Іван Штэйнер Свет шчодры. Свет мяне паўторыць…



старонка8/8
Дата канвертавання15.05.2016
Памер1.61 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Адмаўляючы прапісную ісціну аб тым, што самы кароткі шлях – простая лінія, А. Вазнясенскі так сцвярджае ў «Па­ра­ба­ліч­най баладзе»:

Судьба, как ракета, летит по параболе

обычно – во мраке и реже – по радуге.

Жил огненно-рыжий художник Гоген,

богема, а в прошлом – торговый агент.

Чтоб в Лувр королевский попасть

из Монмартра,

он

дал

кругаля через Яву с Суматрой!

Наогул традыцыйны навелістычны прыём нечаканай кан­цоў­кі становіцца яркім выяўленчым сродкам сучаснай балады. Дас­тат­кова, напрыклад, успомніць трагічны твор У. Караткевіча «Дзяў­чына пад дажджом», у якім выключна маляўнічая ідылія па­даючага «Срэбра з ясных нябёс» на прыўкраснае дзявочае це­ла разбураецца ўдарам заключнага радка – «Стронцый быў у даж­джы». Гэты ж прыём дапамагае стварыць атмасферу адчаю і без­выходнасці ў «Баладзе аб нашэсцях». Творчае развіццё тра­ды­цыйнага казачнага матыву аб сястрыцы Алёначцы, глыбокая транс­фармацыя ўнутранай сілы міфа дапамагаюць стварыць да­во­лі-такі рэдкую жанравую разнавіднасць – «баладу ў баладзе». Ка­раткевіч гнеўна ўскрывае вандалізм забойцаў-цемрашалаў, бо яны губяць не толькі дзяўчыну, але і змяняюць лёс Іванушкі, яко­му ўжо не толькі сястра, але і ніхто на свеце не дапаможа стаць чалавекам.

Паэт адштурхоўваецца ад выразна класічнага казачнага сю­жэ­ту. Гэта бачна ў лакалізацыі дзеяння («Між Дняпром і крыкам жу­раўліным, дзе дымяць залацістыя травы»; «а ноччу поўз вугор га­рох крануць»; «стронг звіваўся на мелях»), у апісанні пра­дзе­да­вай хаты, дзе жыла Алёначка з козлікам. Аптымізм казкі, свет­лы і нязменны, не пасуе жыццёвай трагедыі. Менавіта таму У. Ка­раткевіч прымушае чытача забыць светлую тугу Аленушки са славутай карціны Васняцова, бо гераіню ягонай балады ўжо кі­нулі на дзідах у раку як даніну валадару-вадзяніку. Жахам і тра­гедыяй вее ад твора, як ад класічнай балады жахаў. Калі ж у ра­мантычнай баладзе ёсць надзея на сусветную справядлівасць, то тут, як і ў бюргераўскай «Ляноры», пануе атмасфера змроч­на­с­ці і безвыходнасці.

У гэтай атмасферы паўстае і яшчэ адзін твор – «Бекеш, або Ода Ерасі (Балада 1555 год)». Каспару Бекешу – камандзіру вен­гер­скай пяхоты ў войску польскага караля Стэфана Баторыя, з якім той сябраваў, была прысвечана балада «Бекеш» Яна Чачота. Кас­пар Бекеш памёр у Гародні ў 1580 годзе. Аднак паколькі ён быў антытрынітарыем, то яго хаваць на агульным могільніку нель­га было. Таму кароль загадаў завезці цела ў Вільню і па­ха­ваць на гары, якая і цяпер носіць ягонае імя. Ян Чачот, наш пер­шы прарамантык, у 1819 годзе напісаў велізарную, як па ця­пе­раш­нім часе, то паэма, баладу, у якой венгерца паказаў ад­важ­ным хлопцам, што дзеля прыгожай Малгосі гатовы на ўсё, нават узля­цець на шкляную гару. Аднак паколькі ён быў заручоны з ін­шай, то ніхто яму не спагадае ў гэтым, наадварот, вышэйшыя сі­лы асуджаюць за вераломства, і ён гіне.

Матыў казачна-легендарны не прыцягвае ўвагі нашага су­час­ні­ка. У. Караткевіч вяртаецца на 25 гадоў назад і паказвае, як на Га­родняй байніцы штовечара паўз лобныя месцы, катоўні, цям­ні­цы, паўз ночы цягненне насустрач далёкаму дню едзе рыцар. І ні­­хто не здагадваецца, што пад сабалямі, пад бярэтам, багатым убран­ні едзе ерась, ступакі якой ужо ліжа агонь. Гэты чалавек стра­шэнны ў сваіх задумах, бо заклікае не ганяцца за прывідам раю, што адплывае міражом удалечынь, а будаваць свой рай на зям­лі, не баючыся будучага пекла, шыбеніц чорных «пакоі» на фо­не далёкай зары. Такіх, іншадумцаў, заўсёды апраналі ў бла­зен­скі каўпак, кідалі ў турмы, рэзалі дзёрзкія языкі, даючы ім зня­важліва-страшлівае найменне – Ерэтык. І ў рэшце рэшт ме­на­ві­та яны, іншадумцы, мелі рацыю праз стагоддзі. Ён думае пра гэ­тых людзей, замардаваных, змучаных, здольных толькі з-за світ­кі глядзець з нянавісцю, бо жывуць без імя і неба, і ім не трэ­ба і песні твае, і словы твае.

Літаральна два заключныя радкі разбіваюць і мару звы­чай­най дзяўчыны-маркіроўшчыцы з далёкага Сібіру аб светлым ка­хан­ні, якое абудзілася ў адказ на клопат грубаватага кра­наў­шчы­ка аб гняздзе ластаўкі («Балада пра ластаўку» Я. Яўтушэнкі):



Она шептала: «Родненький мой…» – ласково.

Что с ней стряслось, не понял он, дурак.

Не знал Сысоев – дело было в ласточке.

Но ласточке помог он просто так.

Адказнасць чалавека за свае ўчынкі, з якіх кожны адаб’ецца ў будучым на лёсе нашчадкаў, за жыццё іншых людзей, за сваю Зям­лю і ўсё жывое на ёй – вось унутраны пафас і глыбокі пад­тэкст сучаснай баладыстыкі. Нават на такі звычайны для нашага ча­су факт, як забойства звера, гібель птушкі, паэты глядзяць ва­чы­ма чалавека, які ўсведамляе сваё непарыўнае, крэўнае адзін­с­тва з прыродай. Менавіта таму вобраз, на першы погляд, звы­чай­на­га дзіка з «Балады пра дзіка і пра чалавека» У. Караткевіча вы­хо­дзіць за межы звыклага ўяўлення аб «меншым браце», пе­ра­рас­тае ў абагульнены сімвал. Існаванне звера на зямлі, як і кож­най жывой істоты, мае такое ж значэнне, як і жыццё чалавека, сцвяр­джае аўтар. Вось якой уяўляецца паэту зямля пасля гэтай страш­най акцыі, (герой застрэліў дзіка) якую ён ледзь не на­зы­вае братазабойствам:

О, якая чужая краіна,

О, снягі ў зіхаценні зор,

Для чагосьці прыйшоў, скрывавіў,

Нарадзіў барвяны туман

І зямлю ад цябе пазбавіў.

А на ёй і кахання няма.

Мы дзялілі і шчасце і гора,

І лясы і спевы травы.

Што ж цяпер ты мне, дзік, падорыш?

Мне, забітаму, ты, жывы?..

Незвычайнасць сітуацыі, яе выключная каларыстыка і ўжы­ван­не самых выключных вобразаў выклікае асацыяцыі з «Ка­зан­нем аб Старым Мараходзе» (The Rime of the Ancient Marinez) С.Коль­рыджа, які ўвайшоў у зборнік «Лірычныя балады» (1798). Ге­рой гэтага твора, парушаючы ўсе чалавечыя і сусветныя за­ко­ны, забівае (With my cross-bow I shot the Albatross) вялікую мар­скую птушку, што несла дабро і радасць людзям, дапамагла экі­пажу карабля выбавіцца з панства плывучых ільдоў. З Аль­ба­т­росам іграліся, як кармілі маракі, таму палёт стралы ўспры­ма­ец­ца як святатацтва, і ўсё ў свеце мяняецца; пачынаецца помста за ўчынак Каіна – Их преследует Дух, один из тех незримых оби­та­телей нашей планеты, которые суть не души мертвых и не ан­гелы… Нет стихии, которой бы не населяли эти существа. Мёрт­вы Альбатрос на Мараходзе – гэта варыянт “пячаткі Каіна” (крыж, выпалены на абліччы першынца Адама і Агасфера). І са­мае страшэннае, як і потым у беларускага паэта, гэта адчуванне, ці не фізічнае, страшэнных пакут Адзіноты і Беспрытульнасці. За­снавальнік рамантызму, С.Кольрыдж, фантазія якога са сту­дэн­цкіх гадоў падагравалася опіўмам, стварае цэлую галерэю па­кут, якія выпадаюць на долю мёртвага экіпажа і перш за ўсё Ста­ро­га Марахода. Гэта і Лятучы Галандзец, на якім толькі Жан­чы­на – Смерць і Жыццё – і-ў-Смерці. Дзве Смерці забіраюць душы з двух­сот целаў членаў экіпажа, пакідаючы толькі галоўнага ге­роя на нечалавечыя выпрабаванні. Сем сутак ён бачыў праклён у ва­чах мёртвых таварышаў, але Смерць яго абмінула. Мараход зве­даў дзіўныя рухі ў нябёсах і стыхіях, убачыў духаў, роз­на­ка­ля­ровых гадаў (их чёрный, синий, золотой И розовый убор), злад­жа­ныя дзеянні мёртвага экіпажа, вандроўку карабля-цацкі ў ру­ках страшэннай сілы. Кольрыдж – паэт дасягнуў сінтэзу – сін­к­рэтычнага адзінства музычнага, бачнага і вербальнага пачаткаў у паэ­зіі, аб якой марылі многія рамантыкі. Згадаем крывавы дыск сонца на медным небе, згаданых вышэй змеяў, якія блі­шчэ­лі залатым агнём. Ён нават усклікаў: “Божа, як мяне дратуе, што я не жывапісец, або што жывапісец – не я!” Стары Мараход Коль­рыджа атрымлівае індульгенцыю ад Бога, але вымушаны блу­каць па свеце (як Каін і Агасфер) і ўсюды апавядаць гэтую гіс­торыю, паслухаўшы якую многія становяцца лепшымі. Не мен­шыя пакуты зведае лірычны герой У.Караткевіча, пакуль не зра­зумее – і сэрцам, душою – сілу свайго злачынства, а кара яго­ная – амаль біблейская.

Знамянальна, што падобная праблема хвалявала многіх паэ­таў, прычым яе рэалізацыя была вельмі падобнай, як раз у кла­січ­ным рамантычным стылі. Так, А.Вазнясенскаму пасля па­ля­ван­ня на вепра ўяўляецца зусім фантасмагарычная сітуацыя:



И порционный,

Одетый в хрен и черемшу,

Как паинька,

На блюде ледяной, саксонской,

С морковочкой, как будто с соской,

Смиренный, голенький лежу.

Палымяны маналог сёмгі, якая рве жабры ў сетках з за­ву­жа­ны­мі ячэйкамі («Балада аб браканьерстве» Я. Яўтушэнкі), за­клі­ка­ны напомніць чалавеку аб тым, што ён губляе нешта святое, не­шта сапраўды чалавечае ў пагоні за такім лёгкім, але вельмі сум­ніцельным поспехам. Бессардэчная жорсткасць, або, да­к­лад­ней, халоднае, прадуманае забойства бездапаможных жывёл:



Нерпы плачут, нерпы плачут

и детей под брюхо прячут,

но жалеть нам их нельзя.

Вновь дубинками мы свищем.

Прилипают к сапожищам

Нерп кричащие глаза,

– гэта бумеранг, які знішчае чалавечае ў чалавеку, лічыць паэт:



Но с какой-то горькой мукой

Ан жену свою под мухой

Замахнёшься ты, грозя,

И сдадут внезапно нервы…

Вздрогнешь, будто бы у нерпы…

Вздрогнешь, будто бы у нерпы,

У неё кричат глаза…

Пераўтварэнне дзяцей вольналюбівай чайкі з атола Бікіні ў па­дабенства вужоў, бо страцілі яны ў выніку мутацый крылы і ця­пер клююць, як бы помсцячы, сваю маці, па-новаму раскрывае тра­гедыю ўсёй Зямлі, усяго жывога, што апынулася ў цені ядзер­на­га парасона («Балада пра чайку» І. Драча. Твор напісаны да чар­нобыльскіх падзей). У эпіграфе, узятым з народнай песні («Ой, горе, горе тій чайці-небозі, що вивела малих діток при бі­тий дорозі»), у вобразе Бога, які пакутуе ад лейкеміі, у самой струк­туры твора, дзе з’ядналіся высокага гучання лірыка і па­фас­ная публіцыстыка, чуецца заклік да чалавецтва спыніцца, за­ду­мацца, зразумець сваю адказнасць за ўсё жывое на зямлі.



Люди – это память наследственности.

В нас, как муравьи в банке,

напиханно шевелятся тысячелетия,

У меня в пятке щекочет Людовик ХІV.

У «Баладзе яблыні» А. Вазнясенскі верыць у тое, што памяць нер­ваў змешваецца з хларафіламі. Чуе сэрца яблыні беларускі паэт М. Шэлехаў, які і назваў свой зборнік «Сын яблыні». І. Драч лічыў, што «в поетів і дерев серця беззахісні, Лише зго­ря­ючи, вони слугують сонцю…» Один из варваров зарезал яб­ло­ню и, как невинности, цветов лишил, – сцвярджаў раней на паў­ста­годдзя І. Севяранін.

Чалавек не мае ніякага маральнага права на знішчэнне звера дзе­ля ўласнай патрэбы ці прыхамаці. Бо звер развітваецца з жыц­цём зусім па-чалавечы, як гэта паказаў У. Караткевіч у пя­ку­ча-пранікнёным апавяданні «Былі ў мяне мядз- ведзі». Гібель во­ла­та нашых лясоў роўнавялікая гібелі чалавека: «Мядзведзі по­час­ту паміраюць, як людзі, стогнучы і прыціскаючы лапу да ра­ны. І грызучы зямлю. І ў ціхім непаразуменні адыходзячы на ёй». Не можа ён пасягнуць і на волю звера: «Нельга адбіраць у жы­вёл свабоду – адзінае, дзеля чаго існуе ўсё чыста жывое на зям­лі».

Ад чалавечай нянавісці памірае і маленькі мядзведзік з ра­ма­на Я. Яўтушэнкі «Ягадныя месцы». І памірае ён амаль зусім так, як гінуць яго папярэднікі з твора У. Краткевіча: Истошно за­виз­жав от боли, он стал кататься по траве, совсем по-человечьи пы­таясь прикрыть лапами хлещущую из него кровь.

Злачынства не можа не быць пакараным. Менавіта таму смерць Сіцечкіна ад раз’юшанай мядзведзіцы ўспрымаецца як за­канамерная адплата. А Сяргей Лачугін, які трапляе ў тую ж са­мую сітуацыю, застаецца жыць дзякуючы сваёй дабраце і сар­дэч­насці. Помсціць за сваё разбураннае кубло і знішчаных ма­лень­кіх птушанят Крумкач, герой аднайменнай «Каляднай казкі, якую расказаў школьнік сваім малодшым братам і сёстрам» С.Коль­рыджа з тых самых «Лірычных балад». Дуб, які чорны слу­га Ведзьмы Смутку выгадаваў з жолуда і на якім ён жыў са сва­ёй крылатай сям'ёй, ссякае Дрывасек. Маленькія крумкачы, што яшчэ не ўмелі лётаць, гінуць. Ад гора памірае Крумкачыха. З ду­ба зрабілі карабель, аднак у першы выхад у мора ён трапляе на рыф. Над гінучымі людзьмі лунае чорны Крумкач і шле ўдзяч­насць Смерці, якая сядзіць на хмары – Таму, хто па­крыў­джа­ны, Салодкая помста! (Славянскія жывёлы і птушкі не маюць такога пачварнага ўвасаблення, але падсвядома верыцца ў іх магічную мажлівасць уплываць на будучыню чалавецтва.)

Супастаўленнем выключных з’яў – чалавек і прырода, ча­ла­веч­насць і бесчалавечнасць, жыццё і смерць – паэты імкнуцца вы­значыць вартасць і мэтазгоднасць чалавечага жыцця. Пры гэ­тым неабходна адзначыць высокі гуманізм сучаснай балады. Ад­нак яе гуманізм – гэта не проста чалавекалюбства, безадноснае да канкрэтных з’яў і ўчынкаў. Вартым, годным чалавека ўяў­ля­ец­ца толькі тое жыццё, якое прысвечана свайму народу, людзям, ве­лічным справам, жыццё, у якім чалавечнасць уздымаецца над здра­дай, зайздрасцю, нянавісцю, шкурніцтвам і прыс­та­са­ва­на­сцю. Трагедыйнае ў гэтых творах выкарыстоўваецца ў імя жыц­це­сцвярджэння, што дазваляе ім набыць форму і гучанне свое­асаб­лівага рэквіема.

Сучасная балада-маналог мала ў чым нагадвае ўзоры кла­січ­най рамантычнай балады. Прычым не зместам, бо паэты здоль­ны стварыць такія неверагодныя сітуацыі, спляценне сюжэтных па­дзей, якія аказаліся б не пад сілу таямнічай і загадкавай ба­ла­дзе «жахаў». Але змест сучасных балад у большасці выпадкаў «зям­ны», рамантычная прыўзнятасць, своеасаблівы «баладны стыль» захоўваюцца перш за ўсё ў спосабе адлюстравання.

(Тут будзе дарэчы звярнуць увагу на адну цікавую ака­ліч­насць. Да прозы часцей за ўсё звяртаюцца тыя паэты, у паэзіі якіх балада займае значнае месца. Сведчанне таму – творчая эва­лю­цыя У. Караткевіча, Я. Сіпакова, Я. Еўтушэнкі, А. Вазня­сен­ска­га.). Рамантыкі заўсёды лічылі паэзію вышэйшым гатункам лі­таратуры, і толькі паступова яны звярнуліся да прозы, на­даў­шы ёй незвычайны характар і каларыт, выразна змяніўшы ейнае аб­лічча.

Паэты не імкнуцца да стварэння строгага сюжэта, які ўлас­цівы класічнай баладзе.

Падобная тэндэнцыя назіраецца ў сучаснай славянскай паэ­зіі. Згадаем некаторыя найбольш яскравыя прыклады. На небе ад­но воблака належала чалавеку, было ў яго сваё акно, былі свае кло­паты, кнігі, песні, але не было кахання – і ён нічога з усяго гэ­тага не ўбачыў («Балада пра чалавека, у якога не было ка­хан­ня» македонца Сербо Іваноўскага). Серб Стэфан Раічковіч у «Ба­ла­дзе аб расцвіўшым міндалі» спрабуе знайсці «пяты бок прас­то­ры»: памірае ў небе ад старасці птушка, расцвітае міндаль і стаіць чалавек, які ўвабраў у сябе лініі гэтага трохкутніка на­рад­жэн­ня і смерці. Дзяўчына, гераіня «Балады выгнання» харвата Слаў­кі Міхаліча, машынальна расшпіліла сарочку ля акна. Вярба на беразе рэчкі распусціла коцікі, вуліца застыгла, прадавец апель­сінаў раздаваў свой тавар бясплатна. Але падзьмуў вецер, і ўсё вярнулася да вытокаў. А чалавека, што нядаўна спяваў, па­мен­шылі да мікроба і выгналі назаўсёды. Серб Віта Маркавіч у «Ба­ладзе павешанага» (адзін з шырока распаўсюджаных сю­жэ­таў баладыстыкі) не апавядае ні аб самой трагедыі, ні аб ахвяры ці яе катах. Яго цікавіць зусім іншае: Голова моя – лес не­про­гляд­ный молчаньем облитый на краю света кто тебя полюбит. Го­лова моя – ласточка рассудка в небо вознесенная на краю све­та кто тебя полюбит. О голова моя солнечная созревшая в па­де­нии кто тебя полюбит. О голова моя солнечная созревшая в па­дении кто тебя полюбит… О голова моя – метафора сердца.

У. Караткевіч таксама адмаўляецца ад традыцыйнага эпіч­на­га разгортвання сюжэта, якое афарбоўваецца лірызмам. Сюжэт за­мяняецца плыняй разнастайных асацыяцый, выкліканых канк­рэт­ным фактам, падзеяй, думкай. Гэта, па сутнасці, прадуманае кам­бінаванае спалучэнне карцін, яркіх вобразных і за­па­мі­наль­ных дэталяў, якія ўзнаўляюць рэчаіснасць. Паэт у нечым на­гад­вае вучонага, які імкнецца доследным шляхам праверыць усе са­стаў­ныя часткі ланцуговай рэакцыі, абумоўленай гэтай падзеяй, пра­сачыць яе ўздзеянне на далейшае жыццё ўвогуле. Безумоўна, ад­ны чыста эмацыянальныя выразы не могуць замяніць фабулу. Ме­навіта таму структура яго балад патрабуе натхнёнай працы дум­кі, бо павярхоўнае вырашэнне анталагічных патанняў не ў ста­не ўтрымаць такую складаную канструкцыю, выканаць ролю сю­жэта. Караткевіч цалкам спраўляецца з пастаўленай задачай. Ба­лада ў яго паэзіі ўзбагачаецца жыццёвай дэталізацыяй, фі­ла­са­фіч­насцю роздуму над важнейшымі праблемамі быцця. Згадаем яго «Баладу пра Невядомага, Першага», «Баладу аб асуджаным і ча­лавечым «даруй» і асабліва «Баладу пра архангелаў».

Прысвяціўшы свой твор звычайнай кропцы («Баллада точ­ки»), А. Вазнясенскі шляхам толькі асацыяцыі кропкі з куляй пры­ходзіць да глыбокіх вывадаў:



Мы в землю уходим, как в двери вокзала.

И точка тоннеля, как дуло, черна…

В бессмертье она?

Иль в безвестность она?..

Нет смерти. Нет точки. Есть путь пулевой –

вторая проекция той же прямой.

В природе по смете отсутствует точка.

Мы будем бессмертны. И это – точно.

Разам з тым, нягледзячы на глыбіню аўтарскіх вывадаў, воб­раз­на-падзейнае разгортванне зместу не займае ўсёй плошчы тво­ра, у кожнай баладзе застаецца значнае месца для роздуму. Паэ­таў цікавіць не толькі сама думка, але і працэс яе на­рад­жэн­ня, станаўлення. Для параўнання, гераічная балада звычайна па­каз­вае працэс нараджэння подзігу героя.

Адмаўленне ад чыста разгортвання сюжэта выклікае не­па­з­беж­нае скарачэнне ролі дыялогу і палілогe, якія таксама нясуць у са­бе эпічныя функцыі і дапамагаюць перадачы непасрэдных па­дзей, г.зн. рухаюць сюжэт твора. Таму невыпадкова, што боль­шасць балад новага тыпу ўяўляюць сабой маналог героя, які ў са­мы рашаючы момант свайго жыцця спрабуе асэнсаваць яго вар­тасць і неабходнасць. У некаторых выпадках паэт адчувае не­аб­ходнасць уключэння больш шырокага, аб’ёмнага, панарамнага агля­ду падзей, параўнання іх з найбольш значнымі па-дзеямі мі­ну­лага ці цяперашняга дня, праецыравання іх у сучаснасць. Ме­на­віта таму, смела парушаючы жанравыя каноны, паэт сам ста­но­віцца сагероем сваіх балад, што надае гэтым творам новае гу­чан­не, бо ў кожным іх радку адчуваецца прысутнасць аўтара з яго аптымізмам і гумарам, трагічнасцю і драматызмам.

Усё гэта сведчыць аб вялікай разнастайнасці сучаснай ба­ла­ды, яе здольнасці ўзняць у абмежаваных жанравых формах тэмы вы­ключна значныя, у некаторых выпадках нават пазачасовыя. У. Ка­раткевіч першым спазнаў яе выключную прыдатнасць для ўва­саблення як рэальнасці быцця, так і яго філасофскага асэн­са­ван­ня. Менавіта праз баладу і пралягаў ягоны шлях ад лірыкі да вык­шталцонай прозы, якую элементы паэзіі не толькі ўпры­го­жаць, але і нададуць новыя сэнсавыя пласты.

Паэзія У. Караткевіча ў выключнай ступені садзейнічае ра­зу­мен­ню ягонай прозы і наадварот, бо яны імкнуліся адно да дру­го­га, узаемаўзбагачаліся і ўзаемадапаўняліся. Б. Пастэрнак за­яў­ляў: Поэзия есть проза, проза не в смысле совокупности чьих бы то ни было прозаических произведений, но сама проза, голос про­­зы, прозы в действии, а не в пересказе. Поэзия есть язык ор­га­нического факта… Чистая проза в ее первозданной на­пря­жен­ности, и есть поэзия». Невыпадкова лічылася, што што про­зу Пастернака надо читать как поэзию. Когда читаешь прозу Пас­тернака, начинаешь понимать его стихи.

Калі ўваходзіш у сусвет паэзіі Караткевіча, дакладней, у пэў­ныя ягоныя лабірынты, згадваецца oratio pedestris (пешая речь), г. зн. проза, г. зн. запавольванне рытму, свядомае і прадуманае, якое дазваляе чытачу супакоіцца, задумацца, забыцца на пэўны час пра шматколернасць сусвету і паспрабаваць асэнсаваць уба­ча­нае, зрабіць уласныя вывады. Гэтаму ж спрыяе sesquipedalia ver­ba (паўтарафутавыя словы – празмерна доўгія), якія надаюць ад­метнасць гучання і будове вобраза паэтычнага, што ў сваю чар­гу ўплывае на рытміку твораў – адметную, непадобную на кла­січную беларускую. Прычым гэта тычыцца не толькі сты­лі­за­ваных пад Дантэ, Байрана, але і выключна арыгінальных узо­раў.



Паэзія Караткевіча – ярчэйшая ўспышка нацыянальнага пры­го­жага пісьменства. Пасля з’явяцца новыя зоркі, але заўсёды мы бу­дзем згадваць яго, вяртацца да твораў, перачытваць іх і, дасць Бог, паступова разумець і спасцігаць.

У цэлым ягоная паэзія яшчэ зусім не прачытаная, а таму вы­раз­на недаацэненая. Паўторны і неаднаразовы зварот да яе вар­та­сцей значна ўзбагаціць пошукі сучаснай літаратуры, за­свед­чыць вялікую эстэтычную значнасць нашага прыгожага пісь­мен­с­тва.
1   2   3   4   5   6   7   8


База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка