Беларускі дзяржаўны універсітэт інфарматыкі І радыёэлектронікі



старонка1/6
Дата канвертавання15.05.2016
Памер1.02 Mb.
  1   2   3   4   5   6


Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь
УСТАНОВА АДУКАЦЫІ

“БЕЛАРУСКІ ДЗЯРЖАЎНЫ УНІВЕРСІТЭТ

ІНФАРМАТЫКІ І РАДЫЁЭЛЕКТРОНІКІ”

Кафедра беларускай і рускай моў ФДП і ПА



Беларуская мова: спецыяльная лексіка

Вучэбна-метадычны дапаможнік


Пад рэдакцыяй Ю.А. Сцепанчука

Мінск 2006


Рэкамендавана Метадычнай камісіяй ФДП і ПА БДУІР

Аўтары:


Л.А. Бондар, Н.Г. Вайніла,

М.А. Галянок, Т.П. Дапіра,

С.В. Ламака, Л.А. Пятроўская,

кандыдат філалагічных навук Ю.А. Сцепанчук



Беларуская мова: спецыяльная лексіка: Вучэбна-метадычны дапаможнік для студэнтаў усіх форм навучання ўсіх спецыяльнасцей БДУІР / Аўтары: Л.А. Бондар, Н.Г. Вайніла, М.А. Галянок і інш.; Пад рэд. Ю.А. Сцепанчука. – Мн.: БДУІР, 2006. – 69 с.

Вучэбна-метадычны дапаможнік змяшчае асноўныя тэарэтычныя звесткі па ўсіх раздзелах дысцыпліны “Беларуская мова. Прафесійная лексіка”. Вялікая ўвага надаецца асвятленню спецыфічных асаблівасцей беларускай мовы ў параўнанні з рускай, пытанням спецыяльнай лексікі, у прыватнасці, тэрміналогіі. Накіраваны на практычнае валоданне беларускай мовай у спецыяльнай сферы.



Прызначаецца студэнтам усіх спецыяльнасцей і форм навучання БДУІР.

ЗМЕСТ



1. Гістарычныя этапы фарміравання і развіцця беларускай мовы ...................... .4

1.1. Беларуская мова сярод іншых славянскіх моў ...................................... 4

1.2. Этапы фарміравання і развіцця беларускай мовы ................................ 5

2. Білінгвізм. Моўная інтэрферэнцыя .................................................................... 10

2.1. Сутнасць і асаблівасці білінгвізму ........................................................ 10

2.2. Моўная інтэрферэнцыя і яе віды ............................................................13

2.3. Спецыфічныя рысы беларускай мовы ў параўнанні з рускай ............ 14

2.4. Сінтаксічныя асаблівасці беларускай мовы ..........................................16

3. Лексікалогія ...........................................................................................................18

3.1. Слова і яго значэнне ................................................................................18

3.2. Лексіка беларускай мовы паводле паходжання .................................. 22

3.3. Лексіка беларускай мовы паводле сферы ўжывання ...........................24

3.4. Актыўная і пасіўная лексіка ...................................................................25

3.5. Стылістычныя разрады лексікі беларускай мовы ................................27

4. Лексікаграфія ........................................................................................................28

5. Лексічны склад навуковага стылю. Спецыфіка ўжывання тэрміналагічнай лексікі .........................................................................................................................33

5.1. З гісторыі фарміравання і развіцця беларускай тэрміналогіі ..............33

5.2. Тэрміналагічная лексіка ..........................................................................35

5.3. Кампазіцыйна-структурная арганізацыя навуковых тэкстаў ..............41

5.4. Лексіка граматычныя сродкі арганізацыі навуковых тэкстаў ............43

6. Сістэма жанраў навуковай літаратуры ...............................................................47

6.1. Навуковы стыль: падстылі і жанравыя разнавіднасці .........................48

6.2. Разгортванне і сцісканне інфармацыі ў навуковым тэксце .................48

6.3. Жанр рэзюмэ і яго асаблівасці ...............................................................56

6.4. Тэзісы ........................................................................................................57

6.5. Цытаты ў навуковых тэкстах ..................................................................59

7. Пісьмовыя дакументы ў сферы афіцыйна-справавых зносін ...........................59

8. Дадатак ..................................................................................................................63

9. Літаратура .............................................................................................................67

1. ГІСТАРЫЧНЫЯ ЭТАПЫ ФАРМІРАВАННЯ І РАЗВІЦЦЯ


БЕЛАРУСКАЙ МОВЫ

1.1. БЕЛАРУСКАЯ МОВА СЯРОД ІНШЫХ СЛАВЯНСКІХ МОЎ

Усе вялікія і малыя асаблівасці жыцця нашага народа ( прыродныя ўмовы і геаграфія краіны, узровень народнай гаспадаркі, кантакты з іншымі народамі, характар грамадскай думкі, асаблівасці мыслення і псіхікі людзей, маральна-этычныя і эстэтычныя нормы паводзін, развіццё культуры і мастацтва) адлюстраваліся ў мове. Мова – гэта не толькі сродак зносін і сувязей, але і люстэрка жыцця ўвогуле.

На зямным шары жыве каля 2000 розных народаў, а моў налічваецца ад 3000 да 6000, пры гэтым розныя народы могуць гаварыць на адной мове. У залежнасцi ад паходжання, наяўнасцi або адсутнасцi рыс усе мовы свету падзяляюцца на роднасныя i няроднасныя. Сярод роднасных моў вылучаюцца моўныя сем’i, групы i падгрупы.

Паводле тэорыi iндаеўрапейскай расы, практычна ўсе еўрапейскiя i многiя азiяцкiя народы маюць адну прарадзiму, а iх мовы ўзыходзяць ад адзiнай мовы – крынiцы, якую прынята называць “агульнаiндаеўрапейскай” або “iндаеўрапейскай прамовай”. Вучоныя не прыйшлi да адзiнай думкi, дзе i калi iснавала гэтая мова. Iснуе шэраг гiпотэз наконт прарадзiмы iндаеўрапейцаў. Адны даследчыкi лiчаць, што першапачаткова, прыкладна ў IV-III тысячагоддзi да н.э. яны займалi прастору ад Дона i Паўночнага Каўказа да Дуная. Адсюль iндаеўрапейцы пайшлi ў Еўропу, Сярэднюю Азiю i праз Каўказ на Блiзкi Усход i ў Iндыю. Згодна з iншымi гiпотэзамi iндаеўрапейская моўная супольнасць узнiкла на Блiзкiм Усходзе або ў Iндыi i адтуль рушыла на ўсход i захад. Выказваецца таксама меркаванне, што прарадзiмай iндаеўрапейцаў магла быць тэрыторыя ад Урала да Каспiйскага мора.

Праiснаваўшы некалькi тысячагоддзяў, iндаеўрапейская моўная супольнасць распалася, i на аснове яе дыялектаў пачалi складвацца розныя мовы (германскiя, раманскiя, славянскiя i iншыя). Мовы, якiя паходзяць ад агульнаiндаеўрапейскай, з’яўляюцца роднаснымi, i на гэтай падставе iх аб’ядноўваюць у адну моўную сям’ю – iндаеўрапейскую. Усяго даследчыкамі выяўлена каля 20 моўных сем’яў.

Iндаеўрапейскiя мовы – самая вялiкая ў свеце моўная сям’я (гл.: Сямешка, 1999, 42-43). У наш час амаль кожны другi чалавек гаворыць на мове iндаеўрапейскага паходжання. Ужо пазней вучоныя пачалi заўважаць, што асобныя мовы Еўропы вельмi падобныя адна на другую. Па ступенi роднасцi iндаеўрапейская сям’я падзяляецца на асобныя групы моў.

Існуе 16 моўных груп iндаеўрапейскай сям’i: германская група (нямецкая, англiйская, iсландская, шведская, дацкая i iншыя мовы), раманская (французская, iспанская, iтальянская, партугальская, румынская, малдаўская i iншыя, мёртвая – лацiнская), кельцкая (iрландская, шатландская, гэльская, брэтонская i iншыя), балтыйская (лiтоўская, латышская, а таксама мёртвыя мовы – пруская i яцвяжская), iранская (персiдская, таджыкская, курдская i iншыя, мертвая – авестыйская, старажытнаперсiдская), iндыйская цi iндаарыйская (хiндзi, урду, бенгалi i iншыя, а таксама мёртвыя – ведыйская, санскрыт) i iншыя.

Беларуская мова належыць да славянскай групы моў iндаеўрапейскай сям’і (гл. мал. 1). Разам з рускай і ўкраінскай мовамі яна ўваходзіць у склад усходнеславянскай падгрупы (гл.: Плотнікаў, Антанюк, 2003, 8-9).

Мал. 1. Славянская група моў
Славянская група моў


Усходнеславянская Заходнеславянская Паўднёваславянская





беларуская

польская

балгарская

руская

чэшская

македонская

украінская

славацкая

сербскахарвацкая




сербалужыцкая ( існуе ў двух варыянтах – верхне- і ніжнелужыцкая)

славенская

стараславянская

(мёртвая)




палабская (мёртвая)








  1   2   3   4   5   6


База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка