Мяне выхоўвалі, Мяне захоўвалі



Дата канвертавання19.06.2016
Памер242.59 Kb.
Душа

Мяне выхоўвалі,


Мяне захоўвалі,
Я то з’яўляўся,
То знікаў,
Мяне вадзілі
I ахоўвалі,
Хоць я нікуды
Не ўцякаў.

I пад замкамі,


I пад пломбамі,
Нібы каштоўнасць,
Бераглі
I неба клеткамі
I ромбамі
Разлінавалі,
Як маглі.

Мяне узважвалі і мералі,


Здымалі
Ў профіль і анфас,
Але ні разу
Не праверылі
Душы няўнасць
I запас.

Шкада,
Што не здымаюць копію


З яе юрысты
I ўрачы,
I ні адна дактыласкопія
Не можа тут дапамагчы.

Мая душа
Супраціўлялася,


Бо верыла і тым жыла,
І не чарсцвела
Не ламалася —
Была такою, як была.

Хоць дзіўна,


Ў чым яна трымалася,
А паспрабуй
Яе сагні!
Яна ж з маленства
Гартавалася
На чыстым,
Праведным агні.

1964

Плынь


Вецер насустрач, насустрач імклівая плынь.
Хлопец у чоўне, смуглявы і рослы,
Прагна глядзіць і плыве ўдалячынь —
Толькі рыпяць і згінаюцца вёслы.

Сонца насустрач і сіні прастор,


Неба і хмары — ў вясёлкавай браме.
Вёслы, як дужыя крылы, прасцёр —
Хлопец спяшаецца ўслед за сябрамі.

У далячынь, што расчынена насцеж,


Голасам сэрца і буйнай крыві
Кліча цябе неспакойнае шчасце,
Толькі хутчэй да яго даплыві.

Шчасце у кожнай тваёй перамозе,


Шчасце — адолець і вецер і град,
Шчасце — нідзе не спыняцца ў дарозе,
Спынішся — плынню адгоніць назад.

1956

Словы


Над намі словы уладараць.
Мы чуем і гаворым іх.
Яны то здружаць, то пасвараць
Сяброў і ворагаў маіх.

Бо словы розныя бываюць.


Адны — агню стрымаюць шквал,
Другія словы забіваюць
Усё жывое напавал.

Ад слова сэрца халадзее,


Праходзяць сон і забыццё,
Ад слова рушацца надзеі,
Ад слова свеціцца жыццё.

Ад слова вырастаюць крылы,


А ў сэрца стукае любоў,
Ад слова прыбываюць сілы,
Дык не шкадуйце шчырых слоў!

А здатным толькі на дакоры


I гучна словамі грымець,
Каб не прыносіць людзям гора,
Было б найлепей анямець.

1962

Выратаванне



Н. Гілевічу

Сваю тугу


Сагні ў дугу,
А калі не —
Яна сагне
I выб’е з рук
Апошні круг —
Тваё выратаванне
Ў бязмежным акіяне.
I не кажы,
Што ўсё адно
Плысці ці рынуцца на дно.
Выратавальны круг
Лаві
I сам плыві,
Плыві, плыві.
Хоць берага і не відно
I не дастаць нікому дно,
А ты плыві з апошніх сіл,
I рукі, быццам пара крыл,
Аб хвалі б’юцца да зары,
Бо ёсць надзейныя сябры
На светлым беразе крутым
I ты заўжды патрэбен ім.
Калі ж ты галавой панік,
Яна, як цяжкі каласнік,
Цябе пацягне ў чорны вір,
На рыфы вострыя, у жвір.
Адчай з тугою у душы
Ты без ваганняў заглушы
I выйграеш няроўны бой
I перш за ўсё
З самім сабой.
Нальецца сілаю рука,
Калі агеньчык маяка
Засвеціцца,
I даплывеш
Да берага,
Дзе ты жывеш.

1971

Шыпшына


Праціналі яе навылёт халады,
Ледзяныя снягі замяталі на кручы,
То цяпла не ставала, то чыстай вады,
I з гадамі рабіўся шыпшыннік калючы.

Не хапала заўсёды чагосьці ў жыцці,


Толькі вечна жыла неадольная прага
Хоць у познюю восень яшчэ расцвісці
На крутым узбярэжжы крывінкамі ягад...

Калі сцюжа астудзіць жывую душу,


Можа, каліва я па сабе не пакіну,
I пакуль не замоўк, аднаго папрашу:
На грудку ў галавах пасадзіце шыпшыну.

1965

* * *


Зямля, я з табою ў сусвеце імчуся
Праз лета і восень у замець зімы,
Гляджу, як вяртаюцца з выраю гусі,
I толькі назад не вяртаемся мы.

Нам часу бракуе спыняцца ў дарозе,


Калі над Зямлёй — апраметнае цень.
Мы ў клопатах вечных, у вечнай трывозе
Пра светлае ранне і заўтрашні дзень.

Зямля, я з табою ў сусвеце імчуся,


Калі ж мяне спішуць з майго карабля,
З табою ніколі я не разлучуся:
Ты прымеш мяне назаўсёды, зямля.

1980

Спадчына


Памяці паэта-маладнякоўца
Янкі Бобрыка1

Забіла сыпкімі снягамі


Сцяжынкі ўсе і бальшакі,
Вятры сухімі трыснягамі
Шумяць, шумяць каля ракі.

У полі ветрана і гола,


Звіняць ільдзінкі на страсе,
А я чакаю балагола,
Што госця з Менска прывязе.

Пад вечар зарыпелі санкі,


Прысталі коні ля двара,
I вось ужо ў абдымках Янкі
Смяюцца маці і сястра.

I да мае шчакі прыпала


Яго калючая шчака.
Прывёз ён «Спадчыну» Купалы
I кніжачкі «Маладняка».

А ноччу доўгай і завейнай


Госць, не прыткнуўшы галавы,
Пры бляску лямпы трохлінейнай
Чытае байкі Крапівы.

I хата поўная рагоча


Ад «Бібліі» і ад «Асця»,
Бо ўсе суседзі да паўночы —
У Янкі Бобрыка ў гасцях.

А як разыдуцца, я зноўку,


Хоць класціся даўно пара,
Дапытваюся пра Дубоўку,
Пра Пушчу і пра Дудара.

Хацелася пра ўсё дазнацца


I ўласную адкрыць душу,
Але ніяк не мог прызнацца,
Што сам употайкі пішу.

Яму, празрыстаму ў блакадзе,


Прыходзіў родны дом у сны...
Застаўся ён у Ленінградзе,
Навек, без блізкіх, без труны.

I зразумеў я ў час вячэрні,


Што ён, бядзе сваёй назло,
Мне перадаў жывое зерне,
Каб хоць сцяблінкай прарасло.

1980

I першы, i апошні...

Надыдзе чорная, як сажа,
Ноч непазбежная мая,
I «Добры дзень» ніхто не скажа,
А скажа, — не пачую я.

I на званкі па тэлефоне


Нікому ўжо не адкажу,
Як нетутэйшы, як старонні,
Пераступлю цераз мяжу

I не паспею апраўдацца,


Пакаяцца ў сваіх грахах,
Шапну «даруй», а можа здацца,
Што адымае мову страх.

Не, ўсе трывогі адбалелі


За столькі летаў, столькі зім,
Што стала ад завеяў бела
I ў сэрцы холадна маім.

Жыццё прабегла нечакана,


У вечнасць канулі гады,
I шэрым інеем заткана
Мая заранка назаўжды.

Я колісь да яе цягнуўся,


Пакуль не змогся, не прыстаў,
Ламаўся часам, ды не гнуўся,
Хоць зорку так і не дастаў.

Сябры, даруйце. Недарэчы


Патурбаваць прыйдзецца вас,
Каб паднялі мяне на плечы
I першы, і апошні раз.

1980

Разуменне

Я ўпаду адразу, як ад кулі,
На паўкроку абарвецца след,
Моцна сцісну вусны, каб не чулі,
Як шкада пакінуць гэты свет.

Свет маіх пакут і спадзяванняў,


Радасцяў, якіх не прычакаў,
Свет ружовых і туманных ранняў,
Што і я калісьці сустракаў.

Упаду адразу, як ад кулі.


Вось і след снягамі замяло,
Год міне, а пра мяне не чулі,
Быццам і на свеце не было.

[1980—1981]

Слова


Я пакараны адзінотай
На схіле доўгага жыцця,
I плачу, і бядую ўпотай,
I цешуся да забыцця
Туманным золкам вераснёвым
I пералётам журавоў,
У сэрцы зберажоным словам,
Даўно пазбаўленым правоў,
Адроджаным і незабытым,
Закрэсленым і зноў жывым,
Прастрэленым, ды не забітым,
Адзіным родзічам маім.
Навекі слова застанецца,
Як жаўранак у сіняве,
I ў свеце рэхам азавецца,
Што Беларусь яшчэ жыве.

[1989—1990]

Мак


З усіх гарадоў зніклі макі.
А як цвілі! А як цвілі,
Нібыта сонечныя знакі
На шчодрай дзедаўскай зямлі.

Галоўкі сохлі ў кожнай хаце


Ад восені і да вясны,
Каб ноччу сніліся дзіцяці
Ружовыя святыя сны.

Напэўна, Богам пакараны


Знайшоў пякельны хмель дзівак,
I стаў пракляццем катаваны
Ружовы і чырвоны мак.

Сталочаны, стаптаны, змяты,


Пакінуты на звод і здзек,
Бо мак, ні ў чым не вінаваты,
Зрабіў злачынцам чалавек.

8 жніўня 1991 г.

Адзін радок лемантара

Расшыфраваць прыйшла пара
Адзін радок лемантара.
«Мы — не рабы. Рабы — не мы».
А я, нібыта вол рабы,
Агаладалы і нямы,
З маленства трапіў у абоз
I ад зімы і да зімы
Цягну чужы вялізны воз
Уранні, ўдзень і ўночы,
Бо пад’ярэмны вол рабочы.
Пот залівае твар і вочы,
Крумкач пагібель напрарочыў,
Бо помніць абавязак свой —
Кружыць над кожнай галавой.
Я воз цягну з апошняй сілы
Ад нараджэння да магілы
I плачу, хоць не маю слёз,
Бо выпаў самы горкі лёс —
Не ведаць радасці ніколі,
Радзіцца у здзічэлым полі,
Дзе людзі радыя скарынцы,
Бо правяць каты і злачынцы
I лічаць воляю няволю,
Дзе сочаць хіжыя сычы
I свішчуць хлёсткія бічы.
Як ні стагні, як ні крычы,
Ніхто не хоча памагчы.
Таму не плачу, а крычу я,
Бо ведаю, — ніхто не чуе.
«Мы — не рабы. Рабы — не мы».
Мы — вязні даўняе турмы.
Дай Бог, каб сынавы сыны
Забыліся пра кайданы,
Не стукаліся ў сцены лбамі
I не былі, як мы, рабамі.

[1993—1994]

* * *


Пакойчык у фіранках і вазонах
Нарэшце я прыдбаў і палюбіў,
Але юнацтва на харчах казённых
Не выкрасліў з душы і не забыў.

Я не забыў пад’ёмы па загаду,


Завеі і гарачы пыл дарог.
Відаць, таму звычайную спагаду
Да кожнага, каму цяжэй, збярог.

I ўсё ж, відаць, не дарам сілы трачу,


Калі слабейшым памагчы хачу.
А не змагу — з чужога гора плачу
I толькі пра сваю бяду маўчу.

[1993—1994]

* * *


Не абміні чужой бяды,
Сабой не надта ганарыся,
Няхай спяшаюцца гады,
А ты вазьмі і прыпыніся:

Слабому працягні руку,


Сляпому пакажы дарогу,
Падай акраец жабраку,
Суцеш малога і старога,

Тады і познюю зіму


Усмешкай стрэнеш маладою
I не прыйдзецца аднаму
Застацца са сваёй бядою.

[1993—1994]

Пачакай


Пачакай, маё сэрца, спыняцца.
Я ў дарогу яшчэ не гатоў:
Толькі часам трывожаць і сняцца
Мне завеі наступных гадоў.

Пачакай, маё сэрца, не трэба


Караціць укарочаны шлях.
Прыйдзе час, — перавернецца неба,
Згасне сонца ў асенніх палях,

Змрок на ўсё непражытае ляжа,


Змоўкнуць гром, галашэнне і спеў,
I ніхто за мяне не раскажа,
Чаго я расказаць не паспеў.

Пачакай, каб знянацку не ўпасці,


Пачакай, каб душу наталіць,
Каб убачыць сапраўднае шчасце
I з другімі яго падзяліць.

[1993—1994]

Самасуд


Калі б я ўсё прайшоў спачатку
I разабраўся сам з сабой,
Я кінуў бы сабе пальчатку,
Як выклік на апошні бой.

Адпомсціў бы за ўсе пралікі,


За ўсе памылкі і грахі,
Кароткім здаўся б дзень вялікі,
I вузкай сцежкаю — шляхі.

Стамлёная душа знямее


I ёй не ўдасца дагадзіць,
Бо хто судзіць сябе не ўмее,
Не можа іншага судзіць.

27 лістапада 1996 г.

Асабістае

Чаго я толькі не пабачыў,
Чаго, чаго не перажыў:
Часамі нават нешта значыў,
То злыдню нейкаму служыў.

Уставаў і клаўся па загаду,


На сцюжы лютаўскай пацеў,
I толькі быў таму і рады,
Што думаў так, як сам хацеў.

Я добра ведаў — жах не вечны,


Бяда не даканае нас,
Што ўсё ж надыдзе чалавечны,
Сумленнем блаславёны час.

Чакаў яго дзесяцігоддзі,


Хоць і не верыў у падман,
Жыла надзея у народзе,
А ён знікаў, нібы туман...

То траціў, то знаходзіў выйсце,


Прывычны да пакут і страт,
Ды горка, што, як і калісьці,
Часамі топча брата брат.

1997

Непазбежнасць

Ніколі не верыў увішным цыганкам,
Што шчасце прарочылі ў доўгім жыцці,
Бо кланяўся нейчым прыступкам і ганкам
I ведаў — назад мне да іх не дайсці.

Што больш не вярнуся на даўнія сцежкі


Ні спорнаю і ні маруднай хадой
Туды, дзе калісьці гулялі у снежкі,
Пад вокнамі пелі з каляднай звяздой,

Дзе зычылі шчасце іскрыстыя вочы,


Дзе зырка шугалі Купалля лаўжы...
За воблікам воблік знікае дзявочы,
I бачацца толькі крыжы і крыжы.

Як дым разышліся мае аднагодкі,


Я зноў адзінокі ў апошняй чарзе,
Мой дзень дагарае, а вечар кароткі
З іскрынкаю ў светлай салёнай слязе.

Чакайце, хвіліны, і так не бяжыце:


Я рукі яшчэ на грудзях не злажыў.
Ад страты да страты два матчыных жыцці
Па свеце бадзяўся — то жыў, то не жыў.

Нічога ні ў кога я не патрабую,


Бо ведаю, час да прычала прыстаць.
Шкада толькі — некага ўсё ж патурбую,
Каб жменькай забытага попелу стаць.

26 снежня 1997 г.

ЗДЗІЎЛЕННЕ


Як хочацца забыцца пра турботы,

Пра дробныя складанасці жыцця,

Адкласці неадкладныя работы

І ўбачыць свет наіўна, як дзіця,


Пачуць у росных вербах на світанні,

Пад плёскат затуманенай ракі,

Калі цяцёрак клічуць на спатканне

З вясны аглухлыя цецярукі,


Лавіць губамі горкі і салодкі

Пылок сунічніку, мядункаў, багуну,

І як гарлачык на зялёным сподку

Празрыстыя пялёсткі разгарнуў,


Глядзець і захапляцца ад здзіўлення,

Жывую моўчкі слухаць цішыню,

І сам сабе паверыць на імгненне,

Што бачу гэты свет упершыню.


Глядзець на ўсё наіўнымі вачыма,

Як у далёкі незабыўны год,

Але ніяк пазбыцца немагчыма

Будзённых клопатаў, трывогі і турбот.

Верасень 1998

НА САМОЦЕ


Я ў пакоі адзін. Ледзьве шыба дрыжыць,

За акном толькі бліскаюць фары.

Хоць пражыта нямала, а хочацца жыць,

Каб не згаслі надзеі і мары,

Каб нарэшце самога сябе зразумець,

Каб душы разгадаць таямніцы,

Каб, выносячы вырак, спагады не мець,

Не баяцца крыжа і вязніцы.

Горш няма, калі сам пашкадуеш сябе,

Калі вінны ці не вінаваты,

На калені не падай ніколі ў журбе,

Не прасі у шчаслівых спагады.

Я гляджу, як на здань, у замглёным акне:

Я? Не я? Незнаёмае бачу аблічча,

І вярзецца, што прывід рукою кране

І услед за сабою пакліча,

Аблыселы, сагнуты, змарнелы, сівы.

Я? Не я? — прачынаецца памяць:

Я — той самы, дагэтуль жывы,

Каб сумленне нічым не запляміць.

Я ў пакоі адзін, а здаецца — удвох,

Помню радасці ўсе і нягоды.

Я — сабе не суддзя. Вырак ванесе Бог,

Канчатковы, адзін, назаўсёды.


1998

ДВАІСТАСЦЬ


Рыфмую часам для сябе

З уласнай біяграфіі цытаты,

А люты боль душу дзяўбе

У змрочны дзень і ў дзень стракаты.

Пра што я сніў, пра што не сніў,

Пра што я мару і не мару,

Анёл, здаецца, пазваніў

І голас мне падаў з-за хмары.

Дапытваўся, як мы жывем,

Ці я шчаслівы і багаты,

Я ж застаюся глух і нем,

Маўчу, нібы Хрыстос распяты.

Ну, што яму я адкажу

Не па закрэмзанай паперцы,

Што горкі лёс праклаў мяжу,

Цераз маё і нашы сэрцы.

Усё змяшалася ў жыцці —

Салодкі хмель і горкі солад.

Ніхто не ведае, куды ісці,

Каб наталіць духоўны голад.

Дваістасць у трывогі на мяжы.

Ўзіраюцца у вочы вочы:

То блізкі я, то сам сабе чужы.

Што ж мне сказаць анёлу апаўночы?

Мая неўтаймаваная душа

То ў вышыні, а то ў падзенні,

Чаргуюцца з праклёнамі імша,

Як з новым старасвецкае адзенне.

Ўсё разгадаць спрабую да відна

У часе красавання і нягоды,

Каб сутнасць у мяне была адна

Сумленная і ясная заўсёды.


УТОПІЯ

Утопія не ўтопіцца,



Як цар за розум хопіцца.
Мудры цар не баіцца нічога:

Не пільнуюць яго, ні двара,

Бо і Бог, і прыслужнікі Бога

Берагуць і шануюць цара.


Ён дарэмна не стукае ў грудзі,

Не клянецца аддана служыць,

Бо сумленныя ведаюць людзі,

Як з ім лёгка і радасна жыць.


Цар засвоіў прарочыя словы,

Наймудрэйшыя з безлічы слоў,

Што няма трывалейшай аховы,

Чымся Згода, Давер і Любоў.


1997
КРУГАЗВАРОТ
Ад першай да апошняй зоркі

Дзень прамільгнуў і пакаціўся ў змрок.

Сунічны водар з малачаем горкім

Змяшаліся ў адно знарок.

Спакойнае азоранае неба,

Такое, як вякі назад,

А на Зямлі па волі Феба

Становіцца бязладдзем лад.

Прарокі кажуць, што знікаюць душы,

На адзіноце, перамогшы страх,

Дзе б лёс ні стрэў — на моры ці на сушы,

Узыйдуць і яны на Млечны шлях.

Прыходзіць і адходзіць род за родам —

Прарокі, геніі, вар’яты, дзівакі.

І так Зямля сваім кругазваротам

Адлічвае хвіліны і вякі.

На адзіноце пад бяздонным небам

Малюся або каюся ў цішы,

Каб стаць не зоркай — хоць скарынкай хлеба

Для адзінокай праведнай душы.


1999
ТРЫ ЦЕНІ
За мной ідуць мае тры цені:

Мінулае, Сучаснасць, Летуценні.

Пад ліхтаром на іх — відаць гарбы,

Якіх не разгадаць без варажбы.


Ліхтар гайдаецца — знікае першы цень,

Другі тырчыць, нібы зімовы пень,

Высока ў замець спілаваны,

Ці як даўно загоеныя раны.


Ніяк не вяжуцца канцы

Сівое старасці і маладосці,

Калі ў траве даспелыя званцы

З каханаю нас клікалі у госці.


Усё за ранняю паводкаю сплыло,

І ўжо не вернецца — было ці не было.

Трывожыць часам здань забытых сноў

І хісткасць нетрывалая асноў.

Хіснуўся ліхтара слабы прамень:

За першым ценем знік наступны цень.


Не можа знікнуць толькі утрапенне

Ад змрочных думак і няшчырых слоў.

Апошні цень — пустое летуценне

І страх, каб першы не вярнуўся зноў.


1997

ДВАЙНІК
Ноч і дождж. За сцяной — ні душы,

Толькі вецер шуміць ледзьве чутна.

Нехта ў поцемку шэпча : “Агонь патушы,

Бо ўставаць на світанні пакутна”.

Мне пакуты знаёмыя змалку ўсе

І да самай апошняй хвіліны…

Саслабеламу, можа, вады прынясе

Здань калісці знаёмай дзяўчыны.

Цішыня. Я ў пакоі, відаць, не адзін:

Нехта цяжка ўздыхне, то знікае.

Празваніла на вежы дванаццаць гадзін,

А трывожна, што поўнач такая,

Каб маю адзіноту парушыла здань,

Недзе тут, недзе побач са мною.

Можа, ўласны двайнік паспяшаўся зарань,

Каб з маёй расквітацца віною.

Ўспамінаю, а ўспомніць ніяк не магу

Ўсе памылкі у будні і ў святы,

Што заблытаўся, сам у сябе у даўгу,

Я адзін, толькі я вінаваты.

Прызнаюся, працягваю моўчкі руку,

Трачу слых, трачу зрок і тупею,

Абяцаю сабе і свайму двайніку,

Што пакаяцца, можа, паспею.

Цераз сілу ўзнімуся, усё замалю,

І пакуты, і куцае шчасце.

Павагаюся. Келіх апошні налью:

Гэта - споведзь мая і прычасце.
1997г

БОГ НА ЗЯМЛІ

(Фантазія)

“Бог жыве на Беларусі”, — некалі сказаў



Уладзімір Караткевіч
Ідуць дажджы, — няйнакш, анёлы плачуць

А іх ніхто суняць не дапамог,

Бо без зарплаты трэці год жабрачыць

У пераходзе непазнаны Бог.


Залева затапіла паў-Еўропы

І набірае сілу і разбег,

Хоць і не планаваліся патопы,

І нельга дапытацца: “Дзе каўчэг?”


Ніхто ні Ноя, ні каўчэг не бачыў,

Звычайнай шлюпкі нават не відно:

Усё “выратавальнік” пралайдачыў,

Пабоўтаўся і сам пайшоў на дно.


А Бог нікому не прамовіў гуку,

Хоць моляцца яму гаспадары,

Што колісь Яраслаўскага навуку

Засвоілі яшчэ па буквары.


Цяпер, як паслухмяныя авечкі,

У цэрквы жонак з дзецьмі павялі,

Мармычуць “Верую” і паляць свечкі,

А Бога не пазнаюць на Зямлі.


Ён пазірае на дзяцей Адама:

О, колькі ж ён бязглуздых напладзіў:

І гэта — не камедыя, а драма

Трымаць нахлебнікаў вясёлы калектыў,


Аматараў і віскі і мадэры,

Што хвошчуць на прыёмах каньякі.

Адны без мазаля — міліярдэры,

Другія з мазалямі — жабракі.


Бог зразумеў усё, што мог пабачыць,

Куды былую паству завялі.

Паспрабаваў з усімі пажабрачыць

І следу не пакінуць на зямлі.


1997

ПРЫСЯГА
Кажуць у адным горадзе быў суддзя, які



Бога не баяўся і людзей не саромеўся

(“Новы запавед”, Ад Лукі, разд 19, в 2)
На “Бібліі” пакляўся лжэпрарок:

Служыць па ўсіх законах Богу,

Але, ступіўшы першы крок,

Ён завярнуў на іншую дарогу.


На “Біблію” і Бога напляваў,

Бо не такі прастак, як продкі,

Балюе ён, як баляваў

І слухае даносчыкавы плёткі.


Ён не хлусіць даваў зарок,

А хлусіць сам і верыць хлусам.

Ці не таму ілжэпрарок

Трымае “Біблію”, а паству — пад прымусам?


Яму трызняцца ворагі наўкол,

Сам ад сябе туляецца па норах,

Заўжды сухім трымае порах,

А некалі ж і ён пакоціцца на дол,

Бо сам сабе і пастве — вораг.

1997г.


ВЕТРАНА
Ветрана ў полі,

Ветрана ў долі,

Свішчуць ліхія вятры.

Лепшае, мабыць,

Ніколі, ніколі

Не дачакацца пары.

У будні і ў святы

Ў полі араты

Ледзьве ступае, як цень,

І пазірае, быццам праз краты,

На золкі і ветраны дзень.

Ветрана ў полі,

І, як ніколі,

Хмарна, дажджыць

І дажджыць,

Марыць пакутнік —

Да лепшае долі,

Хоць перад сконам

Дажыць.

1997



АСТЫЛЫ ПРЫСАК
За рыскаю сціраю рыску —

Дарэмна страчаныя дні,

Астылыя іскрынкі прыску

Ляцяць на скроні з вышыні,

У шыбы звоняць, хвошчуць твары,

Ледзь на рабінніку ліпяць,

На ўледзянелым тратуары

Крышталем трушчаным рыпяць.

Мароз хапае за калені,

Усыпаў срэбрам валасы,

А маладое пакаленне

Ў панчошках імпартнай красы

Бяжыць з сустрэчы на сустрэчу,

Сціраючы расінкі слёз.

І срэбрам каўняры і плечы

Аздобіў снежаньскі мароз.

Ён стаў таемным ювелірам, —

Сплятае тонкія лісты

На шыбах, а над цёмным вірам

Празрыстыя кладзе масты,

Начамі голасам басовым

Спакойныя трывожыць сны,

На золку сціхне. Ён часовы —

Да промняў ранняе вясны…

За рыскаю падводжу рыску,

Лічу пражытыя гады,

Бо ў колішнім начлежным прыску

Іскрынкі згаслі назаўжды,

Астылыя ляцяць, віюцца

І замятаюць даўні след.

А назаўсёды застаюцца

ЛЮБОЎ, СУМЛЕННЕ І СУСВЕТ.


1996

ВЕЧНЫЯ КРУГІ


І сонца — круг, і круглая Зямля,

І галава ідзе кругамі,

І круглая пячатка мазаля,

З крывавымі тугімі берагамі.


Праменьчык зрэнку бачыць навылёт, —

Усё, ад ласкі і да злосці —

Анёла след і каршуна палёт,

І прагнага няпрошанага госця.


Ён за кругамі замыкае круг,

Заблытвае зваротную дарогу,

Бо калі трэба, ён — адданы друг

І служка то Люцыферу, то Богу.


Ён круціць, як спірыт, то сподкі, то сталы,

І, як більярдныя шары галовы,

Ад таннае шалее пахвалы

І дэмагогам склёпанай прамовы.


У свеце ўсё ідзе за кругам круг,

Што некалі было, або калісьці будзе,

Ідуць кругамі здані валацуг,

І танны бляск заходзіцца у брудзе.


Зямля свае адлічвае кругі,

На віражах страсае смецце.

Усе рабаўнікі не сплочваюць даўгі,

Іх згіне след, і пасвятле ў свеце.


І Сонца — круг, і круглая Зямля.

Не разгадаўшы вечную загадку,

Павольна я сыходжу з карабля,

А нехта пачынае ўсё спачатку, —

Шлях жабрака і караля,

А вечныя — Сумленне, Зерне і Зямля.


1997
ЗМАН

Хлусяць толькі адны нягоднікі.

Ф. М. Дастаеўскі
Прывычны і ашукваць, і хлусіць,

Стараецца, каб верылі падману,

Каб пелі, калі трэба галасіць,

Каб дзякаваў да ніткі абабраны.


Так хлусяць, як хлусілі з веку ў век,

Сілком у “шчасце” гоняць зацугляных

Цярпець знявагу, ашуканства, здзек

Да скону з нараджэння пакараных.


Даверлівы агледзіцца пасля,

Што ён з маленства ашуканы,

Пакуль не атрымае кухталя

Замест паабяцанай манны.


Ашукваюць сумленных гандляры,

Хапугі, махляры і самазванцы.

Усё міне: балюйце да пары,

Пакуль не трапілі у пекла, ашуканцы.

1996г.

ПЕРАД СПОВЕДДЗЮ


Калі пастукаюць анёлы сярод ночы

І загадаюць: “Надышла пара

Перахрысціцца і заплюшчыць вочы

І выпраўляцца да варот Пятра.

Пажыў даволі, ну і годзе,

Скажы “Бывайце” блізкім і радні,

Бо на парозе — новае стагоддзе,

І дзень за днём твае знікаюць дні.

Хоць змрочна, на жыццё — вялікі попыт:

Амаль ніводнага “адказчыка” няма.

Табе мы зробім невялічкі допыт,

Як жыў? Дарма ці не дарма?

Каму прыслужваў і служыў калісьці,

Ці часам Юду не дапамагаў?

Ці сам сумленнае знаходзіў выйсце,

Ці верыў бліжнім, дальнім не ілгаў?

Раней, чым з гэтым светам развітацца,

З душы усе грахі свае здымі:

Прыйшла твая чарга паспавядацца

Перад Ісусам і людзьмі”.

Паспавядаўся і цяжар адкінуў.

Ужо архангелы з фанфарамі ідуць…

Мяне вадзілі д’яблы лепшым чынам.

Куды ж цяпер анёлы павядуць?

1997
ЗАБЫТАЯ ДАРОГА
Забыўся і ніяк не ўспомню

Куды дарога гэтая вядзе,

І ледзьве бачу, як згасаюць промні

У стылай затуманенай вадзе.


Павольна ледзь пераступаю стому,

Спрабую ўсё успомніць на хаду:

Куды іду, ці з дому, ці дадому,

Якога не губляў і не знайду.


Прыйшла пара не здабываць, а траціць,

Што зберагаў, без жалю раздаю,

Пакінуў назаўжды ў збуцьвелай хаце

Закрэсленую маладосць сваю.


Куды іду, ніяк не ўспомню:

Сляза туманіць саслабелы зрок:

Не бачу — узышла ці сходзіць поўня

І да яе раблю за крокам крок.


Куды ісці далей, — не дапытацца

І не пабачыць свой уласны цень,

І думаю, ці лепей — развітацца

Ці сустракаць наступны ясны дзень.


6/І/2000

х х х
Жыццё дагарае, як свечка,

Слязінкамі капае воск,

А ў сэрцы — то збой, то асечка

Патушаць пачуццяў усплёск.
Мільгаюць гады за гадамі,

Агеньчык дрыжыць і дрыжыць,

І вецер шапоча садамі,

Што варта на свеце пажыць,


Паставіць не кропку, а коску,

Адчуць і ў знямозе красу,

І кроплю гарачага воску

Змахнуць са шчакі, як слязу.

Даўно дагарэлі каліны,

Дарога здаецца даўжэй,

Бягуць за хвілінай хвіліны,

І кожная з іх даражэй.


Красавік 1999

ФАНТАЗІЯ
Я горкую праўду аднойчы сказаў:

Нячысцік язык мне вузлом завязаў,

А сам патрабуе: “Маё ўсё хвалі,

Каб ціха і мірна было на зямлі.

Аб кожнай нястачы і дробнай бядзе

Не заікайся ніколі, нідзе,

Трымайся заўсёды у межах і рамках,

Расказвай пра ўсё

у патрэбных напрамках:

Пра поспехі — шчыра,

пра ворагаў — гнеўна,

Усё абяцай, што чакаем напэўна.

Можаш успомніць і пра недахопы

У бліжніх і дальніх краінах Еўропы.

А ў нас недахопаў сур’ёзных не будзе,

Бо вераць заўсёды сумленныя людзі”.

“А што тады будзе, як так і скажу?”

Нячысцік запэўніў: “Язык развяжу”.
21.1.2000

БЕЗНАЗОЎНЫ


Усё змяшалася і ява, і кіно,

Заходы, поўначы, світанні,

Што сёння хвалявала, што даўно,

Што цешыць і што варта пакаяння.


Навобмацак іду за крокам крок,

Шукаю незачыненыя дзверы,

Нібыта ўсё заблытана знарок,

Як слых Бетховена і зрок Гамера.


Пакуты іх вядомыя спрадвек,

А слава засланіла гора:

Між геніяў не ведаюць калек,

Яны жывуць і сёння, як учора.


Я ж драбяза і кволы чалавек,

Чыё жыццё — кароткая хвілінка,

З маленства паспытаўшы здзек,

Як абламаная галінка.


Я не баюся, што ў нябыт лячу,

Хоць жыць люблю, а часам… не хачу.


Студзень—верасень 2000
НАДЗЕЯ
Хоць і нічога я не значу

Ні ў ранні час, ні ў позні час,

А светлы ранак, як удачу,

Я сустракаю кожны раз:


Дзіўлюся, як усходзіць сонца,

Буркоча голуб на страсе,

А у душы, як у скарбонцы, —

Ўсе радасці і беды ўсе.


Успомню дальнюю дарогу

І ўсё, што некалі было…

Устану. Памалюся Богу,

Каб Сонца заўтра узышло…

2001г

ПРЫЗНАННЕ


Калі надыдзе мой апошні час,

Я не слязьмі, а ўсмешкай стрэну вас,

Юнацтва ўспомню і маленства

І радасці з нядоляй падабенства.

Я перад споведдзю душу адкрыю,

Каб вы жылі шчасліва, як святыя,

Каб абміналі промахі і страты,

Каб кожны быў і дужы, і багаты,

А сам сыду у іншы свет павольна,

З надзеяю, што кожны будзе вольны.


Верасень 2000

Паэзія


I мой скрануўся лёд
У 88-ы год...

Я шукаю паэзію. Дзе ты, паэзія?


То ўголас гукаю, то шэптам прашу.
Здаецца, на мукі ў пекла палез бы я,
Каб толькі сагрэць і суцешыць душу.

Дзе ж ты, паэзія? Дзе ты няўлоўная?


Шукаю з маленства да крайняй мяжы.
Знаходзіў драбніцы, а траціў галоўнае,
Ад гора сябе распінаў на крыжы.

Прасіліся ў сэрца харэі і ямбы,


Спяшаўся паставіць радок на крыло
Здавалася, ў радасці ўзняўся і сам бы.
Ды толькі паэзіі ўсё ж не было.

Сапраўдных паэтаў лічыў я Багамі,


Паэзія іх у бяссмерце вяла.
Нарэшце і сам зразумеў: пад нагамі
Паэзія ў кожнай расінцы жыла,

Жыла і жыве і ў травінцы, і ў слове,


У светлым і ў самым пякельным жыцці,
У вечнай, нікім не закрэсленай мове,
З якою ад веку да веку ісці.

Паэзія — ў шолаху жыта і бору,


У мудрасці мудрых, у ззянні вачэй,
У золку, калі — непагасныя зоры,
У бляску маланак трывожных начэй.

Паэзія — ў ясным разважлівым зроку,


У сэрцы збалелым і чыстым заўжды,
У шчырай усмешцы, упэўненым кроку,
У горкай слязінцы ў хвіліну бяды.

Паэзія — шчасце, што цяжка прыкмеціць,


I часам відушчы, нібыта сляпы,
З калыскі да скону блукае па свеце,
На радасць, спагаду і ласку скупы.

Шукаю Паэзію змалку да скону,


А я ж паўмільёна дарог абышоў.
Гляджу на Паэзію, як на ікону.
Шукаю яе.

I наўрад ці знайшоў.



24 верасня 2001 г.

ПАЭТЫ


Чаму цары баяліся паэтаў

І распіналі кожны раз,

Адважных пазбаўлялі эпалетаў,

Пад кулі ўпартых гналі на Каўказ,

Непаслухмяных — у Іркуцк і Шылку,

Каб у капальнях моўчкі чэз,

На смелых і адпраўленых у ссылку

Знаходзіўся Мартынаў і Дантэз.

Пакутнікі паэзіі жывыя,

Каб вечна вечнае тварыць

І кайданы, і раны нажавыя

Адолеюць, каб праўду гаварыць.

Пара усім няўмольным і суровым

Царам не верыць шаптунам сваім,

А на дабро адказваць шчырым словам,

Каб верылі, як і паэтам, ім.

1997

х х х
Незавершаны верш — маладое віно



Без іскрыстага смаку і сілы,

А калі праз гады устаіцца яно, —

Ад глытка праразаюцца крылы.
Калі ў склепах само па сабе адшуміць,

Калі ў бутах і ў чанах астыне,

Не спяшайся яго, не каштуючы, піць,

Калі ўсё не сышло шумавінне.


Пах, і колер, і смак вінароб давядзе.

І аддзячаць яму пры нагодзе,

Калі келіх у радасці або ў бядзе

На беседу збярэ і ў наступным стагоддзі.


Так і верш: калі ён не даспеў

І няўдача здалася удачай,

Захлынецца натхненне і радасны спеў,

Як ад келіха горкае чачы.1


1997
МЕЛОДЫЯ

Заўжды гучыць мелодыя ў душы.

Я слухаю яе, яе люблю я.

Агеньчык гэты толькі не тушы,

Што свеціць, грэе і хвалюе.

Не заглушы ні крыкам і ні крокам

Мелодыю, што зоркаю гарыць,

Ні дзікім рыкам, ні чыгунным рокам,

Не здатнымі спяваць і гаварыць.

Мелодыя вышэйшага даверу

Мой акрыліла незайздросны лёс.

Азораная зоркаю Венерай

Мая душа імкнецца да нябёс,

І расцвітаюць лотаць і купена



Пад гукі Баха і Шапэна.

1997
: download
download -> Аддзел бібліятэчнага маркетынгу Каляндар свят і знамянальных дат
download -> Аддзел бібліятэчнага маркетынгу Даты. Імёны. Падзеі. Каляндар свят
download -> Тлумачальная запіска
download -> М.І. Таранда, С. Б. Пазняк, А. Г. Смалей Лабараторная дыягностыка бактэрыяльных і мікозных інфекцый сельскагаспадарчай і хатняй жывёлы
download -> АЎтарскі курс лекцый “славянская міфалогія” Электронная версія
download -> Тэкст, набраны дробным шрыфтам, да вывучэння не абавязковы Усяго 72 пытанні
download -> Пакінуць след на зямлі
download -> Літаратурная Гомельшчына. Гомельскае абласное аддзяленне грамадскага аб’яднання
download -> Вучэбная праграма для агульнаадукацыйных устаноў з беларускай І рускай мовамі навучання




База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка