Ігар Аліневіч Еду ў Магадан



старонка5/7
Дата канвертавання15.05.2016
Памер1.14 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

15

Марцалеў чакаў суду ў канцы красавіка. Яму перабілі артыкул з арганізацыі масавых беспарадкаў (ад 5 да 15 гадоў) на абвінавачванне папрасцей (да 3-6 гадоў). Ён доўга пакутаваў і вагаўся: прызнаваць ці не. Бо яго паставілі перад выбарам: або стары артыкул, або новы, але з прызнаннем. Мы ўгаворвалі пагаджацца, бо для ўсіх ужо было відавочна, што ў гэтай сістэме, якая не мае нічога агульнага з правасуддзем, малая кроў – гэта таксама перамога.

Сяргей моцна нерваваўся і маральна рыхтаваўся да лагера, а мы яго за гэта дражнілі і лаялі, таму што было відавочна, што атрымае ўмоўна (як аказалася пасля, Паўлу Севярынцу далі цалкам рэальную хімію з накіраваннем у камендатуру, так што асцярогі Сяргея былі зусім не беспадстаўныя).

З Марцалевым мы часцяком спрачаліся. Ён быў сацыял-дэмакратам і праваслаўным патрыётам. Так што спектр спрэчак быў вельмі шырокі. Больш за ўсё мяне абурала яго стаўленне да Першай сусветнай вайны, бо ён падтрымліваў пазіцыю Мартава, г. зн. абарончую пазіцыю. А я лічыў бессэнсоўным узаемнае знішчэнне працоўных працоўнымі дзеля выгады нацыянальных ваенна-прамысловых і ваенных колаў усіх ваюючых бакоў. У першыя дні заключэння мне ў рукі трапіла «Сям'я Ціба. Ч. 2». Кніга пра пачатак гэтай бойні, пра сацыялістаў Францыі, Нямеччыны, Аўстрыі, Швейцарыі, якія яшчэ напярэдадні прапаведавалі інтэрнацыяналізм, класавую барацьбу, усеагульную забастоўку. Але чым больш напальвалася сітуацыя, тым хутчэй яны кацілася ў патрыятычную яму і ў выніку дружна пайшлі забіваць сваіх учорашніх таварышаў.

Вось яны, сацыялісты! Марцалеў сцвярджаў, што гэта адпавядала інтарэсам працоўных, бо акупацыя рэзка зніжае іх узровень жыцця. Але хіба сама вайна не выклікала яшчэ большую разруху? Ды і не ў гэтым справа. Няўжо выбар з дзясятка гатункаў каўбасы ёсць сапраўды маральная мерка? Хіба маральна выбіраць сабе паноў, прычым коштам крыві сваіх субратаў па класе? Патрыятызм аб'яўляецца адной з самых галоўных маральных каштоўнасцяў чалавека. Нацыянальныя інтарэсы вышэй за ўсё. Інтарэс — гэта карысць. Але з якога часу карысць — па тэрытарыяльнай або этнічнай прыкмеце — прыраўнялі да маральных паняццяў, да справядлівасці і дабра? «Справядліва тое, што выгадна», — такое бачанне патрыятызму апынулася па душы таму палкоўніку КДБ з чацвёртага аддзялення, ды і Арлоў на 100% за гэты падыход. Вось так цяпер мараль вызначаецца нейкай выгадай. Такая мадэль не можа мець нічога агульнага з прыроднай маральнасцю, таму што павага, гонар, раўнапраўе, альтруізм, узаемадапамога, правы і свабоды не могуць мець колеру сцяга або межаў. Але менавіта гэтымі якасцямі і каштоўнасцямі вызначаецца чалавечнасць чалавека, усюды і ва ўсе часы. Патрыятызм спекулюе на любові чалавека да сваёй зямлі, спрабуе атаясаміць сябе з прыроднай сімпатыяй чалавека да родных краёў. Але вось ёсць, напрыклад, такое святое паняцце, як любоў да маці. Ніхто і не думае будаваць вакол гэтага, гэтак натуральнага і блізкага пачуцці нейкую ідэалогію. Чаму ж можна выдумляць ідэалагічныя канцэпцыі вакол любові да зямлі? Тым больш, што гэтыя самыя канцэпцыі патрабуюць абвергнуць маральнасць, узвысіцца над чалавечымі каштоўнасцямі.

Кажуць, трэба прышчапляць гонар за сваё. Але, калі нейкі факт гісторыі краіны выклікае не гонар, а сорам? Гісторыя Беларусі — гэта гісторыя розных перыядаў: славяна-балцкіх плямёнаў, ВКЛ, царскай Расіі, чырвонай імперыі. На якой падставе адны перыяды адмаўляюцца, а іншыя ўзвялічваюцца? Я не хачу ганарыцца ані бальшавізмам, ані царызмам, ані княствам. Чамусьці забываецца, што ў часы Літвы народ знаходзіўся ў рабскім становішчы. Ды і як можна ганарыцца тым або саромецца таго, да чаго сам не маеш дачынення? Можна захапляцца пэўнымі старонкамі нашай гісторыі, і такія старонкі знойдуцца ў кожным перыядзе. Зрэшты, як і старонкі смутку. У школах трэба прышчапляць не хлуслівы патрыятызм, які аднабока глядзіць на мінулае, а цікавасць да ўласнай гісторыі. Гэта ўмацуе самасвядомасць, дасць прыклады нашых продкаў — якімі б яны ні былі — для разумення гэтага.

Грамадства, заснаванае на свабодзе і справядлівасці, мацней, чым соцыум, заснаваны на адфільтраванай гісторыі і гіпертрафаваным калектывізме.

Я — беларус, таму што адношуся па паходжанні да гэтай унікальнай гісторыка-культурнай супольнасці. Гэта ні добра, ні дрэнна, ні нагода для гонару, ні для сораму. Гэта ёсць, і гэтага дастаткова. А што тычыцца каштоўнасцяў, то чалавецтва ўсёй сваёй гісторыяй, філасофіяй і навукай выпрацавала трывалы этычны фундамент — гуманізм.

У спрэчках пра сацыялізм я паказваў на той факт, што менавіта пад уладай «малінавых9» Еўропа зайшла ў тупік. Менавіта пад уладай сацыял-дэмакратычных урадаў адбываецца дэмантаж так званай «сацыяльнай дзяржавы». Розніца паміж правымі лібераламі і эсдэкамі стала чыста касметычнай. Падобна на тое, што паміж імі зусім не засталося адрозненняў, акрамя як ідэй па стаўцы падатку на прыбытак. Правыя хочуць абмежавацца 25% (гэта сярэдняя лічба ў ЗША), левыя - большай лічбай. На справе, што рынкава-ліберальная сістэма ЗША, што рынкава-сацыяльная ЕС знаходзяцца ў самым жорсткім крызісе. І тыя, і другія набралі крэдытаў, а аддаваць не атрымліваецца. Фінансавы капітал падпарадкаваў сабе і ўрады, і рэальны сектар эканомікі. Дзяржаўны капіталізм у асобе СССР сцвярджаў, што імкнецца да камунізму. І паваліўся як падкошаны, ніякага камунізму з кніжак і блізка не атрымалася. Рынкавы капіталізм сцвярджае, што вялікія дэпрэсіі засталіся ў мінулым. Дык чаму ж Амерыка з Еўропай апынуліся сёння ў такой дупе? Таму што ўстойлівае развіццё, як і дзяржаўны камунізм, - гэта міф. Драпежнікі заўсёды застануцца драпежнікамі, як іх ні назаві.

Марцалеў любіў сцвярджаць, што ў сучасным свеце класы больш не актуальныя, а сацыяльную структуру грамадства нібыта вызначаюць страты10. Маўляў, нават на нейкім там кангрэсе Сацыялістычнага інтэрнацыяналу 60-х гадоў быў скасаваны класавы падыход. Гэта рашэнне не можа быць аўтарытэтным, бо сацыялісты ва ўсіх сваіх формах (і бальшавікі, і сацыял-дэмакраты) паказалі поўнае банкруцтва сваіх тэорый. Капіталізм не ўпаў, ўрад бальшавікоў прывёў да таталітарызму, а парламенцкія рэформы ператварылі сацыялістаў у чарговую партыю буржуазіі.

Я прыгадваю, як у 2006 годзе паехаў працаваць на Захад і змог самастойна, на асабістым досведзе адчуць, што такое хвалёнае «сацыяльнае партнёрства». Я ўладкаваўся ў кампанію Carnival Cruis Lines, якая займалася падарожжамі на круізных лайнерах, у асноўным, у Карыбскім басейне. Як і многія іншыя, я разлічваў упартай працай зарабіць грошай пабольш, бо ЗША заўсёды асацыяваліся з формулай «больш працуеш - больш атрымліваеш». На жаль, рэальнасць апынулася зусім іншай ... Праца на лайнеры - гэта дзесяцігадзінны працоўны дзень чыстага часу, без выходных у літаральным сэнсе. У большасці працаўнікоў, напрыклад, кухараў, кладаўшчыкоў, прыбіральшчыкаў, сцюардаў, маляроў аклад быў ад 450 да 780 даляраў у месяц. Перапрацоўкі не аплочваліся, таму што афіцыйна іх не было: менеджэры падпраўлялі адпрацаваны час. Падпрацоўкі - на іх усё вельмі разлічваюць - афіцыйна строга забаронены. Ніякіх даплат, ніякіх бонусаў. Па вялікім рахунку, мы працавалі за грошы, якія пры жаданні можна было зарабіць і ў нас за менш цяжкой працай. Да гэтага мне даводзілася працаваць і на дарожна-пліткавай укладцы, і маляром-тынкоўшчыкам, і на будаўніцтве жылога дома (заліванне падмурку). Так што мне было, з чым параўнаць. Але той узровень нагрузак, што быў на караблі, апынуўся залімітавым. Збітыя ў кроў мазалі на нагах, расцяжэнне звязак на руках, праблемы з хрыбетнікам - самыя звычайныя спадарожнікі жыцця там. Даходзіла да таго, што ў дзяўчат мяняліся месячныя цыклы. Нават бывалыя хлопцы, якія паспелі папрацаваць на клубніцах ў Еўрапейскім Саюзе, на птушкафабрыках ў Англіі і ў рэстаранах ЗША пракліналі гэтую працу. У афіцыянтаў і абслугі кают сітуацыя была не нашмат лепш: 900-1100 даляраў — аклад, амаль без магчымасці атрымліваць чаявыя.

Горш за фізічныя умовы працы быў маральны клімат. Паўсюль супервайзеры, якія гналі працаўнікоў, сістэма стукацтва, ахова з дубінкамі, парушэнне за тое, што не ўсміхнуўся афіцэру або пагаварыў з пасажырам. Алкагалізм і наркотыкі - як адзіны спосаб зняць стрэс. Сітуацыю пагаршала абсалютная бяспраўе перад начальствам: менеджэры маглі ў адкрытую валіць свае касякі на цябе, і ты нічога не мог зрабіць. Там дзейнічала кругавая парука, якая не пакідала і шанцу даказаць сваю правату. Працаўнікі былі падзеленыя на некалькі іерархічных кастаў, у кожнай з якіх быў свой рэгламент і ўзровень правоў. Нават сталовыя для кожнай з кастаў адрозніваліся. Звычайным чорнарабочым нельга было хадзіць у шортах, мець своеасаблівую прычоску, размаўляць з пасажырамі. Іншай касце, абслузе, ужо можна было размаўляць з турыстамі. «Белым каўнерыкам» дазвалялася мець любы знешні выгляд, заводзіць знаёмствы і сябраваць з кліентамі кампаніі, карыстацца іх сэрвісамі, а афіцэрам наогул можна было ўсё, ажно да рукапрыкладства. Рабілася ўсё, каб перашкаджаць зносінам паміж кастамі. «Белым каўнерыкам» забаранялася прыходзіць у сталовую для «неграў», хадзіць разам у порт або тусавацца ў бары.

Памятаю, прыязджала адна скрыпачка з Менску. Нармальная дзяўчынка. Ёй было пляваць на гэтую іерархію. Аднойчы мы разам вялікай кампаніяй пайшлі на пляж. Хтосьці стукануў, яе выклікалі ў офіс і паўгадзіны паласкалі мазгі, маўляў, з такімі табе тусавацца нельга. Або пазнаёміўся з адным панкам з Канады, гукатэхнікам. Пагулялі ў настольны футбол, праз гадзіну ўжо даклалі наверх. Трызненне, але так усё і было ўладкавана. Падзяляй і пануй. Сітуацыя даходзіла да адкрытага маразму. Работнікі прыязджалі на карабель парай, але адзін з іх быў ніжэй іншага па статусе. Як правіла, пара распадалася. Што не рабіла сама сістэма, тое дароблівала выпрацаваная сістэма прыніжэння, зайздрасці, крывадушнасці, даносніцтва, пагарды, злараднасці. У такой атмасферы нават разавы сэкс паміж прадстаўнікамі розных кастаў успрымаўся як пратэст супраць гэтай «маралі». Пасля такіх рабскіх умоў і быдлячага стаўлення ніякіх ілюзій у дачыненні да капіталізму не засталося. Той узровень дэмакратыі, што ёсць у заходніх краінах, абумоўлены не столькі рынкам, колькі гатоўнасцю людзей абараняць свае інтарэсы і выходзіць на вуліцы.

У гэтым плане я моцна запаважаў амерыканцаў і еўрапейцаў. Пачуццё ўласнай годнасці і класавая самасвядомасць у іх на парадак вышэй. Але, як бы там ні было, былі і ёсць кіруючы клас і клас працоўных. Іх - 1%, нас - 99%. Беларусь з яе змешанай эканомікай і дыктатурай бюракратыі рана ці позна ўбярэ ў сябе сучасныя карпаратыўныя метады кіравання (у сферы IT і некаторых абласцях гандлю гэта ўжо ёсць). Але нічога добрага гэта нам не прынясе. Ніякага вызвалення, толькі больш дасканалую эксплуатацыю і крэдытную залежнасць ад банкаў, якая падобна да наркаманіі.

Я бавіў час за чытаннем «Часа Быка» Яфрэмава. Павольнае, удумлівае чытво. Як у Стругацкіх. На Зямлі перамагло салідарнае грамадства. Былі рэалізаваныя вышэйшыя свабодныя ідэалы. Дзяржава перастала існаваць. Людзі жылі забяспечана і цікава. Кіраванне ажыццяўлялася гарызантальнымі структурамі, якія служылі сродкам каардынацыі для агульнай карысці. Шматбакова развіты, гарманічны і маральны чалавек — цэнтр такой сістэмы. Калі-небудзь такое грамадскае ўладкаванне стане самай звычайнай з'явай. А сёння даводзіцца жыць у свеце, дзе вакол толькі гора і бяда, дзе парасткі розуму і радасці прабіваюцца толькі насуперак змрочным умовам.

Марцалеў адсудзіўся, атрымаў умоўнае. Пракуратура завярнула справу Макса і яго тут жа этапавалі на «Валадарку». Дзяніса перакінулі. Болей я пра яго не чуў.

Мяне перамясцілі ў суседнюю, пятую камеру. Травень пачаўся з чакання суда...

16

Новая камера адрознівалася ад іншых чатырохмесцавых тым, што ў ёй было не адно акенца, а цэлых два. Нябачаная раскоша!!! Але значна больш характэрнай апынулася кампанія. Зноў я сустрэў Уладзіміра, з якім спачатку быў у адной камеры. Мяне ўразілі перамены, якія з ім адбыліся: за 4 месяцы з бадзёрага пажылога мужычка ён ператварыўся ў прыкметна пасівелага, ватнага, прыбітага старога. Выкажам здагадку, што яго апраўдаюць. Але як дзяржава зможа кампенсаваць ТАКОЕ?

Двое іншых сукамернікаў выявіліся супрацоўнікамі праваахоўных органаў, што патрапілі пад малаткі сістэмы, якой самі і служылі. Першы, Сяргей Елін, быў намеснікам пракурора Гродзенскай вобласці. Абвінавачваўся ў атрыманні хабару. Цікавыя акалічнасці справы. Чалавек, які даў хабар, нейкі час спрабаваў вырашыць праз Сяргея свае пытанні, але апошні адмаўляўся. Тады гэты суб'ект выйшаў на камітэтчыкаў і прапанаваў «ўтапіць» незгаворлівага следчага. Падчас першай спробы ён спрабаваў перадаць Еліну 5 тысяч даляраў, але беспаспяхова. Тады на наступны дзень ён паўтарыў свой ​​манеўр, але на гэты раз, зноў атрымаўшы адмову, прапанаваў узяць 500 даляраў «за юрыдычныя паслугі і выдаткаваны час» . Елін узяў, і тут жа быў павязаны. У справе першы эпізод адсутнічаў зусім, як быццам яго і не было. Аўдыёзапіс размовы падчас перадачы грошай быў прадастаўлены самім правакатарам, хоць затрыманнем займаўся камітэт! Нядзіўна, што аўдыёфайл меўся толькі на дыску, а на дыктафоне арыгінала не апынулася (нібыта быў сцёрты з-за недахопу месца). Па словах Еліна, у гэтым запісу не хапала шэрагу рэплік, якія сведчылі на яго карысць. Камітэтчыкі не мелі санкцыі на ўтоенае праслухоўванне, і не маглі прадставіць яго ў судзе. Таму, па ўсёй бачнасці, яны і прыдумалі гісторыю з дыктафонам. А на самай справе ўсё праслухоўвалі, запісалі на дыск толькі патрэбнае ім і падшылі ў справу. Вось так, без усякай першакрыніцы па «дзіўным» супадзенні менавіта Елін зачыніў у мінулым аднаго з кіраўнікоў «Лідскай мукі» (здаецца, дырэктара), які хадзіў пад канторай...

Другі сілавік, Захар Джылаўдары, паспеў папрацаваць операм ў АБЭЗ11, УБАЗ і ДФР12. Удзельнічаў у расследаванні выбуху ў Мінску ў 2008 г. Менавіта ён распрацоўваў апошняга беларускага злодзея ў законе, Біру. Але самы цікавы момант - гэта арышт Захарам першага намесніка старшыні КДБ, калі не памыляюся, па справе аб мытні, г. зн. ён удзельнічаў у аператыўна-следчай групе Байковай13, той самай апальнай прокуроршы. Самога Захара абвінавачвалі ў замаху на атрыманне хабару са словаў сведкі. Праўда, у судзе сведка памыліўся з сумай меркаванага хабару, а таксама не змог канкрэтна ўказаць валюту (даляры, еўра, рублі) Абвінавачанне не разгубілася, перакваліфікавацца справа па артыкуле «Бяздзейнасць» (да трох гадоў). Дробязь, здавалася б, ды толькі чалавек (хоць і мент) ужо 9 месяцаў у гэтым бетонным калодзежы сядзеў... Цікавая дэталь: Захар за тыдзень тройчы сутыкнуўся ў калідоры на кабінетах з... Байковай! Сутнасць у тым, што ў КДБ выпадкова сутыкнуцца немагчыма. Кантралёры суправаджаюць арыштанта свістам, каб выпадковая сустрэчная партыя своечасова спынілася. У крайнім выпадку загадваюць адвярнуцца да сцяны, як пару разоў і здаралася. І толькі аднойчы да нас у камеру завялі левага чалавека. Паблыталі нумары. Было бачна, як кантралёры спалохаліся і момантам выцягнулі яго. Мабыць, гэта лічыцца сур'ёзным касяком.

Такім чынам, Захару далі зразумець, за што на самой справе ён трапіў пад малаткі сістэмы. Справа ў тым, што ў краіне яшчэ ў 2009 годзе ішла самая сапраўдная вайна сілавых структур паміж сабой, і засадзіць адзін аднаго для іх - святая справа. Пасля прыняцця пастановы, якая дазваляе падоўжыць арышт на 2 месяцы без санкцыі пракурора (як і праслухоўванне), вайна прыняла сапраўды грандыёзныя маштабы. Цяпер МУС (у асобе некалькіх аддзелаў), КДБ і ДФР атрымалі магчымасць распачаць тыя справы і ўпекчы ў СІЗА тых людзей, якія б раней не прайшлі ў пракуратуры. Больш за тое, калі раней паміж структурамі існавала спецыялізацыя, г. зн. канкрэтны пералік артыкулаў у крымінальным кодэксе, якія падлягалі расследаванню пэўнымі ведамствамі, дык цяпер гэтай мяжы ня стала. Натуральна, сілавікі пачалі ціснуць адзін аднаго. Параўнальная статыстыка за 2009-2010 гг. паказвае... двухразовы рост па карупцыйных артыкулах! Справа Байковай азначала канец пракуратуры як рэальнаму органу. ДФР таксама стаў ахвярай КДБ: спачатку паставілі свайго дырэктара (былога чэкіста), потым аднаго за другім арыштавалі найбольш незалежныя кадры (да прыкладу, справа Адамовіча14, сядзеў паралельна з намі). Тут, дарэчы, можна ўзгадаць таго ж Кісялёва Аляксандра. Іронія лёсу, але дфравец, які пачынаў справу на яго, заехаў у «амерыканку» следам, прычым... у тую ж самую камеру, дзе знаходзіўся Кісялёў. Свет цесны да вар'яцтва! Ён і расказаў Сашу ўсё, як было. Як аднойчы да гэтага следака прыйшлі двое камітэтчыкаў з просьбай распачаць справу, дзе толкам і складу злачынства не было. Следак пачаў пярэчыць, што ў пракуратуры дакладна не пракоціць, але камітэтчыкі сказалі, што возьмуць пракуратуру на сябе. Вось так заехаў Кісялёў. Суды кантралююць часткова і, у прыватнасці, некаторыя раённыя суды Мінска і сталічны гарадскі. Вярхоўны суд, можа, яшчэ і не, але, па ўсёй верагоднасці, гэта пытанне часу. А вось даць рады з МУС значна цяжэй. Па-першае, колькасць 100.000 супраць 5.000. Па-другое, у МУС існуе ГУБАЗ, які падпарадкоўваюцца наўпрост міністэрству. І хоць КДБ мае тэхнічную і кадравую перавагу, займаюцца яны, мяркуючы па вязням «амерыканкі», адным і тым жа. А два казла на адзін агарод, як вядома, занадта шмат, так што убазаўцы маюць той жа вопыт, і самі гатовыя адправіць якога чэкіста адпачываць на «Валадарку». Елін наракаў, што з-за гэтай барацьбы рэзка знізіўся прафесіяналізм следчых: ужо нармальна справу пашыць не могуць, усё больш прыходзіцца спадзявацца на пакорлівасць пракуратуры і суддзяў.

Такі расклад сярод сілавікоў заахвочваецца кіруючай зграяй, ды і сам метад не новы: у гісторыі быў адзін рускі грузін, які любіў змешваць і тасаваць кадравыя калоды. Метад называецца «вывядзенне пацучынага караля». Апаратчыкі грызуцца і рвуць адзін аднаго, у выніку дамінантнае становішча займае самы беспрынцыпны, але эфектыўны. Сама ж вярхоўная ўлада застаецца непрыступнай: у выпадку сумневаў у вернасці «пацучынага караля» кіраўнік вывальвае на яго прыгатаваны кампрамат.

Захар распавядаў, як выявілі ў Драздах блядзюшник для VIP-кліентуры з вярхоў. Але толькі вырашылі накрыць установу, як па тэлефоне ад начальства паступіла выразная дырэктыва: «Уёбвайце неадкладна адтуль нахуй!». Ці ж быў выпадак, калі новы дырэктар ДФР яшчэ не асвоіўся. Яму прымудрыліся паспяхова падсунуць на подпіс спіс прадпрыемстваў на планавую праверку. Усё б нічога, толькі ў спісе неўпрыкмет апынуўся «Трайпл15». Калі прыйшоў час праверкі, дырэктар схапіўся за галаву і прамовіў Захару: «Ты ведаеш, чыё гэта?».

Закраналі мы і тэму апазіцыі. Трэба сказаць, хадзіла нямала чутак пра ўсякія нюансы палітычных справаў. Пэўна разабрацца не ўяўляецца магчымым, таму я прынцыпова апушчу гэтыя моманты. Да таго ж пасля эпізодаў з усялякімі раманчукамі16 і рымашэўскімі17 і першай рэакцыяй апазіцыйных СМІ рэпутацыя апазіцыі і так не ахці якая. Але адзін выпадак адбыўся пры Джылаўдары з Еліным. Няхай пра яго ведаюць усе. Справа было 31 снежня 2010 г. у камеры №1, дзе ў той час знаходзіўся Дзмітрыеў, начальнік штабу Някляева. Увечары Дзмітрыева пацягнулі на кабінет, дзе ён выгандляваў сабе вызваленне невядома за што. Пасля яго паднялі ў камеру, каб ён сабраў свае рэчы. Аднак сукамернікам Дзмітрыеў сказаў, што, маўляў, яму абяцалі Новы год у асяроддзі масак. Мужыкі сабралі яму з сабой два пакеты з ежай і, перажываючы, развіталіся. А грамадзянін Дзмітрыеў роўна патупаў дадому... У размове ён, не саромеючыся, распавядаў, як пабудаваў кватэру і зрубіў грошыкі на прэзідэнцкай кампаніі, а сама палітыка дэмакратычных сіл яму фіялетавая. Верагодней за ўсё, Дзмітрыеў данёс пакеты з прадуктамі да бліжэйшай сметніцы, хоць, хто ведае, можа, і да навагодняга стала, бо ўсяедны палітык нічым не грэбуе.

17

Цэлымі днямі мы гутарылі на тэмы следча-судовай сістэмы, асаблівасцяў розных структур, працы операў і следчых. Шмат спрачаліся і пра палітыку. Так ці інакш, сышліся на тым, што без актыўнага ўдзелу народу, без рэальнага кантролю грамадства за кіраўнічымі структурамі любая рэспубліка коціцца да дыктатуры. Гэта можа падацца дзіўным, але менавіта самі мянты разумеюць гэта выдатна, бо штодня бачаць расклад знутры і не маюць ілюзіяў у дачыненні сапраўднай прыроды ўлады.

Сама судова-следчая сістэма простая і жахлівая да вар'яцтва. Ключавы момант: рэальная ўлада знаходзіцца ў операў. Менавіта яны праводзяць ўсю папярэднюю распрацоўку, назапашваюць матэрыял для ўзбуджэння крымінальнай справы. Тут няма ніякіх абмежаванняў. Ўсё будуецца на асабістым вопыце, логіцы і інтуіцыі. У ход ідуць любыя доказы. Юрыдычная сіла іх няважная. Галоўнае для опера - стварыць карціну падзей, у якой адгадваецца шаблоннае злачынства. Яго начальнік на падставе суб'ектыўных уражанняў прымае рашэнне пра узбуджэнне справы. Вызначальным крытэрам паспяховасці кар'еры опера з'яўляецца колькасць распачатых справаў. Яму выгадна трактаваць сітуацыю ў бок наяўнасці складу злачынства і датычнасці да яго падазраванага. Падстава для падазрэння — суб'ектыўнае меркаванне опера. Любога чалавека можна зачыніць у ІЧУ на трое сутак проста таму, што опер так захацеў.

Тут надыходзіць момант ісціны. Па любой хоць трохі ўскоснай зачэпцы могуць прад'явіць абвінавачванне. Звычайны недакурак цыгарэты са слядамі ДНК (сліна, пот), сігнал сотавага тэлефона непадалёк, пустая бутэлька з адбіткамі або паказанні нядобразычліўца з'яўляюцца дастатковай падставай для арышту і змяшчэнні чалавека ў СІЗА, г. зн. турму. Раней арышт быў санкцыянаваны пракуратурай, і для станоўчага рашэння ў сумнеўнай сітуацыі ў ход ішлі асабістыя сувязі, фактар зацікаўленасці ўплывовых асоб і да т. п. Цяпер жа для арышту на 2 месяцы дастаткова подпісу начальніка сілавога ведамства. Як толькі чалавек арыштаваны, ён слізгае па нахільнай уніз, проста да прысуду. З гэтага моманту ўсе астатнія фазы гэтай сістэмы — фармальнасць, і чым далей, тым больш. Калі справа распачата, яна перадаецца следчаму. Хоць гэтая фаза і называецца «папярэдняе следства», на справе следчы толькі даследуе і афармляе матэрыялы, здабытыя операмі, згодна з юрыдычнымі нормамі.

Паказчык кар'ернага поспеху следчага — адносіны колькасці спраў, даведзеных да абвінаваўчага прысуду, да агульнай колькасці спраў, г. зн. папросту каэфіцыент асуджаных. Іншым важным паказчыкам з'яўляецца цяжар артыкула КК паводле класіфікацыі крымінальна-працэсуальнага кодэксу (менш цяжкія, цяжкія, асабліва цяжкія). Таму кожнаму следчаму выгадна, каб чалавек: а) сеў; б) па найбольш цяжкіх артыкулах.

Самае жудаснае, што пералічаныя паказчыкі паспяховасці опера і следчага носяць не нейкі схаваны, нефармальны характар, а замацаваны афіцыйна: менавіта па гэтых прыкметах супрацоўнікі атрымліваюць прэміі, пасады і чарговыя званні. Няма большай катастрофы для следчага, чым апраўдальны прысуд. Гэта можа прывесці да самых жорсткіх мераў спагнання, аж да звальнення. У выпадку, калі падчас папярэдняга следства следчы разумее, што па жаданым артыкуле чалавека спакаваць не атрымаецца, то ён можа прапанаваць перакваліфікаваць справу па іншым, слабейшым артыкуле, аж да ўмоўнага тэрміну, альбо абмяжуецца ўжо адседжаным у турме. Для абвінавачанага гэта ўжо перамога: выйсці абсалютна цэлым з гэтай мясасечкі практычна немагчыма. Такая механіка сістэмы спараджае наступную статыстыку: ККД абвінаваўчых прысудаў у РБ... больш за 99,7%! У Еўропе гэтая лічба складае 80%, прычым большасць тых, што сядзяць тут, ніколі б не селі там. У 1937 годзе, з яго «тройкамі» і завочнымі судамі, было 10% апраўдальных прысудаў.

Калі следчы пашые справу, ён адпраўляе яе ў пракуратуру. Толькі ў гэтым прамежку абвінавачаны і адвакат, нарэшце, могуць азнаёміцца ​​з матэрыяламі. Да гэтага следчы з операмі могуць прыадчыніць толькі некаторыя карты. Адвакат - фактычна бяспраўная асоба, і мала што можа зрабіць. Пракуратура павінна праверыць справу на прадмет, ці не поўнае гэта шыла. Мяркуючы па тым, што ўсплывае на судах, пракуратура сваю працу робіць не сваімі рукамі. І, нарэшце, апошні этап - суд. Суд - гэта блеф, спектакль. Суддзя ніколі не бачыць нестыковак і парушэнняў. Для яго працэс даўно ператварыўся ў руціну. Нават у відавочных выпадках, калі ёсць яўная лагічная супярэчнасць, суддзя зробіць выгляд, што нічога незвычайнага няма. Суддзя не хоча ісці супраць плыні, бо ўсё ўжо падрыхтавана, разжавана і пададзена на сподачку. Суддзі прасцей асудзіць абвінавачанага з сумнеўнымі абставінамі справы і, тым самым, перакласці адказнасць за лёс чалавека на вышэйстаячы суд (гарадскі, Вярхоўны), у які падаюцца наступныя апеляцыі і скаргі.

Такім чынам, прысуд фактычна выносіць опер. Далей усё ідзе па канвееры, дакладней, па сістэме шлюзаў: нібыта і з малога пачынаецца, але механікай усяго ўладкавання гэтай сістэмы малое трансфармуецца ў сярэдняе, а сярэдняе — у буйное, разгорнутае і грунтоўнае.

Усё пытанне ў тым, каб знайсці першапачатковыя зачэпкі, якія стануць «доказамі». Опер, не знайшоўшы ніякіх доказаў (а шэрлакхолмсы альбо звалілі з органаў, альбо сядзяць), пачэша не занадта разумную галаву і ўжыве стары і надзейны метад – сведчанні.

Сведкам пагражаюць тым, што яны могуць перайсці ў статус «падазраванага», а дзе падазраваны, там і абвінавачаны. Класічная схема: даеш паказанні - праходзіш як сведка, не даеш - як саўдзельнік. Калі ж абставіны справы не прадугледжваюць саўдзелу, то ціснуць на ўкрывальніцтва, пагражаюць праблемамі на працы / вучобе, у тым ліку ў блізкіх.

Іншая схема, складанейшая, мяркуе выкарыстоўваць паказанні іншага абвінавачанага ў абмен на абяцанне больш мяккага пакарання. Працуе безадмоўна па арт. 328 (наркотыкі). Мяркуецца, што наркаманы ўтвараюць адзінае сацыяльнае асяроддзе, так што кожны з іх так ці іначай купляе наркотыкі ў іншых ці перапрадае іх іншым. Атрымліваецца своеасаблівы сеткавы маркетынг.

Напрыклад, бяруць траіх наркаманаў з некалькіх грамамі травы ці амфетаміну. Гэта кваліфікуецца як арт. 328 ч. 1 (захоўванне, да 3-х гадоў, менш цяжкае злачынства). Двое атрымліваюць ўмоўна, абмяжоўваюцца адседжаным або атрымліваюць пару гадоў. Гэта калі пашанцуе, бо следчы можа слова і не стрымаць. А могуць і самі трапіць на ролю таго, каго раскручваюць, і заехаць следам за трэцім на 8 (калі прызнаюць віну) або на 9 (калі не прызнаюць) гадоў. Такая вось карусель.

Найбольш каштоўнымі матэрыяламі для следчага, вядома ж, з'яўляюцца ўласныя паказанні абвінавачанага. У ідэале - прызнанне віны. У гэтым выпадку следчы, не запарваючыся, будзе паволі афармляць справу з поўнай упэўненасцю, што нічога не сарвецца. Для атрымання паказанняў ужываецца разнастайны набор сродкаў. Звычайна патрабуюць ўзяць на спалох. Маўляў, даеш паказанні, і табе самому будзе лепш. Або хлусяць, кажучы, што разумеюць становішча, што самі вераць у тваю невінаватасць, што зробяць усё, каб справа не склалася, але трэба даць паказанні, каб «мець магчымасць дапамагчы табе, хлопец. Бо ты – «нармальны пацан». Або пагражаюць жахамі турмы, у прыватнасці, што закінуць у прэс - хату, да пеўняў, да хворых на туберкулёз, да гамаў18. Могуць пагражаць і праблемамі ў блізкіх, ажно да рэальных спробаў націснуць на іх. Асноўная стаўка робіцца на псіхалагічны злом таго, каго дапытваюць. Метады чаргуюць, вымотваюць доўгім допытам, ціскам, крыкамі, лаянкай, абразамі, абмежаваннем перамяшчэння, смагай, яркім святлом.

Калі з наскоку ўзяць паказанні не атрымліваецца, кідаюць у камеру «памарынавацца» і ставяць на змор. Турэмная атмасфера ў першыя дні ўспрымаецца цяжка. Невядомасць і суровасць нараджае паніку і страх. Бывае, што чалавек знайшоў у сабе мужнасць вытрымаць дазнанне. Але камера з яе невядомасцю, жахлівасцю, ізаляванасцю ад усяго разбурае абарону і чалавек мужнасць губляе. Пры наступных выкліках робяць выгляд, што хочуць дапамагчы. Могуць ужыць і гвалт, пачынаючы з пагроз і канчаючы імітацыяй, альбо нязначнымі ўдарамі (аплявуха, па карку, ўдары ў грудзі, па назе). На сур'ёзны гвалт і катаванні, а таксама на ажыццяўленне пагроз расправы ў камеры, як правіла, не ідуць. Але, у прынцыпе, пайсці могуць. Такія метады - ужо відавочны склад злачынства. Працы, тым больш свабоды, ніхто пазбаўляцца не жадае. Хоць у якасці выключэння ўсё можа быць. Гісторый хапае. Людзі церпяць, не здаюцца і выходзяць пераможцамі.

Нават адмоўныя паказанні ўсё роўна ўжо сёе-тое для іх. Бо ў выпадку зафіксаванай «несазнанкі» ім ужо ёсць, ад чаго адштурхоўвацца. На паказаннях, дадзеных у час папярэдняга следства, будуецца каля 80% спраў. Сістэма прывыкла да такога ходу падзей. І гэта - яе галоўная слабасць: следчы больш за ўсё баіцца адмовы ад дачы паказанняў. Бо ім давядзецца ўсё рабіць самім, шукаць моцную доказную базу. Не кажучы ўжо пра тое, што няма гарантый, што фальсіфікацыі застануцца незаўважанымі. Да прыкладу, следчы падрыхтаваў левага сведку. На яго паказаннях будуецца справа. А абвінавачаны раптам на судзе дае такія паказанні, што становіцца занадта відавочная хлусня сведкі. Следчы можа сур'ёзна патрапіць. Так што адмова ад дачы паказанняў - самы дзейсны спосаб, самая выгадная пазіцыя.

Так ці іначай, як толькі чалавек арыштаваны, яго шанцы на апраўданне мізэрныя. Абысціся малой крывёю - гэта ўжо перамога. Але ў любым, нават самым спрыяльным выпадку перамога апынецца піравай.

І тры месяцы ў СІЗА - велізарны тэрмін, як і пакаранне. Тыя, хто знайшоў зачэпкі і змагаецца, могуць сядзець год, два гады і нават больш. За гэты час у жыцці многае зменіцца, згубіцца, паламаецца, абрынецца, забудзецца. Гэта ўсё роўна жорсткае пакаранне, пакаранне за тое, што адважыўся ісці супраць плыні, адважыўся падвергнуць аўтарытэт улады сумневу.

Каб зразумець цалкам, ЯК функцыянуе следчы механізм, неабходна сказаць пра яго ключавы кампанент, які прыводзіць сістэму ў рух, вызначае канкрэтныя лічбы, адказвае на пытанне: «Чаму менавіта столькі?» Імя гэтага кампаненту ПЛАН. Ён не існуе афіцыйна, але ў рэчаіснасці вызначае ўсю колькасную працу следства. Сутнасць плану вызначаецца формулай: колькі справаў было распачата па злачынствах кожнай ступені цяжару ў мінулым годзе, столькі ж (не менш) павінна быць распачата і ў бягучым. Аналагічна з каэфіцыентам раскрывальнасці. Іншымі словамі, опер і следчы кіруюцца не толькі заахвочвальнымі (кар'ернымі) матывамі: яны са скуры лезуць, каб выканаць нарматывы. Не спраўляешся — вызвалі месца іншаму, хай менш прафесійнаму, затое больш выкрутліваму і амаральнаму.

Прэзумпцыя вінаватасці — вось асноўная крэда карнай (па-іншаму і не назавеш) сістэмы беларускага рэжыму. Вось што такое мараль і правасуддзе беларускай дзяржавы!



1   2   3   4   5   6   7


База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка