Проект «Родная Зельвенщина»



Дата канвертавання18.06.2016
Памер279.64 Kb.
ГУО «Учебно-педагогический комплекс Бородичский детский сад-начальная школа»

Проект

«Родная Зельвенщина»

Проблема. Дети незнакомы с историей и достопримечательностями своей малой родины.

Актуальность проекта. Наша Беларусь – большая и красивая страна. В большой стране у каждого есть свой маленький уголок, город, деревня, улица, дом, где он родился. Это и есть его малая родина. Она у каждого своя, она одна-единственная.

Использование краеведения, материалов по изучению истории родных мест помогает учащимся стать настоящим гражданином своей страны. Впечатления, которые появляются у учащихся в процессе деятельности с использованием краеведческих материалов (походов, экскурсий) усиливают эффективность воспитания. К сожалению, не все школьники знают достопримечательности своего родного края. Не все знакомы с памятниками старины, с чудесными уголками природы малой родины, с её славной историей, известными людьми. Поэтому и разработан данный проект.



Цель проекта. Создать систему краеведческой работы в начальном звене, соединив её с патриотическим воспитанием и исследовательской деятельностью.

Задачи. Создать условия для формирования умения познавать историю малой Родины из разных источников, организовать сбор информации по направлениям; способствовать воспитанию патриотических чувств, пробуждению интереса к изучению истории Зельвенщины; воспитывать чувство ответственности за окружающую среду; обобщить опыт краеведческой работы по итогам проекта.

Сроки реализации проекта. Сентябрь 2013 г. – май 2015 г.

Деятельность по проекту осуществляется по нескольким направлениям:

а) изучение исторического наследия;

б) известные люди нашей местности;

в) родные места в годы Великой Отечественной войны.

Формы и методы работы. Экскурсии, акции, десанты (экологические, трудовые), встречи, викторины, игры, изучение литературы.

Прогнозируемые результаты. Итогом реализации данного проекта станет создание системы краеведческой работы с использованием уже имеющегося опыта и внедрением новых направлений. Проект поможет более полно узнать о культурном и историческом наследии Зельвенщины. Появится возможность для создания новых проектов в рамках данного проекта.

Предполагаемый продукт проекта. Сценарии мини-выступлений, тематическая папка (буклет) «Из истории деревни Бородичи», заочное путешествие «Прошлое нашего края».


Этапы реализации проекта

1. Подготовительный (сентябрь 2013г.)




№ п/п

Действия

Сроки

Ответственные

1

2

3



4

5


Сформировать из числа учащихся экспедиционные отряды.
Выбрать командиров экспедиционных отрядов.
Распределить направления деятельности между отрядами (сбор материалов об истории происхождения названий населённых пунктов нашей местности; родные места в годы ВОВ; изучение биографий известных людей Зельвенщины; изучение памятников природы района; обрядов и традиций)
Создать координационный штаб деятельности отрядов.
Определить круг партнеров.

сентябрь

сентябрь


сентябрь

сентябрь


сентябрь

Кл. руков.

Кл. руков.

Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов

Кл. руков., командиры отрядов



2. Основной (октябрь 2013 – май 2015 г.)




№ п/п

Мероприятия

Сроки

Ответственные

1

2

3


4


5

6
7


8

9


10

11


12

13

14



15

16


17

18


19
20

Проведение краеведческого семинара - стартового для выполнения проекта
Презентация «Наш район на карте республики и области»
Сбор материала и оформление тематической папки (буклета) «Из истории деревни Бородичи»
Экскурсии по местам боевой славы «Партизанские тропы» (Деречин – Голынка - Острово)
Сбор информации и создание презентации «Геологические памятники Зельвенского района»

Встреча с рыболовами-любителями «Ихтиофауна Зельвенского водохранилища

«Наш район богат талантами». Сбор информации об известных людях Зельвенского края

Акция «Поможем птицам» (трудовой десант по изготовлению кормушек)

Сбор материала о зимующих птицах нашей местности
Памятники истории и культуры Зельвенщины. Экскурсии по храмам. Создание фотовыставки « Вечное…»
Этноэкспедиция «Обряды и традиции земли Зельвенской»:
а) подготовка и показ обряда «Колядки»;

б) «З рога ўсяго многа» (сбор пословиц и поговорок нашей местности)

Выставка творческих работ «В гостях у природы» (поделки, рисунки, фотографии)

«Места заповедные…» Посещение биологического заказника «Медухово»

Встреча с рыболовами-любителями «Ихтиофауна Зельвенского водохранилища»

«Аптека под ногами» Сбор лекарственных растений нашей местности.

Экологический десант «Голубая капля». Уборка прибрежной зоны речки Бородичанка
Трудовая акция «Память». (Уборка территории у памятника погибшим в годы ВОВ д. Бородичи)
Экскурсии на предприятия района. Ознакомление с их историей развития и деятельностью.
Посещение сторожилов д. Бородичи, запись их воспоминаний, сбор информации об истории деревни, о её послевоенном возрождении.
«Гавроши Великой Отечественной» Сбор информации о юных героях военных лет


Октябрь 2013г.
Октябрь 2013г.
Ноябрь-декабрь

2013 г.


Ноябрь

2013 г.


Декабрь

2013 г.
Январь-февраль 2014

декабрь-февраль 2013-2015

Март-апрель 2014

Январь –март 2014
Январь 2014, 2015

Февраль-март 2015

Апрель 2014, Апрель 2015
Апрель 2015
Декабрь 2014
август-октябрь 2014
Октябрь-декабрь 2015

Май 2014, 2015

Апрель-июнь 2014

Октябрь-декабрь 2015


Январь-февраль 2015



Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов
Кл. руков., командиры отрядов
Кл.руков., командиры отрядов
Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов
Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов,

учитель музыки
Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов
Кл.руков., командиры отрядов
Кл.руков., командиры отрядов
Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов



3. Заключительный (май 2015 г.)




п/п


Мероприятия

Сроки

Ответственные

1

2

3


4

5




Подведение итогов работы (анкетирование, интервью)
Подготовка к итоговому мероприятию

Проведение итогового мероприятия. Заочное путешествие «Прошлое нашего края»


Подготовка и выпуск краеведческого материала по итогам проекта
Издание рекламной продукции (буклетов, проспектов, презентаций)

Март 2015

Март 2015

Апрель 2015

май 2015


май 2015

Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов
Кл.руков., командиры отрядов

Кл.руков., командиры отрядов




Бюджет проекта. Материально-техническое обеспечение проекта осуществляется за счет спонсорской помощи предприятий, СПК «Бородичи», заработанных денежных средств силами коллектива учреждения, сбора макулатуры и металлолома.

Бережки – первая белорусская Хатынь

Слишком много горя и страданий принёс на белорусскую землю фашизм. Почти каждая семья понесла в Великую Отечественную тяжёлые жертвы. По последним данным наша республика потеряла в этой войне каждого третьего своего жителя.

Нет ни одного города, поселка, деревни в Беларуси, где бы не лилась кровь и гибли люди. Много страданий видела и наша Зельвенская земля. Жители многих деревень стали жертвами нацистов, стали жертвами политики геноцида, которую проводили гитлеровцы по отношению к нашему народу.

История сохранила много воспоминаний о войне, но до сих пор ни в одной энциклопедии вы не найдёте трагическую историю первой белорусской Хатыни, которая пережила великую трагедию через четыре дня после начала Великой Отечественной.

В 1941 г. на все Бережки был только один радиоприёмник, слушать который собиралась вся деревня. 22 июня по радио выступил нарком иностранных дел Вячеслав Молотов и сообщил страшную новость. Люди слушали и не верили. А меж тем, уже в обед немцы бомбили аэродром и мост через Зельвянку.

Михаилу Михайловичу Зеленко было тогда 11 лет. Что помнит сам, многое слышал от старожилов деревни, которым удалось остаться в живых. Налёты немецкой авиации продолжались в понедельник и вторник, а в среду, во второй половине дня, фашистские войска заняли деревню.

С первых дней фашистские захватчики стали наводить новый порядок, который начался с расстрела мирных жителей. В четверг, 26 июня, в полдень мужчин немцы согнали в поле, участок которого был обнесён колючей проволокой. Согласно воспоминаниям непосредственного свидетеля Владимира Скибы (к сожалению и его уже нет в живых), последним привели его брата Ивана. В военкомате мальчика подстригли «под машинку», но в Красную Армию он попасть не успел. Его одним из первых сразу там, в поле, и расстреляли. Расстреляли и пленного красноармейца. На ночь всех бережковских мужчин закрыли на замок в амбаре, а на утро опять выгнали в поле. Скомандовали всем встать на колени, снять шапки и выложить на них всё из карманов. У Духтика Александра оказался в кармане кусочек хлеба, у Анатолия Зеленко (брата М. М. Зеленко) – кусочек бинта. Их и ещё нескольких односельчан немцы отвели в сторону и сразу же расстреляли. Никто даже не мог предусмотреть – чья следующая очередь. Страх и паника вселялся в людей. И когда немецкий офицер спросил: «Кто из деревни – поднимите руки», то подняли все. Подумали: авось отпустят. Выборочно отсчитав несколько человек, он приказал идти в деревню и принести еды. Среди отосланных были Василий Дорохович, Иван Анисько, Михаил Зеленко (отец М. М. Зеленко). Но как только мужчины появились в деревне, тут же немецкие солдаты, которые царствовали здесь, собрали их, пригнали опять в поле и на глазах односельчан расстреляли, а всем остальным приказали идти в карьер.

Люди понимали, что наступают последние минуты жизни. Одна надежда была на Бога. Помнят человека из Росси, который предложил обратиться за спасением к Всевышнему. Люди начали молиться. Немцы задержались и стали наблюдать. О чём они думали, неизвестно никому. Вскоре на автомашине подъехал немецкий офицер, зло обругал солдат. Расстрел был отменён.

Всех оставшихся в живых каратели повели на то место, где теперь и находится памятник жертвам фашизма, приказали копать могилу для убитых (по данным свидетелей в братской могиле похоронено больше и 20 бережковских жителей и 70 офицеров и солдат Красной Армии, которые погибли, защищая водный рубеж Зельвянка-Щара при отступлении наших войск в 1941 году).

Но на этом страдания людей не закончились. Обессиленных и голодных их погнали в соседнюю деревню Збляны. Только через два дня, кто остался в живых, вернулись в родные Бережки, на месте которых остались… пепелища. Немцы сожгли все дома, кроме одного, в котором будто бы была женщина, только что родившая ребёнка.

Невозможно даже представить, про что думали и что чувствовали люди в то время. Жили кто где: одни в подвалах, другие, у кого были силы, начали лепить временные постройки. А зимовать пошли проситься в соседние деревни, которые чудом уцелели. Чего не скажешь об их жителях. Многие были так же расстреляны. Спасения не было нигде.

«В Зблянах в те дни встретила смерть моего отца Михаила и двух дядей Антона Шлыка и Ивана Анисько, а в 1943 году немцы расстреляли и мать», - не пряча боли вспоминает бережковский житель Александр Шлык.

«Не дай Бог ещё раз пережить такое горе, - говорит Галина Михайловна Комарец (сестра М. М. Зеленко). – И по сегодняшний день в ушах стоит плач мамы, когда она узнала, что расстреляли мужа и сына».

Как известно десятки сожжённых деревень в республике так и не вернулись к жизни. Но Бережки отстроились, разрослись, возродились.



Пасляваеннае адраджэнне вёскі Бародзічы

17 верасня 1939 г. адбылося аб’яднанне Усходняй і Заходняй Беларусі. Пачалося будаўніцтва новага жыцця. У снежні 1939 г. у вёсцы быў створаны калгас імя Леніна, які аб’яднаў 125 гаспадарак.

Але нядоўгім было мірнае жыццё. Пачалася Вялікая Айчынная вайна. Незлічонымі матэрыяльнымі стратамі, неймавернымі людскімі пакутамі, тысячамі заўчасна абарваных жыццяў увайшла яна ў гісторыю. Наша зямля з першага дня вайны апынулася ў агні пажарышчаў і стала месцам жорсткіх баёў.

Да 1 ліпеня 1941 года ўся Зэльвеншчына была ўжо акупіравана ворагам. Насельніцтва вёсак абкладалася падаткамі, працоўнымі павіннасцямі, якія мог назначыць любы прадстаўнік акупацыйнай адміністрацыі. З вясны 1942 года пачаўся масавы вываз з вёсак Бародзічы, Конна, Крываконна моладзі ў Германію на прымусовую працу.

Цяжкімі шляхамі Вялікай Айчыннай вайны ў складзе Чырвонай Арміі, партызанскіх атрадаў прайшлі і нашы землякі з вёсак Бародзічы, Конна. Крываконна.

Абараняць ад фашысцкай навалы сваю родную зямлю з калгаса імя Леніна пайшло 124 чалавекі. З іх не вярнулася 70. З вёскі Бародзічы не вярнулася 16 чалавек, Конна – 33 чалавекі, Крываконна – 21 чалавек. Пры вызваленні в. Бародзічы загінулі і пахаваны ў брацкай магіле 8 воінаў Чырвонай Арміі. Дзякуючы подзвігу нашых землякоў у ліпені 1944 г. Зэльвенская зямля была поўнасцю вызвалена ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Фашысты нанеслі вялікія людскія і матэрыяльныя страты. Але трэба было працаваць. Паступова пачалі аднаўляцца вёскі.

Восенню 1949 г. 18 гаспадароў в. Бародзічы напісалі заявы аб уступленні ў калгас, які назвалі “30 гадоў Кастрычніка”. Сваім старшынёй вяскоўцы выбралі ўдзельніка падпольнага руху ў 1930-я гады А. М. Іоську. У 1954 г. на базе некалькіх калгасаў быў створаны калгас імя Леніна. Цэнтрам калгаса з’яўлялася в. Бародзічы. Яго старшынёй заставаўся А. Іоська.

З успамінаў першага старшыні калгаса імя Леніна А. М. Іоські:

“У 1949 г. сабралі насення на 10 га яравых і ссыпалі ў хлеў Іосіфа Іоські. Вясной 1950 г. песеялі яравыя, пасадзілі 20 га бульбы. З МТС на дапамогу прыбыў трактар: у гаспадарцы меліся 150 га зямлі. У 1950 г. у калгасе налічалася ўжо 55 гаспадарак. На кірмашы купілі 12 кароў. Першай даяркай стала М. В. Папко. Крыху пазней купілі 6 свіней, якіх даглядала Н. В. Качук. У гаспадарцы налічвалася таксама 10 коней. Так з’явіліся фермы…”

У канцы 1950-х – пачатку 1960-х гадоў значна ўмацавалася матэрыяльна-тэхнічная база калгаса. У 1952 г. было завершана адбудоўванне школы ў в. Бародзічы, першым дырэктарам якой з’яўляўся Насовіч Міхаіл Міхайлавіч. Была пабудавана школа ў в. Конна, Дом культуры ў в. Бародзічы, а таксама закладзены парк імя 50-годдзя Савецкай улады, пладовы сад плошчай 60 га ў вёсцы Конна.

Ужо ў 1970 г. у в. Бародзічы былі адкрыты клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, магазін. у 1972 г. праз вёскі Бародзічы, Конна, Крываконна праходзіў першы аўтобус Зэльвескай аўтакалоны.

Вёска Бародзічы расла і квітнела.



Славутыя імёны Зэльвеншчыны

(вусны часопіс)



Задачы: стварыць умовы для знаёмства са славутымі людзьмі Зэльвеншчыны; для развіцця цікавасці да вывучэння гісторыі свайго роднага краю; для выхавання павагі да людзей, якія праславілі і праслаўляюць Зэльвенскі край, гонару і любові да сваёй малой радзімы і ўсёй Беларусі.

Абсталяванне: фотаздымкі вядомых людзей Зэльвеншчыны, зборнікі вершаў паэтаў-землякоў.

Удзельнікі: вучні 3-4 класаў.

Ход мерапрыемства

I. Уступнае слова.

Гордасць раёна – прадстаўнікі культуры і мастацтва, навуковыя дзеячы. У іх ліку – генетык, селекцыянер, акадэмік А. Р. Жэбрак, акадэмік, доктар тэхнічных навук, прафесар П. У. Сцяцко, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь Б. І. Сяўко, акадэмік, доктар тэхнічных навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі РБ М. Р. Сачак, паэты Міхась Скобла, Юрка Голуб, Ул. Мазго і многія іншыя.

Пра тых людзей, якія праславілі наш Зэльвенскі край, і пойдзе наша гаворка.

II. 1. Герой Савецкага Саюза Павел Ільіч Жданаў.

Ён нарадзіўся 16 студзеня 1903 г. у г. Слоніме, у сям’і рабочага, беларус. Працоўны шлях Павел Ільіч пачаў у якасці рабочага. У 1930 г. закончыў Мінскае ваеннае вучылішча, у 1935 г. – курсы пры ваеннай акадэміі імя Фрунзе. З першых дзён вайны знаходзіўся на фронце.

Камандуючы 310 палком, падпалкоўнік Жданаў П. І. за перыяд з 23 ліпеня па 27 верасня 1943 г. прайшоў з баявымі таварышамі звыш 300 км. У кастрычніку 1943 г. яму прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Ён узнагароджаны шматлікімі ардэнамі і медалямі.

Пасля вайны П. І. Жданаў знаходзіўся ў запасе.

Увосень 1945 г. ён вярнуўся да сям’і, якая жыла ў Горнаўскай вобласці (Расія). А вось ужо ў 1947 г. пераехаў на радзіму свайго бацькі ў г. Навагрудак, а ў 1959 г. быў выбраны старшынёй калгаса імя Я. Коласа Зэльвенскага раёна. Праз 3 гады па стану здароўя пайшоў на пенсію. Жыў у Зэльве. Апошнія гады свайго жыцця Павел Ільіч прысвяціў грамадскай рабоце, патрыятычнаму выхаванню моладзі. Памёр 30 жніўня 1986 г.

2 ліпеня 2004 г. на доме, дзе жыў П. І. Жданаў, устаноўлена мемарыяльная дошка.

2. На зэльвенскай зямлі нарадзіўся выдатны беларускі вучоны – генетык, акадэмік АН БССР, вядомы грамадскі дзеяч Антон Раманавіч Жэбрак.

Ён нарадзіўся ў в. Збляны. Выхадзец з небагатага сялянскага роду, ён меў вялікую прагу да вучобы, марыў аб паляпшэнні цяжкага лёсу і працы вяскоўцаў. Нішто не перашкодзіла гэтаму няўрымсліваму чалавеку атрымаць сярэднюю адукацыю і стаць студэнтам знакамітай Маскоўскай сельскагаспадарчай акадэміі імя Ціміразева, якую паспяхова закончыў у 1925 г. Малады спецыяліст адразу выявіў схільнасць і здольнасць да навуковай працы і працягваў вучобу ў Інстытуце чырвонай прафесуры.

Захоплены малавядомай у той час генетыкай, ён стаў супрацоўнікам, а пазней кіраўніком кафедры генетыкі і селекцыі Акадэміі земляробства ў Маскве. Малады вучоны хутка стаў дацэнтам, прафесарам. Ён працаваў над стварэннем новых відаў і сартоў сельскагаспадарчых раслін, асабліва пшаніцы і грэчкі, якія давалі б большыя ўраджаі. Памёр А. Р. Жэбрак 20 мая 1965 г. у росквіце сваіх творчых сіл.

10-12 снежня 2001 г. у НАН Беларусі і на радзіме славутага навукоўца ў Зэльвенскім раёне адбылася навуковая канферэнцыя: “А. Р. Жебрак – учёный, организатор науки, патриот”, прысвечаная 100-годдзю з дня нараджэння А. Р. Жэбрака. Яе ўдзельнікамі сталі буйныя навукоўцы Беларусі і Расіі. З успамінамі выступаў таксама сын А. Жэбрака – Э. А. Жэбрак, кандытат біялагічных навук, які працуе ў Маскве.

3. У культурнай спадчыне Зэльвеншчыны, сярод постацей яе вядомых людзей адно з самых пачэсных месц займае Ларыса Геніюш.

Нарадзілася паэтэса 9 жніўня 1910 г. на хутары Жлобаўцы (Ваўкавыскі р) у вялікай мнагадзетнай і заможнай сям’і. Жылі згодна і хораша. Вышэй за ўсё цанілі ў сям’і працавітасць і выхаванасць. Жылі ў Гудзевічах (Мастоўскі р-н), дзе будучая паэтэса хадзіла ў школу. Вучылася пазней у Ваўкавыскай гімназіі. У 1935 г. выйшла замуж за зэльвенца Янку Геніюша, студэнта-медыка Карлава універсітэта ў Празе. Жыла ў Зэльве, у доме яго бацькоў. У 1937 г. з сынам Юркам выехала да мужа ў сталіцу Чэхаславакіі. Тут разгарнулася яе творчая дзейнасць, на якую паўплывалі весткі аб рэпрэсаванай Саветамі сям’і, гібелі бацькоў, раскіданых па свеце братах і сёстрах. Паўплывалі і падзеі вайны з Германіяй, смутак па роднай зямлі і трывога за яе лёс. У 1942 г. у Празе выходзіць яе кніга “Ад родных ніў”. У 1943 г. змагла на кароткі час наведацца ў Зэльву. Жыццё ў Чэхаславакіі падчас вайны і ў першыя пасляваенныя гады было вельмі трывожным: увесь час над душой вісела пагроза расправы, спачатку – з боку гітлераўцаў, якіх не хваліла ў сваіх вершах, затым – з боку савецкіх карных органаў. У 1948 г. Л. Геніюш з мужам былі арыштаваны і этапаваны ў Мінск, дзе атрымалі па 25 гадоў зняволення. Пацягнуліся концлагерныя пакуты. Толькі ў 1956 г. паэтэса выйшла на волю. Жыла з мужам у Зэльве, у колішняй хаце яго бацькоў. Пісьменніца ў зэльвенскі перыяд шмат працавала за пісьмовым сталом, пісала вершы, успаміны. У 1967 г. выйшла яе кніга паэзіі “Невадам з Немана”, у 1982 г. – “На чабары настоена”. Выйшлі два зборнікі вершаў для дзяцей: “Казкі для Міхаські” і “Добрай раніцы, Алесь”, разлічаныя перш за ўсё на чытачоў-унукаў, якія з бацькамі жылі ў Беластоку і час ад часу прыязджалі ў Зэльву.

Л. Геніюш вельмі любіла Беларусь і беларускі народ. І вось як яна піша пра гэта:

Хай славіцца наш беларускі род –

душой з вясны і волею са сталі,

каб з гнёздаў нам не пеўнікі на плот,

а горда арляняты выляталі.

Памерла Ларыса Геніюш у 1983 г., пахавана на зэльвенскіх могілках.

4. Мікалай Пятровіч Малочка

Няўмольны лёс адмераў яму 69 гадоў. Было Мікалая Пятровіча жыцццё яскравае і насычанае, поўнае нягод у юнацтве, з прызнаннем у сталым узросце. “Вырас ад вясковага пастуха да міністра”, - гаварыў ён сам пра сябе.

Нарадзіўся Мікалай Малочка 12 снежня 1919 г. у в. Пляцянічы ў Слонімскім павеце Гродзенскай губерніі. Пасля вайны вёска перайменавана ў Чырвонае Сяло (зараз – Зэльвенскі р-н). Нарадзіўся ў сялянскай сям’і, у якой быў голад, холад, беззямелле, галеча і адчай. Самаробная мэбля, саматканае адзенне насіліся да таго часу, пакуль на ім маглі трымацца заплаты. Бульба на сняданак, полудзень і вячэру. Недаступнае лячэнне. Бацьку было нават не па сілах забяспечыць напоўгалоднае інснаваннне сям’і з васьмі душ.

Суровую праўду Мікалай пачаў пасцігаць з 11 гадоў, калі пайшоў шукаць кавалак хлеба, каб не памерці з голаду. 6 гадоў пасвіў жывёлу ў паноў і кулакоў, служыў у багацеяў, працаваў лесарубам, на будаўніцтве дарог, на рамонце чыгункі, а потым разам з бацькам працаваў рабочым на цагляным заводзе ў Пляцянічах.

У 17 г. юнак вырашыў паспрабаваць шчасця ў городзе і накіраваўся ў Гайнаўку. Бацька адвёз яго на чыгунку ў Зэльву, і перш чым пасадзіць у вагон, вынуў з кішэні і працягнуў сыну адзін злоты: “Вось, вазьмі, сынок,прабач, што не магу табе даць болей…”

У вачах бацькі блішчэлі слёзы… Цягнік павёз юнака ў новае незнаёмае жыццё. Цэлы месяц шукаў Мікалай Пятровіч у Гайнаўцы працу, расходуючы па 5 грошай у дзень з бацькоўскага злотага на харчаванне. Працаваў на млыне, на чыгунцы, на будаўніцтве, зноў і зноў губляючы месца працы. Тут у яго выспела ідэя ўцячы ў СССР. Але спроба перайсці ў 1938 годзе мяжу скончылася няўдала. Быў схопленыі пасаджаны ў баранавіцкую турму, дзе правёў каля года (да верасня 1939 г.).

Пасля з’яднання Заходняй Беларусі з БССР Мікалай Малочка быў абраны старшынёй выканкама сельсавета і дырэктарам цагельнага завода ў Пляцянічах.

У 1940 г. прызваны ў Чырвоную Армію. Вайна яго застала ў Ленінградзе. Ён абараняў гэты горад ад фашыстаў. Закончыў вайну камандзірам роты ў логаве фашыстаў ва Усходняй Прусіі, дзе быў цяжка кантужаны і дастаўлены ў палявы госпіталь, дзе і сустрэў перамогу. Узнагароджаны шматлікімі медалямі.

У 1946 г. вярнуўся ў родныя Пляцянічы. На працягу 25 гадоў Мікалай Малочка ўдзельнічаў у адраджэнні і далейшым развіцці роднай Гродзеншчыны. За гэты час па прыступках службовай лесвіцы прайшоў ад загадчыка аддзела райкама партыі да старшыні Гродзенскага аблвыканакама.

Сваю працоўную дзейнасць Мікалай Пятровіч завяршыў на пасадзе Міністра гандлю Беларусі, на якую быў прызначаны ў 1972 г., але нават жывучы у Мінску, з зацікаўленнем сачыў за справамі Гродзенскай вобласці, унікаў у яе цяжкасці і праблемы. Памёр ён у красавіку 1988 г.

5. Міхаіл Іванавіч Іоська.

Нарадзіўся М. І. Іоська 5 сакавіка 1929 г. у в. Бародзічы ў беднай сялянскай сям’і. Вучыўся ў Бародзіцкай пачатковай школе, а потым у Зэльвенскай сярэдняй школе. Пасля заканчэння школы паступае на філасофскае аддзяленне гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Ужо ва ўніверсітэце былі заўважаны яго інтэлектуальныя і арганізатарскія здольнасці. Таму з 1954 г. ён працуе на камсамольскай і партыйнай рабоце. Аднак жаданне ведаць яшчэ больш не пакідае яго. З 1963 па 1966 гг. ён вучыцца ў аспірантуры на кафедры гісторыі філасофіі і логікі БДУ. З 1966 г. на гэтай кафедры кандытат філасофскіх навук М. І. Іоська выкладае гісторыю замежнай філасофіі. У 1974 г. па просьбе дачкі Вольгі Міхаіл Іванавіч пачынае весці дзённікавыя запісы, у якіх яго лёс звязваецца з лёсам іншых людзей і з сучаснасцю.

2 лютага 1986 г. не стала таленавітага выкладчыка філасофіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта і Мінскага інстытута культуры, дацэнта М. І. Іоські.

6. Юрка Голуб.

Хараство зямлі Зэльвенскай адкрыла скарбонка таленту Юркі Голуба. Яшчэ з дзяцінства пяшчота бацькоў і напеўнасць мовы роднай не далі згаснуць загарэўшайся паэтычнай іскарцы.

Нарадзіўся будучы паэт у в. Горна 20 кастрычніка 1947 г. Вучыўся ў пачатковай школе вёскі Горна, затым у сярэдняй школе г. п. Зэльва. Вершы пачаў пісаць яшчэ ў школьныя гады. У раённым друку ў 1963 г. з’яўляецца яго першы верш “Хто не працуе…”.

Пасля заканчэння школы ён паступае ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт на філалагічны факультэт. За час вучобы ён напісаў шмат вершаў. У 1969 г. выдаецца яго першы зборнік паэзіі “Гром на зялёнае голле”. Закочыўшы вучобу ва ўніверсітэце, ён жыве ў Гродна, працуе на абласной студыі тэлебачання, вядзе перадачу “Гродзеншчына літаратурная”.

Працягваецца паэтычная творчасць Юркі Голуба. Выходзяць шматлікія кнігі яго вершаў пра Радзіму, яе прыгажосць, прыроду, людзей, пра сваю малую Радзіму.

Творчасць Юркі Голуба вядома не толькі ў Беларусі, але і за яе межамі. асобныя творы перакладаліся на рускую, украінскую, літоўскую, польскую, нямецкую, славацкую мовы.

За заслугі ў паэзіі Юрый Уладзіміравіч узнагароджаны ў 2000 г. літаратурнай прэміей імя А. Куляшова. З мая 2003 г. з’яўляецца старшынёй Гродзенскага абласнога аддзялення грамадскага аб’яднання “Саюз беларускіх пісьменнікаў”.



З рога ўсяго многа

(прыказкі і прымаўкі нашай мясцовасці)

Сям’я

1. Багаты Адзей: поўна хата дзяцей. Дык Не трэба і клад, калі дзеткі ідуць у лад. А У добрых бацькоў і дзеці добрыя. Але Аднаго бацькі і адной маткі няроўныя бываюць дзіцяняткі. У такім выпадку Не біце вяроўкамі, прывучайце гаворкамі. Бо Ад бацькоў дурнеюць, а ад слоўцаў разумеюць. А Што ў дзяцінстве выхаваеш, на тое ў старасці абапрэшся.



Праца

Не той харош, хто тварам прыгож, а той харош, хто на справу гож. І калі Хочаш добра жыць - павінен працу любіць. Памятай Не за сваю справу не бярыся, а за сваёй – не ляніся. А Узяўся за гуж – не кажы, што нядуж. У жыцці Не сілай бяры, а розумам. А таму Хочаш многа знаць – трэба мала спаць. І Век жыві – век вучыся. Бо За аднаго вучанага дзесяць навучаных даюць, і то не бяруць. Хто без навукі, той як бязрукі. А калі Умеў памыліцца – умей і паправіцца. Пры гэтым помні Праўда ў агі не гарыць, і ў вадзе не тоне. А таму Не кланяйся нізка, а будзь пры праўдзе блізка. І Хлеб-соль еж, а праўду рэж. Бо Калі адзін раз зманеш, другі не павераць. І Не рабі другому, што не люба самому. А Шануй людзей, то і цябе пашануюць. І наогул Не той бедны, хто грошай не мае, а той, хто душы не мае.




Завочнае падарожжа ў мінулае нашага краю

Мэта. Садзейнічаць выхаванню любові да роднага краю, гонар за яго слаўную гісторыю і жаданне ўнесці свой уклад у стварэнне сучаснай гісторыі; спрыяць развіццю цікавасці да пазнання гістарычнага мінулага сваёй малой радзімы. Спрыяць развіццю беларускага маўлення, узбагачэнню слоўніка, пашырэнню кругагляду.

Абсталяванне. Выстава малюнкаў “Родная Зэльвеншчына”, кніга “Памяць”, кніга “Славуты Зельвенскі край”, матэрыялы газеты “Праца”, карта Рэспублікі Беларусь.

Удзельнікі. Вучні 3-4 класаў.

Ход мерапрыемства

1.Уступнае слова настаўніка.

Кожнаму пакаленню застаецца ў спадчыну тое, што стварылі талент і працалюбства продкаў.

Хочацца аднаго – зберагчы гэта для будучыні. Мінулае трэба ведаць не таму, што яно мінулае, а таму, што адыходзячы, яно не змагло забраць сваіх вынікаў. Яно павінна жыць у нас назаўсёды і пераходзіць ад пакалення да пакалення. У гэтым наша моц. Таму сёння мы адправімся ў падарожжа ў мінулае па родных вёсках і родным пасёлку. Даведаемся, як раней жылі людзі, чаму нашы родныя мясціны носяць такія назвы – прыгожыя і мілагучныя, яркія і незвычайныя.

Сёння мы з вамі правядзём завочнае падарожжа па родных мясцінах па маршруту Зэльва – Бародзічы – Конна.Чаму такі маршрут? Усё вельмі проста. Мы з вамі тут нарадзіліся, тут жывём і таму павінны ведаць гісторыю свайго краю. Усе падрыхтаваліся да падарожжа? Мы адпраўляемся ў першы пункт нашага падарожжа – гарадскі пасёлак Зэльва.

2. Гісторыя назвы Зэльвы.

Пасёлак наш размясціўся ў адным з самых жывапісных мясцін нашай Радзімы на левым беразе ракі Зальвянкі па шашы Гродна – Мінск. Усім вядома, што ў Беларусі ёсць г. Ліда, які носіць жаночае імя, г. Брэст ад слова “бярэсце”, “бяроста”, Магілёў ад слоў “магіла льва”. А што ж схавалася ў таямнічай назве “Зэльва”?

Даследчыкі не аднойчы спрабавалі вырашыць гэтую праблему, але да адзінства пакуль не прыйшлі.

Некаторыя сцвярджаюць, што Зэльва – назва балцкага паходжання. Абазначае нейкую сельскагаспадарчую культуру. На тэрыторыі Беларусі жылі славянскія і балцкія (на поўначы) плямёны, якія і ўтварылі магутную дзяржаву ВКЛ.

Другія ж мяркуюць, што назва мястэчка пайшла ад родаў князёў Сапегаў, якія доўгі час былі ўладальнікамі Зэльвы. Справа ў тым, што ў маёнтку Сапегаў была алея, па баках якой размяшчаліся скульптуры ільвоў з адкрытымі пашчамі – “зевамі”. Адсюль і назва – Зэльва – “зеў льва”.

Наступны падыход – паселішча Зэльва атрымала сваю назву ад размяшчэння на рацэ Зальвянцы, як Полацк – на Палаце, Пінск – на Піне. Але адкуль жа сама рака, некалі паўнаводная і судаходная, атрымала сваю назву? Дарэчы, першапачаткова яна называлася Зэльвея.У аснове гэтай назвы ляжыць слова “залёва” – месца паводак у веснавую пару, калі вада залівала вялікія прасторы. А пасля таго, як вада ўваходзіла ў берагі, лугі пакрываліся багатай мурожнай зялёнай травой.

А яшчэ, згодна адной з легенд, жыла ў нашай мясцовасці незвычайная бабуля – “траўніца”, якая збірала розныя травы - “зёлкі”. У маленькай хатцы сярод высокіх соснаў і елак гаспадарыла бабка-знахарка. З павагай і страхам адносіліся да яе людзі. Яна ведала кожную раслінку, ведала, якая зёлка вылечыць ад кожнай хваробы. Людзі звярталіся да яе за дапамогай і з павагай называлі яе зельніцай (ал слова зелле). З розных аколіц прыязджалі і прыходзілі да яе людзі. А мясцовасць, дзе яна жыла, сталі называць Зельніца, потым – Зельвіца, затым – Зэльва.

Многія вучоныя сцвярджаюць, што слова Зэльва паходзіць ад слова “залёва”, зялёная, зялёны, зелень. (Дарэчы, гэтая версія асабіста мне здаецца найбольш праўдападобнай.)

3. Гісторыя Зэльвенскага краю.

Вось мы і раскрылі таямніцу назвы пасёлса Зэльва. А зараз запрашаю вас прасачыць за тымі падзеямі, якія адбыліся на гэтай зямлі.

Першы ўспамін пра паселішча з назвай Зэльва маецца ў Іпатыеўскім летапісе і адносіцца да 1258 года.

А археолагі прыйшлі да высновы, што засяленне тэрыторыі сучаснага Зэльвенскага раёна пачалося ў сярэдзіне каменнага веку, у 9 тысячагоддзі да н. э. Першабытны чалавек трапіў на гэтую тэрыторыю па далінах рэк Зальвянка і Шчара з паўднёвага ўсходу.

З 1720 года па ініцыятыве князя Аляксандра Сапегі, які валодаў мястэчкам Зэльва, пачалі ладзіцца славутыя зэльвенскія кірмашы. Асаблівую славу набыў Ганненскі кірмаш, які працягваўся амаль месяц: з 4 жніўня па 4 верасня. Да нас прыязджалі купцы з розных далёкіх краін: з Францыі, Італіі, Расіі, Даніі, Швецыі, Аўстраліі, Прусіі і др.

Зэльвенская зямля мае слаўную гісторыю, цудоўныя традыцыі. Праз яе праляглі дарогі вайны 1812 года з французамі, шляхі першай сусветнай вайны, тут рыхтаваліся паўстанні за вызваленне ад акупантаў.

Уваходзіла наша зэльвенская зямля ў розныя часы ў склад розных дзяржаў: Кіеўскай Русі, ВКЛ, у састаў Рэчы паспалітай і Расійскай Імперыі. Знаходзілася тэрыторыя нашага раёна і пад уладай буржуазна-памешчыцкай Польшчы.

І толькі 17 верасня 1930 г. Зэльвеншчына была вызвалена з-пад улады панскай Польшчы.

Вуліца 17 верасня, якая з’яўляецца цэнтральнай вуліцай пасёлка, нагадвае нам пра ўз’яднанне нашай зямлі з Савецкай Беларуссю.

Месцам памяці, смутку і славы ў г. п. Зэльва з’яўляецца Мемарыял Памяці, што знаходзіцца на высокай гары, і здалёк відаць, калі уязджаеш у Зэльву са стараны Слоніма. Але не толькі мемарыял памяці напамінае нам аб грозных, страшныхі цяпер ужо далёкіх гадах Вялікай Айчыннай вайны. Шматлікія помнікі, брацкія магілыі, вядома, назвы вуліц: Перамогі, Заслонава, Матросава, Булака, СалаўёваЗа гады ваеннага ліхалецця Ў Зэльвенскім раёне загінула больш 6-ці тысяч мірных жыхароў. Зфронту не вярнулася 912 воінаў-землякоў 196 партызан і падпольшчыкаў. У брацкіх і адзінокіх магілах захавана больш 2000 тысяч воінаў Савецкай Арміі з розных куткоў былога Савецкага Саюза. 10-12 ліпеня 1944 г. савецкія войскі з дапамогай партызан вызвалілі Зэльвеншчыну ад гітлераўскіх захопнікаў

4. Наступны прыпынак нашага маршруту - вёска Бародзічы.

Вёска Бародзічы. Якая дзіўная назва! А ці ведаеце вы адкуль пайшла назва вёскі? Існуе некалькі меркаванняў. Так, напрыклад, В.А. Жучкевіч у “Кароткім тапанімічным слоўніку Беларусі” адзначае, што вёска бярэ сваю назву ад прозвішча Бародзіч. Напэўна, жыхары вёскі мелі надта ж своеасаблівыя, адметныя бароды, бо адкуль жа тады такое прозвішча.

Старажылы ж сцвярджаюць, што сваю назву вёска атрымала ад слоў “бор” і “дзіч”. Калісьці на месцы вёскі быў бор, а ў ім – многа дзічыны.

Зусім іншае меркаванне уражэнкі в. Бародзічы, жыхаркі г. Санкт-Пецярбурга Ліліі Васільеўны Сонінай: “Станцыя Зэльва была акружана разгалістымі высокімі дрэвамі са шматлікімі птушынымі гнёздамі. непадалёку размяшчалася панская сядзіба. Каб трапіць на станцыю і сядзібу, людзям трэба было прайсці ўброд раку Зальвянку. Вось ад гэтага слова ”брод”,”брадзіць” і пайшла назва вёскі, якую пабудавалі непадалёку ад гэтага месца.

Пра вёску захаваліся звесткі пачынаючы з 17 –га стагоддзя. Яе уладальнікам быў князь А. Палубінскі. У 18-м і напачатку 19-га стагоддзяў вёска належала князям Сапегам і адносілася да фальварка Гаравічы.

Незадоўга перад другой сусветнай вайной у выніку пажару пацярпела амаль уся вёска і актыўна пачала будавацца пасля вайны.

5. Зараз адпраўляемся ў мінулае вёскі Конна.

Існуе некалькі цікавых версій аб паходжанні назвы вёскі. Як сцвярджае жыхар гэтай вёскі Наруш Мікалай Аляксандравіч, назва паходзіць ад бітвы, якая адбылася недалёка адвёскі. Як казалі старыя людзі, у бойцы гінулі не толькі людзі, але і шмат коней. Другая версія сведчыць аб тым, што ў вёсцы быў конны завод. У вёсцы разводзілі племянных коней, якімі гандлявалі не толькі з суседнімі вёскамі, але і значна далей.

Ёсць яшчэ адна версія, згодна якой вёска называецца таму, што з суседніх акруг на мурожныя лугі вакол вёскі прыганялі шмат коней з розных мясцін.

Мы лічым, што назва вёскі паходзіць ад таго, што на самай справе разводзілі коней. Да гэтага часу ў вёсцы захавалася панская канюшня.

Згодна інвентару 1644г. вёска Конна адносілася да маёнтка Зэльва і належала ў той час пісару польскаму Вялікага княства Літоўскага Слонімскага і загальскага старасты А. Г. Палубенскаму. Было ў вёсы 20 двароў. У 1835 годзе валодаў памесцем пан Сягеня Фадусь. У пачатку 19 ст. маёнтак Конна належаў памешчыку У. Тарасевічу. У 1862г. ў вёсцы была адкрыта школа. У 1880 г. было 48 двароў, карчма, хлебны склад.

6. Наогул, сялянскае жыццё было цяжкім. Прыходзілася многа і цяжка працаваць. Коней было мала. Прылады працы былі прымітыўныя: саха, барана, серп і каса.

А зараз пастарайцеся адгадаць загадкі пра прылады працы, якія ёсць сёння, і тыя, якімі карысталіся нашы продкі.

* Сталёвы конь арэ і косіць,

А аўса зусім не просіць (трактар)

*Кланяецца, кланяецца,

Гулка б’е.

Зярняты з каласоў выбівае

І вады не п’е. (цэп)

*Што гэта за машына, што разам жне і малоціць,

А ідзе – ажно зямлю калоціць (камбайн)

*Маленькі, гарбаценькі ўсё поле абскача (серп)

А ці адгадаеце вы, пра што гаворыцца ў гэтых загадках.

*Вісіць пад столлю груша – есці нельга,

Бо ў сярэдзіне агонь. ( лямпачка)

*Жоўтая вавёрачка па жэрдачцы скача. ( лучына)

Хаты асвятляліся лучынай. Увечары лучнік ставілі пасярэдзіне хаты. На дзень адсоўвалі да печы.

7. Вынік мерапрыкмства. Рэфлексія.

Мы яшчэ будзем працаваць над тэмай пазнання роднага краю, яго слаўнай гісторыі. А сёння хачу падзякаваць вам за працу, пажадаць моцнага здароўя і поспехаў у вучобе, каб стаць сапраўднымі гаспадарамі роднай зямлі, роднай краіны, дастойнымі слаўных традыцый продкаў. Зараз паспрабуйце успомніць асноўныя моманты нашага мерапрыемства і адказаць на пытанні віктарыны.



  1. У якім годзе першы раз упамінаецца ў Іпаціеўскім летапісе паселішча з назвай Зэльва?

  2. Якія версіі назвы гарадскога пасёлка вы запомнілі?

  3. Якое месца з’яўляецца месцам памяці, смутку і славы ў гарадскім пасёлку Зэльва?

  4. Калі была вызвалена Зэльвеншчына ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў?






Бородичский детский сад-начальная школа























База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка