1881. S.101, 129—130, 235, 267—268; Załęski St. Jezuici w Polsce T.IV, Kraków, 1905. S.136, 750.

2 Квитницкая Е.Д. Архитектура (Белоруссии) XVII в. // Всеобщая история архитектуры. Т. 6. Москва, 1968. С.489; Чантурия В.А. История ар­­хитектуры Белоруссии. Дооктябрьский период. Минск, 1969. С. 49, 78.

3Книга, включающая в себя планы, фасады, детальные чертежи различных зданий конца XVI в.“ пад шыфрам 721/589. На час знаходкі гэта быў аддзел рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя В.І.Вернадскага Акадэміі навук Украінскай ССР.

4 Габрусь Т. Архитектурное проектирование в Белоруссии. У истоков //Строительство и архитектура Белоруссии. 1990. №4. С.36—38; Яна ж. Новыя звесткі аб грамадзянскіх пабудовах Нясвіжа канца XVI ст. //Помнікі мастацкай культуры Беларусі эпохі Адраджэння. Мінск, 1994. С.169—179; Габрусь Т., Галенчанка Г. Правераная алгебрай гармонія. Пачатак архітэктуры новага часу на Беларусі // Мастацтва Беларусі. 1990. №5. С. 70—75; Тыя ж. Скарбы старажытнага альбома // Навіны Беларускай Акадэміі. 13 і 20 чэрв. 1990. С. 6; Галенчанка Г. Альбом Бернардоні: Новая крыніца да гісторыі архітэктуры і будаўніцтва ў Нясвіжы (канец XVI— пачатак XVII ст.) // Ад Полацка і Нясвіжа да Падуі і Венецыі. Мінск, 1994. С. 79—86.

5 L’architetto Gian Maria Bernardoni sj tra l’Italia e le terre dell’Europa centro–orientale (a cura di Sante Graciotti e Jerzy Kowalczyk). Roma, MCMIC [1999]. Экзэмпляр кнігі ёсць у Навуковай бібліятэцы НАН РБ імя Я. Коласа ў Мінску.

6 Змест зборніка падрабязна разгледжаны ў рэцэнзіі Алеся Жлуткі. Гл.: БГА. Т. 7 (2000). Сш. 1(12). С. 257—263.

7 Kałnin V. Vučnio÷ski sšytak // Naša Niva. 1993. №18. S. 6—7; Калнін В. Архітэктар Я.М.Бернардоні — прадвеснік барока на Беларусі // Барока ў беларускай культуры і мастацтве. Мінск, 1998. С. 124—139.

8 Salviucci Insolera L., Il periodo italiano di Giovan Maria Bernardoni //L’architetto Gian Maria Bernardoni… P. 3.

9 Всеобщая история архитектуры. Т. 5. Москва, 1967. С. 236; Pevsner N. Historia architektury europejskiej (przekł. z angielskiego). Warszawa, 1976. S. 229.

10 Salviucci Insolera L., Il periodo italiano… P. 9. Магчыма, што паездка ў Мілан была выклікана затрымкай будаўніцтва рымскай іль Джэзу і по­шукамі новага архітэктара. Вяртанне Бернардоні ў пачатку 1567 г. у Рым Сальвіучы тлумачыць згортваннем прац езуітаў у Мілане з пры­­чыны пераводу калегіі ў Брэду (Salviucci Insolera L., Il periodo ita­liano… P. 10). З другога боку, да выезду з Мілана вымушала аднаў­лен­не будаўніцтва іль Джэзу пасля таго, як аўтарам яе становіцца Вінёла. Ва ўсіх даведніках будаўніцтва царквы датуецца 1568—1584 г.

11 Salviucci Insolera L., Il periodo italiano... P. 10—11.

12 Тамсама. P. 2.

13 Калнін В. Архітэктар Я.М.Бернардоні... С. 127.

14 Salviucci Insolera L., Il periodo italiano... P. 11.

15 Тамсама. P. 12.

16 Salviucci Insolera L., Il periodo italiano… P. 13.

17 Тамсама. P. 13.

18 Тамсама. P. 8.

19 Тамсама. P. 14.

20 Тамсама. P.15.

21 Encyclopaedia Britannica. V. 19. London—Toronto, 1962. P. 992—994.

22 Salviucci Insolera L., Il periodo italiano… P. 15.

23 Тамсама. P. 17.

24 Salviucci Insolera L., Il periodo italiano… P. 5—6.

25 Clavius Chr. „Euclidis Elementorum Libri XV“ (Rome 1574, 1589, 1591, 1603, 1605; Frankfort 1612; Cologne, Frankfort, Amsterdam 1617, 1627, 1654, 1663, 1717). Цытуецца па http://www.faculty.fairfield.edu/jmac/sj/clavius.htm

26 http://www.faculty.fairfield.edu/jmac/sj/clavius.htm

27 Poplatek J., Paszenda J. Słownik jezuitów artystów. Kraków, 1972. S. 83.

28 Salviucci Insolera L., Il periodo italiano… P. 3—4.

29 Kowalczyk J. Il codice dei disegni del Bernardoni e la loro genesi europea //L’architetto Gian Maria Bernardoni… P. 83.

30 Paszenda J. Bernardoni in Polonia // L’architetto Gian Maria Ber­nar­doni... P. 26.

31 Тамсама. P. 27.

32 Paszenda J. Bernardoni in Polonia… P. 30

33 Bernatowicz T. Le chiese del Bernardoni nel Ducato di Njasviž // L’archi­tetto Gian Maria Bernardoni... P. 39—55.

34 Poplatek J., Paszenda J. Słownik jezuitów artystów. Kraków, 1972. S.183.

35 Paszenda J. Bernardoni in Polonia… P. 36—37.

36 Paszenda J. Bernardoni in Polonia… P. 31—32.

37 Тамсама. P. 33.

38 Salviucci Insolera L., Il periodo italiano… P. 6.

39 Archiwum Glówne Akt Dawnych, Archiwum Radziwiłłów, dz.V, listy, teka 15, N 590.

40 Калнін В. Архітэктар Я.М.Бернардоні... С.129—130, 139.

41 Archivio Pontificia Universitб Gregoriana, Fondo Clavio, 529, ff.110—111v.

42 L’architetto Gian Maria Bernardoni… P. 20—21, ill.1.

43 Baldini U. — Napolitani P.D. (a curia di), Christoph Clavius: corris­pon­denza, Pisa 1992, IV, 1 Lettere e testi, pp. 92—93, N.156; IV, 2 Note, pp. 49—50. Цытуецца па: Salviucci Insolera L., Il periodo italiano… P. 6.

44 Карпенко Ю.А. Названия звездного неба. Москва, 1981. С. 18.

45 Белый Ю.Н. Тихо Браге. Москва, 1982. С. 28.

46 http://www.faculty.fairfield.edu/jmac/sj/clavius.htm

47 Белый Ю.Н. Тихо Браге... С. 134—135.

48 Alexandrowicz St. Rozwój kartografii Wielkiego księstwa Litewskiego od XV do połowy XVIII wieku. Poznań, 1989. S. 79.

49 Тамсама. S. 84.

50 Gabrus’ T. L’architettura in Bielorussia nel XVI secolo alla luce del codice di Bernardoni // L’architetto Gian Maria Bernardoni… P. 58—65.

51 Paszenda J. Bernardoni in Polonia // L’architetto Gian Maria Ber­nar­doni... P. 27.

52 Paszenda J. Bernardoni in Polonia // L’architetto Gian Maria Ber­nar­doni... P. 26.

53 Markowski F. Zamek Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła Sierotki w Nieświeżu. // Kwartalnik architektury i urbanistyki, t.IX, z.2. Warszawa, 1964. S.185—192.

54 Gruszecki A. Fortyfikacja zamku w Nieświeżu // Kwartalnik architektury i urbanistyki, t. X, z. 2. 1965. S. 141—145.

55 Adamonis T., Čerbulėnas K. Lietuvos TSR dailės ir architektūros istorija. D. 1. Vilnius, 1987. P. 204.

56 Poplatek J., Paszenda J. Słownik jezuitów... S. 111.

57 Paszenda J. Bernardoni in Polonia… P. 30.

58 Калнін В. Архітэктар Я.М.Бернардоні. С. 132.

59Книга, включающая в себя планы...“, а. 3v.

60 Тамсама, а. 6v.

61 Тамсама, а. 22v.

62 Kowalczyk J. Il codice... P. 89.

63 Galenčanka G. L’„album di Bernardoni“. Descrizione generale // L’archi­tetto Gian Maria Bernardoni… P. 68—71.

64 Codice Bernardoni. Catalogo dei disegni // L’architetto Gian Maria Bernardoni… P. 96—165.

65 Galenčanka G. L’„album di Bernardoni“... P. 70—71.

66 Kowalczyk J. Il codice... P. 84.

67 Salviucci Insolera L., Il periodo italiano… P. 5—6.

68 Kowalczyk J. Il codice... P. 85—89.

70 Максимович Б.А., Комаров В.Н. В звёздных лабиринтах. Москва, 1978. С. 17.


Star way of Giovanni Maria Bernardoni

Valiancin Kalnin

This year there will be 400 years from the day when Giovanni Maria Ber­nardoni the famous Italian architect who worked in Belarus has died. Last twenty years we can see increasing interest in work of the Italian master. The reason for this interest is linked to the discovering of the architect drawing collection related to Belarus and dated XVI—XVII in the V. I. Vernadsky National Ukrainian Library in Kiev. Belarusian scientists Heorhi Halen­čanka and Tamara Habruś who first studied this collection say that most of the drawings were done by Bernardoni himself.

An anthology of articles L’architetto Gian Maria Bernardoni sj tra l’Italia e le terre dell’Europa centro–orientale dedicated to work of G. M. Bernardoni was published in Rom in 1999. Acquaintance with these articles and pre­sentation of own obser­vations by the author of this elaboration allow us to see the life and work of Giovanni Maria Bernardoni in a new perspective.

First documented appearance of G. M. Bernardoni in Rom was recorded in 1564 when he was 23 years old and has been working as a mason for ten years. Being member of the Order of Jesuits he participated in construction of different buildings for the Order in Rom, Milan, Florence, Neapol, and on the Sardinia Island. In Italy Bernardoni masters his knowledge in math, tea­ches construction skills to his assistants, creates own sketches of churches and buildings for the Order of Jesuits. His critical atti­tude toward the comments of Jesuit authorities on his projects reveals his level of professionalism.

In 1583 the board of the Order of Jesuits sends Bernardoni to the Polish–Lithuanian Commonwealth (Reč Paspalitaja) where he stayed for the rest of his life. Here the architect leads designing, planning, and construction of buildings for the Order in Lublin, Poznań, Kalisz, Niasviž, and Kraków.

In 1586 the architect goes to Niasviž where located a residence of the prince Radzivil „Orphan“ the biggest magnate of the Commonwealth. Bernardoni lived there for 13 years. He managed the construction of Jesuit College and completed pro­ject of Corpus Christi Church — the first building in Baroque style on the territory of the Commonwealth. After completion of main structure of this church Bernardoni moves to Kraków in 1599 to lead the construction of St. Peter & St. Paul Jesuit church. Here he died in 1605.

At the end of this article there is a detailed genesis analysis of the architect drawing collection from Kiev dated XVI—XVII. The author per­formed study of text graphology, sketch graphics, correlation of paper production dates with time when drawn constructions were built and Ber­nardoni’s life phase. As a result, the author demonstrates that the architect drawing album was created not by Bernardoni himself, but by one of his disciples, possibly, by Jan Fran­kiewicz. Jan Frankiewicz continued Bernar­doni’s work in Niasviž and later became the author and the head of St. Kazimir Jesuit Church construction in Vilnia.

Бітва пад Палонкай 28 чэрвеня 1660 г.

Кшыштаф Касажэцкі

Казацкае паўстанне ў 1648 г. адкрыла сабою доўгі перыяд войнаў, з якога пачаўся заняпад магутнасці Рэчы Паспалітай. У 1654 г. вайну з апошняй распачаў маскоўскі цар Аляксей Міхайлавіч. У Маскве яшчэ задоўга да таго звярталі ўвагу на слабасць Рэчы Паспалітай, што абяцала магчымасць рэваншу за паразы пачатку XVII ст. Поспехі царскіх войскаў у 1654—1655 г. перасягнулі самыя смелыя спадзяванні. Удалося захапіць амаль усё Вялікае Княства Літоўскае разам з Вільняю. Марш царскіх арміяў быў прыпынены толькі ўваходам улетку 1655 г. у польскія межы шведаў, чыёю мэтай, сярод іншага, было — загарадзіць пераможнай Маскве дарогу да балтый­скага ўзбярэжжа. Шведскае нашэсце прывяло да паразумення Рэчы Паспалітай з Масквою, якая глядзела на экспансію скандынаваў без сімпатыяў. 3 лістапада 1656 г. у Нямежы пад Вільняю было заключана замірэнне. Рэч Паспалітая пагаджалася на вельмі цяжкія ўмовы — напрыклад, прызнавала за царом тытул вялікага князя літоўскага, пагаджалася з ягонаю ўладай над украінскімі і беларускімі землямі, забавязвалася абраць цара на найбліжэйшым сойме каралём польскім. Масква затое спыняла ваенныя дзеянні супраць яе і распачынала ў Інфлянтах вайну са шведамі. У выніку дамовы значная частка маскоўскіх войскаў пакінула землі на захад ад Бярэзіны і на поўдзень ад Дзвіны1. Аднак у Вільні, Коўне, Горадні маскоў­скія гарнізоны засталіся.

Рэч Паспалітая пагадзілася на такія цяжкія ўмовы толькі з прычыны шведскай пагрозы. Калі гэтая пагроза аддалілася, Рэч Паспалітая пачала рабіць захады дзеля пераможнага заканчэння вайны з Масквою. Варшаве ўдалося перацягнуць на свой бок казакоў: у верасні 1658 г. у Гадзячы была заключана унія, паводле якой новы казацкі гетман Іван Выгоўскі разам з казакамі станавіўся на бок польскага караля. Ініцыятыўнасць палякаў, няўступлівасць і заваёўніцкія амбіцыі Масквы хутка выклікалі моцны рост напружання ў стасунках паміж абе­дзвю­ма дзяржавамі. У такой атмасферы ў сярэдзіне года пад Вільняю распачаліся чарговыя перамовы2. У прынцыпе або­два бакі імкнуліся да сутыкнення. Рэч Паспалітая разлічвала на хуткую перамогу пры падтрымцы казакоў. Першапачатковыя ўдачы, аднак, перакрэсліла параза войскаў Вялікага Княства Літоўскага пад Веркамі 21 кастрычніка 1658 г. Перамовы сарваліся, і вайна паміж Рэччу Паспалітай і Маскоўскай дзяржавай разгарэлася зноў. Цар прыступаў да яе з лепшых пазіцый, бо ў снежні 1658 г. заключыў замірэнне са шведамі, адмовіўшыся ад змагання за доступ да Балтыкі. Такім чынам, ён мог накіраваць усё сваё войска супраць Рэчы Паспалітай, якая надалей скіроўвала свае галоўныя намаганні супраць шведскіх войскаў. Таму ў Беларусі расійцы вельмі хутка здушылі шляхецкіх і казацкіх паўстанцаў, а ва Ўкраіне скінулі Выгоўскага.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21


База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка