Рыхтуемся



старонка12/26
Дата канвертавання15.05.2016
Памер2.76 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   26


Заданне 15. Запісаць словы ў слупок, падкрэсліць месца арфаграмы і пасля кожнага слова коратка растлумачыць права­піс звонкага ці глухога, свісцячага ці шыпячага зычнага, як паказана ва ўзоры.
УЗОР: На печцы — праверачныя словы: на печы, печачка. (Шыпячы -ч- перад свісцячым -ц- вымаўляецца як [ц] ).

Барацьба — праверачнае: барцы. (Глухі -ц- перад звонкім -б- прыпа­дабняецца да звонкага, вымаўляецца як [дз '] ).

Стулішся — 1) прыстаўка с- перад глухім зычным. 2) Канчатак -іш . Праверачнае: ты стуліш. (Шыпячы -ш- перад свісцячым '- прыпадабняецца да свісцячага, вымаўляецца як [с '] ).

Ушчуваць — выключэнне (-ш- у корані). Запомніць: пішацца ў адпа­веднасці з вымаўленнем.
Ма(т,ч)чына, пя(с,ш)чота, пя(с,ш)чынка, лёгенька ў(с,ш)чыкнуць, зага(ч,т,д)чык, салда(т,ч)чына, Брэ(ст,ш)чына, разно(ш,с)чык, с(ь?)ні­(сь,ш)ся, латы(шс,с)кі, бя(ш,с)шумна, маркоці(сь,ш)ся, (с,ш)чэпкі ляцяць, разбіць ворага ў(с,ш)чэнт, голі(сь,ш)ся, каўка(з,с)кі, гарадо(кс,ц)кі, грама(дз,дс,ц)кі, жані(дзь,ць)ба, н..дас(ь?)ве(ч,д)чанас(ь?)ць, дасле(ч,д)чык, до(ш,ж)(ч,дж), ра(ш,с)чыніць акно, ні(ш,с)чымны колас, на рэ(ц,ч)цы, хлебная ро(с,ш)чына, гру(ш,з)чык, студэн(тс,ц)кі білет, адвака(тс,ц)кая практыка, фу(д,т)бол, у(с,ш)чаць бойку, (с,ш)час(ь?)лівы дзень, на гра(т,ц,д)цы, ка(зь,сь)ба, бара(дзь,ць)біт, зні(с,ш)чыць да(с,ш)чэнту, мацярынскае (с,ш)часц(ь)е, баске(д,т)бол, пры да(ц,ч)цэ, апранае(сь,ш)ся, на(с,ш)ча(т,д)кі, (ж,з)жаць жыта, ра(ж,з)жыцца хлебам, пя(с,ш)чаны загон, у бо(ц,ч)цы, уз(ь?)ме(ш,ж)кі поля, с(ь?)пяшае(сь,ш)ся, дзе(ш,ж)ка, ку(п,б)­ка бяро(с,з), с(ь?)цера(г,х)чы, мала(дзь,ць)ба, рэ(т,д)калегія, на фор(ц,т)цы, на форта(ч,ц)цы, во(ш,з)чык, у лямпа(ц,ч)цы, (с,ш)чарнець, (ш,с)шыць полкі спадніцы, на скрыпа(ц,ч)цы, но(зь,сь)біт, ра(ш,с)чоска, на ру(ц,ч)цы, лё(т,ч)чык, ра(ш,с)чыніць цеста, падпі(ш,с)чык, а(д,т,ц)ціснуць, газе(т,ч)­чык, ай(з,с)берг (=‘ледзяная гара’), чаро(д,т)ка вераб(ь, )ёў, (с,з)га(д,т)ка пра мінулае, па(ч,д)чарка, (ж,з)жыць са свету.
Тэма: ПРАВАПİС НЕКАТОРЫХ і

СПАЛУЧЭННЯЎ ЗЫЧНЫХ і і


Руск.: здн, стл, стн, рдн, рдц, лнц, жств, шств,

       



Бел.: зн сл сн рн рц нц ств ств



выязны,

позні




паслаць,

помслівы



посны,

доблесны



міла­-

сэрны



сэрца


сонца

прыго-

ства

птаства

Ст.-рус.: скн, згн,

 


Бел.: сн зн


дт , тч

 


т ч



АЛЕ нязменна

ў спалучэннях жск, шск у прыметніках, утвораных ад геаграфічных назваў:



пражскі , чэшскі…


бліснуць,

ціснуць




бразнуць

(бразгаць)



Гумбальт,

фарштат



скоч


ВЫКЛЮЧЭННЕ



з правіла правапісу некаторых спалучэнняў зычных



У прыметніках, утвораных ад іншамоўных слоў,

невымоўныя спалучэнні пішуцца нязменна:
аванпостны, фарпостны, кампостны, баластны, кантрастны; кампактны, кантактны, інфарктны, камплектны; ландшафтны, асфальтны, дэсантны; путч .




Заданне 16. Раскрыйце дужкі. Замест кропак устаўце, дзе трэба, прапуш­чаную літару. Растлумачце кожную арфаграму.
Скарас..ная маг..страль, ра..чыніць дз(ь?)веры, ра(с,ш)чулі..ца ад сустрэчы, д..са..тны батал(ь,о,ё)н, ”свіс..нуць” грошы, вы(е,я)з..ная віза, кантак..ны тэл..фон, ра..чыс(ь?)ціць с(ь?)це(ш,ж)ку, пра(е,я)з..ны білет, ра(с,ш)чапіць атам, л..йт..нант Шмі..т, зрабіць ро(с,ш)чыну, у(с,ш)чуваць с(а,у)седа, ні(ш,с)чымны боршч, м..лас(э,е)р..ны ўчынак, г.Краншта..т, бліс..нуць (у)гары, ра(с,ш)чапіць вагоны, зрабіць (на)ўмыс..на, браз..нуць дз(ь?)в..рыма, б..з(ь?)літас..на з(ь?)н..(с,ш)чаць, заслужыць б(е,я)..смер­ц(ь?)е, ра..стр(э,а)ля(н,нн)ы полк, ра..ступі..ца, пераез..ная сваха, бе(з,ь)зямел..е с(е,я)лян, ня(ш,с)час..ны выгл..д, Энгельгар..т, тава­ры(ш,с)кі ўчынак, жалас..лівае дз..ця, н..зайздрос..ны лёс, (с,ш,з)чарнець ад гора, аванпос..ныя пазіцыі, фаршта(д?)т (Уст. прадмесце; пасяленне, якое знаходзіцца па-за межамі горада або крэпасці. Ад ням. Vorstadt), Бран(д?)т, мнагамес..ная кабіна, ра(с,ш)чаплен..е ядра, ра..ставан..е людзей, рас..тапляць с(ь?)нег, (ш,с)чабятан..е птушак, (з,с,ш)часаць кару, ра..станоўка сіл, (ш,с)чыт, (с,ш)чыльна, ра..ставанне с(ь?)негу, (с,ш)чылі­на, помс..лівы чалавек, карціны Рэмбран..та, прыго..ства, ра(з,с,ш)чод­ры..ца, ра..сц(е,я,і)ла..ца, ра..с(ь?)м(е,я)шыць, у(с,ш)чапіць, по(с,ш)чак, (с,ш)ч..мліва, у(з,с,ш)ча­міцца ў (с,ш)чыліну, сэр..ца за(с,ш)ч..мела, ра(з,ш,с)часаць, ра..скуб(с,ь?)ці, (з,с,ш)ч..(с,ш)чаць, бе..з(ь?)м(е,я)стоўны, ра(с,ш)ч..піўся эфір (палка, стол, дрэва, косць), бе..зага(н,нн)ы (’без заган, без недахопаў, бездакорны’), ра..злава..ца, ландшаф..ны, жыць б..звы­(е,я)з..на, дол выма(с,ш)чаны, заклеіць ско(т?)чам.
ЗАЎВАГА: У ТСБМ (у 5-і т.): расшчапіць пальцы (рукі, кулакі, зубы). Гэта нелагічна, наўрад ці з гэтым можна пагадзіцца. Лагічна: расчапіць. Бо гэта дзеянне, адваротнае дзеянню счапіць або зачапіць.
ЗАДАННİ НА ПАЎТАРЭННЕ ПРАВАПİСУ
Заданне 17. Выпішыце па парадку ў адзін слупок пад іх нумарамі словы, у якіх дапушчаны памылкі. У другім слупку выпраўце гэтыя памылкі.


1) сэрцавіна

2) водблеск //

3) лаўрыят

4) цвясці

5) зацвятаць

6) генеалогія

7) удалячынь

8) удалячыні

9) дробязь

10) зáмяць

11) дрывасек

12) уверцюра



13) галерэя

14) апякун

15) анекдот

16) фельетон

17) наледзь

18) рэпетыцыя

19) імпрэсарыо

20) жоўценькі

21) аператар

22) рэферэндум

23) шэраваты

24) шэравокі



25) радкаваты

26) рэдкаслойны

27) леснічоўка

28) мядзведзяня

29) легенда

30) сувязь

31) погляд

32) святкаванне

33) цяжкаваты

34) ячмень

35) мяккаваты

36) семнаццаць



37) лямантаваць

38) месячны

39) абеліск

40) двухмятровы

41) Бялград

42) генеральны

43) ясакар

44) цалюткі

45) летуценне

46) Пятруся

47) Яраслаў

48) камп’ютэр





Заданне 18. Пад лічбай 1 выпішыце па парадку нумары слоў, у якіх на месцы кропак трэба пісаць а ; пад лічбай 2 у якіх трэба пісаць я.

1) н..жыццяздольны, 2) д..ўгачаканы, 3) н..д..бразычлівы, 4) жыцц..­сцвярджальны, 5) жыцц..радасны, 6) р..знагалосы, 7) д..браякасны, 8) чыр­в..нашчокі, 9) др..бналессе, 10) мн..гастаночнік, 11) м..вазнаўчы, 12) н..ва­народжаны, 13) шыр..каплечы, 14) п..ўнапраўны, 15) п..ўнаметражны, 16) зб..жжасховішча, 17) мар..заўстойлівы, 18) ільн..завод, 19) зерн..су­шылка, 20) л..гкаматорны, 21) насенн..водства, 22) пол..ахоўны, 23) в..да­лячэбніца, 24) зме..падобны, 25) в..ўнапрадзенне, 26) земл..знаўства, 27) н..д..ўгавечны, 28) В..лікабрытанія, 29) в..лікамучанік, 30) ч..рнаба­роды, 31) В..лга-Данскі суднаходны канал, 32) ільн..семя.


Заданне 19. Выпішыце па парадку ў адзін слупок пад іх нумарамі словы, у якіх дапушчаны памылкі. У другім слупку выпраўце гэтыя памылкі.


  1. усчэнт

2) нісчымны

  1. хрэсьбіны

  2. носьбіт

  3. мігцяць

  4. пяшчота

  5. пясчынка

  6. жжаць

  7. грузчык

10) нашчадак


11) падказка

  1. фудбол

13) усчаць

14) жаніцьба

15) разношчык

16) даследчык

17) шчаслівы

18) касьба

19) маладзьба

20) барадзьбіт




21) баскедбол

22) рэжчык

23) пры дачцэ

24) апранаесся

25) усчуваць

26) эгзаменатар

27) расшчодрыцца

28) на утылізацыю

29) аудыёвізуальны

30) не урэгуляваць



31) разжыцца

32) воіну-ўзбеку

33) аудытар

34) не ўнікальна

35) двоеўладдзе

36) Прыуралле

37) аўдыенцыя

38) Заўралле

39) Светаслаў

40) пражорлівы




Заданне 20. Спішыце словазлучэнні ў левы слупок, справа пера­кладзіце іх на беларускую мову. Падкрэсліце спалучэнні зычных у перакладзеных словах, вусна растлумачце іх правапіс.


Непоседливый сын – н..ўрымс(ь,т?)лівы

Беспощадно наказывали – б..злітас(т?)на

Почётная обязанность — пачэс(т?)ны

Капустная кочерыжка — храпка

Действенное средство — дзейс(т?)ны

Совместное совещание — нарада

Балластный груз —

Разостланный по полю —

Страстно любил —

Контрастный рисунок —

Собственность государства —

Устлан листьем —

Компостная куча —

Заместитель по телевидению — па



Форпостная служба —

Налистник со сметаной —

Гордый буревестник —

Жара немилосердная —

Лестничная площадка —

Позднее раскаяние —

Стлался по болоту —

Целостное впечатление —

Выращивание растений —

Яростная борьба —

Застланный скатертью —

Доблестный труд —

Проложенная борозда —

Ведомственный транспорт —



Тэма: ПРАВАПİС ПРЫСТАЎНЫХ і

ГАЛОСНЫХ İ ЗЫЧНЫХ і


1 Прыстаўныя галосныя а , і пішуцца п е р а д з б е г а м зычных, першы з якіх р , л , м , прычым, перад м ― заўсёды, а перад р , л ― калі папярэдняе слова заканчваецца на зычны: з аржаным хлебам; на ржаны хлеб; дуб ільсніцца; бяроза льсніцца; на амшэлы тын; пад імглой.

2 Прыстаўная г пішацца ў словах гэй, гэты, Ганна, гармата і ўтвораных ад іх.

3 Прыстаўная в п і ш а ц ц а:

1) перад націскным о ў пачатку слоў і пасля прыставак: воспа, ніводны, водгулле, ворыва і пад.

Выключэнне: наогул, окаць і вытворныя ад яго.
Калі о чаргуецца з а , то прыстаўная в не пішацца: вольха ―

альховы. Выключэнне: вытворныя ад слоў вока, восем, воспа (вачэй, вачаняты, васьмі, васпаваты…), вастрыць, ваколіца і ўтвораныя ад іх.




2) перад каранёвым у : вуд а, вулей, вуж ака. Але: вупраж.
Прыстаўная в н е п і ш а ц ц а:
1) у беларускіх словах: а) перад у , якое развілося з в : улада, удавá,
учора, унук; б) перад прыставачным ці былым прыставачным у :
успамін, ускапаць, успыхнуць; участак, ураджай, указ;

2) у іншамоўных словах, небеларускіх імёнах, прозвішчах, у геаграфічных назвах: ордэн, ордэр, урна; Герберт Уэлс, Роберт Оўэн, С. İ. Ожагаў, М. М. Озераў; г. Уфа, г. Ош, г. Урэчча.
ЗАДАННİ ДА ТЭМЫ: ПРАВАПİС ПРЫСТАЎНЫХ
Заданне 21. Запішыце прыклады ў слупок, раскрываючы дужкі і ўстаў­ляючы, дзе трэба, прыстаўную (устаўную) літару. Пасля кожнага слова коратка растлумачце наяўнасць або адсутнасць прыстаўнога зычнага ці галоснага, як паказана ва ўзоры.
Узор:

на імгненне — перад збегам зычных, першы з якіх м ;

пад ільдзінай ― пасля зычнага перад збегам зычных, першы з якіх л ;

на льдзіне ― пасля галоснага перад збегам зычных, першы з якіх л ;

адштурхнуўшыся, ільдзіна паплыла — пасля знака прыпынку перад збегам зычных, першы з якіх л ;

. İльдзіна… — у пачатку сказа перад збегам зычных, першы з якіх л ;

заржавець — у сярэдзіне слова прыстаўная і не пішацца, адбываецца сцяжэнне (хаця СБМ і падаé варыянты як норму);


увóгуле — перад націскным ó ;

наóгул — выключэнне;



ордэр — іншамоўнае слова;
Пад (і)мглой, па(і)мчацца, на(в)укападобны, (в)одбліск, Ля(в)он, (в)указ, (в)опіс, (а)ржаны, (в)успамін, (в)одгулле, (і)льсніцца, (в)оспа, (в)оперны, (г)армата, (Г)анна, горад (В)Осла, (в)обер-афіцэр, (в)ускапаны, Ла­ры(в)он, Мікалай Мікалаевіч (В)Озераў, (в)ачаняты, (в)осем­дзесят, (в)універсам, (в)успышка, (в)одгалас, (в)астрэйшы, (В)Обаль, (а)мшэлы, (г)этак, (в)орыва, на(в)астрыць, (в)ужовы, (в)обад, (в)удзільна, (в)альховы, (в)аколіца, на(в)окал, (в)унты, (в)успомніць, (В)Ожагаў, г.(В)Ушачы, г.(В)Урэчча, (В)Уолт (В)Уітмен, полем (а)ржаным [(і)ржаным], да(г)этуль, (в)обыск, (в)універсітэт, (в)ураджайны, (в)одсвет, над (і)мшарынай, на(в)аколле, (в)оканне, па (і)ржышчы, поле (і)ржаное [(а)ржаное], па(в)укападобны, атрымаць (і)льготы, Бела(в)ус, паела (і)ржа, шчокі за(і)рдзеліся, конь (і)ржаў, (в)азёрная гладзь, агонь (і)рдзяны, (в)оптыка, пáдае (і)мжа, На(в)ум, за(і)мшэлы пень, слухай (в)ушамі і глядзі (в)ачыма, г.(В)Орша, за(в)ушніцы, (в)узейшы, (в)унія, (в)уé вяроўку, на(в)оддалек, звіць па(в)уціну, (в)астрыё нажа, у (в)ачах, па(в)учынае кодла, (в)одкуп, (в)упраж, Тадэ(в)уш Касцюшка, (в)отчына (гіст.), (в)отруб’е, (в)аконны.
Заданне 22. Спішыце, устаўляючы замест кропак, дзе трэба, пры­стаўны (устаўны) галосны ці зычны. Вусна растлумачце правапіс слоў.
За..орваць, ..уюн, ..уезд, пры..мчацца, на..одшыбе, вока..мгненна, ..мгненны, ..окаючыя гаворкі, ..Ужгарад, ..ольхі, ..мгла, ..асьміног, у..огуле, ..мжысты, ..окіс, ..этакі, па..ук, ..мжэць, ..мгліцца, ..опера, за ..льнамялкай, пад ..льноцерабілку, ..окрык, на ..льготных умовах, на..удзіць рыбы, да ..лжэвучоных, не ..лгаць, пад ..мшысты дуб, рвануўся ..мгненна, бачыў ..львяня, ..оптам, за ..ржаным палеткам, серп ..ржавы, пад ..ржышчам, пачалося ..ржаўленне, вол ..рвануўся, па..мкнуцца, ..узважыць, ..ода, на..обмацак, На..ум, ..опіум, ..улей, ..умацаванне, ..Омск, ..усце, ..уздэчка, ..Узда, ..узбудзіць, ..узбунтаваць, ..узялок, ..узгадніць, трох..осевы.
Заданне 23. Адзначце нумары слоў з прыстаўным галосным або зычным.
1) амшара; 2) іголка; 3) ілюмінатар; 4) абылгаць; 5) іміграцыя; 6) імгненна; 7) іграць; 8) спадылба; 9) ільготы; 10) васемнаццаць; 11) завуголле; 12) вастрыць; 13) водмель; 14) водны; 15) вобразны; 16) волава; 17) водар.
Заданне 24. Адзначце нумары слоў, у якіх дапушчана памылка.

1) з іржавым цвіком; 2) на ільнозавод; 3) з ілжэпрарокам; 4) за ільвіцай; 5) памкнуцца; 6) на іржаўчыну; 7) над льняным полем; 8) замглела неба; 9) вялікія ільготы; 10) дожджык ціха імжыць; 11) хутка ірвануў і паімчаўся.


Тэма: ПРАВАПİС ПАДОЎЖАНЫХ ЗЫЧНЫХ. і

МАРФАЛАГİЧНАЕ ПАДВАЕННЕ і





Т Р Ы Ў М О В Ы П А Д А Ў Ж Э Н Н Я :


 падаўжацца могуць толькі 9 гукаў: а) тры былыя мяккія, а пазней зацвярдзе­лыя ў беларускай мове шыпячыя ж , ч , ш;

б) 4 свісцячыя мяккія з’, с’, дз’, ц’;

в) 2 санорныя мяккія л’, н’;


 гэтыя 9 зычных павінны быць у спалучэнні з ётам [ j ];


 гэтае спалучэнне з ётам павінна быць у інтэрвакальным становішчы ( г. зн. паміж галоснымі )



  
А Ж, Ч, Ш; З’, С’, ДЗ’, Ц’; Л’, Н’ j А…

Тут А – любы галосны гук.

Калі адсутнічае любая з трох умоў, то падаўжэння не будзе.



У іншамоўных словах няма 3-х умоў: цэлюлоза, місіянер, стэлаж





Руск. : солью – [со л'jу ]




Белар. : со л' j у  соллю – [сол'у ]



ВЫКЛЮЧЭННЕ 1 з тэмы ”ПАДОЎЖАНЫЯ ЗЫЧНЫЯ ” :


Ульяна, İлья, Касьян, Юльян, Кандрацьеў + вытворныя ад іх і ад ліць (Ульянаўск, İльіч, İльічоўка, Касьянавіч, разальюць, вылье і падобныя )


ВЫКЛЮЧЭННЕ 2 з тэмы ”ПАДОЎЖАНЫЯ ЗЫЧНЫЯ ” :


1) панна, 2) донна, 3) мадонна, 4) прымадонна, 5) Жанна д’Арк, 6) бела­донна (бат., фарм.), 7) манна (нябесная), 8) бонна (’выхавальніца ў дваран. сем’ях’), 9) дурра (бат.: збож. расліна), 10) мецца-сапрана, 11) Мекка, 12) Ніцца, 13) Вінніца, 14) ванна


Заданне 25. Растлумачце фанетычнае падаўжэнне зычных ці яго адсут­насць наяўнасцю або адсутнасцю трох умоў падаўжэння.
Смецце, сырасцю, асенні, адкрыццю, трысцё, паддацца, Сібір’ю, чэсцю, здароўем, паняцце, радасцю, гама, палоззе, здарэнне, бонна, выйсце, забеспячэнне, рассакрэціць, калекцыя, гуллівы, мадонна, вя­селле, суфікс, ракой Об’ю, збожжа, шасцюдзесяццю сямю, расстацца, Мекка, панна, прымадонна, İльічоўка, ураганны, Ульянаўка, г. Усурыйск, Ме­лання, Закаўказзе, выльецца, чуллівы, Запарожжа, келля.
Заданне 26. Перакладзіце на беларускую мову. Вусна растлумачце наяўнасць або адсутнасць падаўжэння зычных.


  1. понятие

  2. жильё

  3. зальёт

  4. богатство

  5. Обью

  6. трасса

  7. листья

  8. кассир

  9. раздолье

10) вытьё

11) коренной



  1. мягкий

  2. обличье

  3. потолком

  4. связью

  5. гусем

  6. медью

  7. свадьба

  8. Ильич

  9. мазью

10) сучья

11) коммунар



  1. колья

  2. Илья

  3. чувство

  4. масса

  5. затмение

  6. подножье

  7. тонна

  8. судья

  9. ванна

10) Касьян

11) семенной



  1. аттракцион

  2. столетие

  3. коллектив

4) пятьюдесятью

5) молодёжью

6) разоружение

7) грипп


8) уголья

9) безземелье

10) поддувало

11) Ульяна




1) теннис

2) заботиться

3) шитьё

4) массаж

5) каменья

6) россыпь

7) костью

8) пугаются

9) отдаться

10) перелью

11) Полесье



Заданне 27. Выпішыце па парадку пад іх нумарамі словы, у якіх ёсць фанетычнае падаўжэнне зычнага. Словы з марфалагічным падва­еннем зычнага на стыку марфем не выпісвайце.
1) бя..со..ніца, 2) прагра..ма, 3) Пале..се, 4) ажы..цяўляць, 5) ма..савы, 6) рэжы..сёр, 7) гу..лівасць, 8) шыр..ю, 9) каме..ны, 10) кало..на, 11) бя..­спрэчна, 12) бя..сэнсіца, 13) прэ..са, 14) ка..ліграфічны, 15) гру..па, 16) а..тэстат, 17) ба..лада, 18) водгу..ле, 19) мя..каваты, 20) прадчува..не, 21) па..данства, 22) надзё..ны, 23) разво..дзе, 24) се..сія, 25) ра..злава..ца, 26) свежас..цю.
Тэма: ПРАВАПİС МЯККАГА ЗНАКА і

İ АПОСТРАФА і





1. ЗМЯКЧАЛЬНЫ МЯККİ ЗНАК пішацца пасля мяккіх зычных:
1) на канцы слоў: столь, лось, алень, знаходзь;

2) у сярэдзіне пасля мяккіх перад цвёрдымі, а пасля [л'], [н'] ― і перад цвёрдымі, і перад мяккімі зычнымі: вольны, пісьмовы; ельнік, яблынькі;

3) у сярэдзіне перад мяккімі зычнымі, калі пры змене слова ці падборы аднакаранёвага наступны мяккі змяняецца на цвёрды: пісьменнік ― пісьмо, возьме ― возьмуць.
Запомніць! Мяккі знак не пішацца ў словах іншы, меншы і ўтвораных ад іх, а таксама пасля мяккіх свісцячых [з '], [с '], [дз '], [ц '] перад мяккімі, калі пры змене слова ці падборы аднакаранёвага наступны мяккі не змяняецца на цвёрды (або абодва мяккія змяняюцца на цвёрдыя): усмешка ― (у[с']мешка), цвёрды ― [ц']вёр­ды, змена ― [з']мена, дзвесце ― [дз']ве[с']це (абодва мяккія змяняюцца на цвёрдыя: два), збіраць ― [з']бiраць (абодва змяняюцца на цвёрдыя: збор).

[ Гл. у тэме ”ФАНЕТЫКА” трэці від асіміляцыі ― 3 Асіміляцыю па цвёрдасці / мяккасці ].
4) у граматычных формах:
а) у дзеясловах загаднага ладу

● перад канчаткам -ма ў 1-й асобе мн. л.: гляньма, кіньма, сядзьма ;

● перад постфіксам -це ў 2-й асобе мн. л.: гляньце, кіньце, сядзьце ;

● перад постфіксам -ся ў 2-й асобе мн. л.: застанься, кінься, прыгледзься;


б) у назоўніках перад канчаткам -мі ў Т. скл. мн. л. : коньмі, грудзьмі, слязьмі;
в) у назоўніках перад суфіксам -чык, калі слова без гэтага суфікса канчаецца на мяккі знак: камень ― каменьчык, грэбень ― грабеньчык;
г) у назоўніках пасля мяккага -н- перад суфіксам -к-: вішанька, песенька (параўн. з Р. скл. мн. л.: вішань, песень);
д) у прыметніках перад суфіксам -ск- , калі яны ўтвораны ад назваў месяцаў на -нь і ў слове восеньскі, а таксама ад кітайскіх геагр. назваў: студзеньскі, снежаньскі…; цянь-шаньскі, пнампеньскі, чаньчуньскі, цяньцзіньскі;


е) у прыметніках у суфіксах -еньк-, эньк-, -аньк-: ціхенькі, добранькі, свежанькі;


ё) у лічэбніках: пяцьдзесят, шэсцьдзесят, пяцьсот, шэсцьсот, дзевяцьсот;
ж) у прыслоўі ледзьве (праверачнае: ледзь);
з) у прыслоўях і займенніках у постфіксе -сьці: дзесьці, кудысьці, якісьці, хтосьці… (праверачныя: дзесь, кудысь, якісь…).
2. РАЗДЗЯЛЯЛЬНЫ МЯККİ ЗНАК пішацца пасля мяккіх зычных перад і [ jі], е [ jэ], ё [ jо], ю [ jу], я [ jа] пры раздзельным іх вы­маў­ленні: кампаньён, ласьён, манпансье, парцье, мільянер, льючы.
3. АПОСТРАФ пішацца пасля цвёрдых зычных перад

і [ jі], е [ jэ], ё [ jо], ю [ jу], я [ jа] пры раздзельным іх вымаўленні:

падесці, капё, кампютэр, бурян, сузорі, двухярусны.
Выключэнне: прыставачны [з] становіцца мяккім пад уплывам суседняга мяккага [ j ]: разяднацца ― ра[з' jа]днацца, аналагічна разехац­ца, разюшаны і пад.

 У беларускай мове, у адрозненне ад рускай, на канцы слоў і ў сярэдзіне перад [ jі], [ jэ], [ jо], [ jу], [ jа] губныя зычныя [б], [п], [м], [ф], [в], [ў] зацвярдзелі, таму пры раздзельным вымаўленні пасля іх пішацца апостраф, а не мяккі знак: голуб, бю, накіп, пю, восем, сямя, верф, верфю, інтэрвю. Пасля ў апостраф не пішацца: здароўе.



Заданне 28. Спішыце ў 2 слупкі, раскрываючы дужкі і замест кропак устаўляючы, дзе трэба, мяккі знак або апостраф. Растлумачце іх правапіс.
Абедз..ве, аб..ектыў, аген..чык, агледз..це, адсун..це, ад..я(з,ж)джаць, (А,а)ляб..еў, ал..янс, апен..ка, Аршан..шчына, ацес..лівы, балон..чык, бара(ц,дз)..біт, барэл..еф, бац..вінне, без..языкі, біл..ярд, брыл..янт, бу(дз,ц)..це, бул..ён, бур..ян, б(я,е)зрыб..е, вагон..чык, вал..ер, вар..іраваць, вар..яцтва, вас..міног, вас..м..ю, верф.., В..(я,е)тнам, вішан..ка, воз..ме, во­с(я,е)н..скі, вын(е,я)н..чыць, высып..це, грудз..мі, д..(а,А)ртан..ян, дз..веры, дз..вес..це, дзец..мі, дз..мухавец, дурнап..ян, у дзядз..кі, жані(дз,ц)..бе, жнів(я,е)н..скі, ж(а,э)н..(-)шэнь, забу(ц,дз)ьце, завес..це, засып..це, зац..мен..не, зачарсц..вець, збуц..велы, з..вес..ся, здран..ц..вець, зімо(в,ў,ь)е, з..мен..шыць, зрэб..е, з..ява, з..ялчэць, ін..екцыя, інт(а,э)рв..ю, інт(а,э)р..ер, ін..шы, камен..чык, камп..ют(а,э)р, каму(с..ці), Кандрац..еў, канф(е,і)­ранс..е, кан..ён, кан..як, кан..юнктура, кап..ё, кар..ер, кар..ерыст, карэн..чык, касц..мі, у ка(с,з)..бе, кастан..еты, не квап..ся, кімс..ці, кін..шчык, кін..ма, кін..ся, Кліменц..еў, кон..скі, кон..мі, кон..чык, куп..ярэз, кур..ер, лас..ён, ледз..в(і,е), ліс..ц..е, любан..скі, мадз..яры, к маладос..ці, малакро(в,ў)..е, малац..бітны, мас..ніч(а,ы)на, мен..шас..ць, мен..шы, міл..ярд, міл..янер, мыш..як, надз..мецца, надлоб..е, наладз..це, нáсып.., нян..чыць, Об..ю, павіл..ён, пагало(ў,в)..е, пад..езд, падз..ме, пазнáн..скі, памян..шэн..не, парц..е, пац..вельвацца, п..едэстал, перамен..ваць, перамір..е, перасып..це, пер..е, п..еса, песен..ка, пнам(-?)пен..скі, прамен..чык, про(с,з)..біт, к про(с,з)..бе, у проц..ме, прыхо(ц,дз)..це, п..я(в,ў)ка, разан..скі, раз..вес..це, раз..юша(н,нн)ы, раз..бяр, раз..(е,я)днаць, рамен..чык, россып.., сала(в,ў)..і, саф..ян, с..вежас..ц..ю, с(я,е)м..сот, Сібір..ю, скон..чыць, соц(я,е)н..ка, Соф..я, струмен..чык, студз(е,я)н..скі, с..ціплас..ці, суб..(я,е)ктыўны, сур..ёзны, сядз..ма, ся(дз,ц)..це, тайван..скі, трох..ярус(т)ны, увас..м(е,я)­рых, удз..вюх, узакон..ваць, уз..ехаць, узмор..е, ус..міхацца, фельд..егер, Хадос..чын, хрэ(з,с)..б(е,і)ны, ц..віль, ц..віцен..не, ц..мя(нн,н)ы, цян..цзін..­скі, цян..(-?)шан..скі, чаго(с..ці), чаму(с..ці), чан..чун..скі, (ч,Ч)эрв(я,е)н..скі раён, шмат..ярусны, штос..ці, шчас..лівы, шчаў..е, шыфан..ер, экстэр..ер.
Заданне 29. Выпішыце па парадку нумары слоў, у якіх трэба ўставіць мяккі знак.
1) кан..юнктывіт, 2) апен..кі, 3) в..етнамец, 4) падмен..ваць, 5) пра­васлаў..е, 6) прэм..ера, 7) выходз..ма, 8) заходз..це, 9) прэм..ер-міністр, 10) пяцібор..е, 11) прэс-пап..е, 12) нян..чыцца, 13) немнагаслоў..е, 14) паўшар..е, 15) зган..біць, 16) медз..ведзяня, 17) малац..біт, 18) сем..дзе­сят, 19) кудыс..ці, 20) чамадан..чык, 21) мен..шынство, 22) піс..меннасць, 23) нос..біт, 24) фантан..чык, 25) камен..чык, 26) сляз..мі, 27) ранц..е, 28) сен..ёр, 29) бракан..ер, 30) п..едэстал, 31) куп..істы, 32) кур..ёзны, 33) парц..еры, 34) пас..янс, 35) сем..янін.
Тэма: З А Ц В Я Р Д З Е Л Ы Я З Ы Ч Н Ы Я і








Пасля зацвярдзелых
Ж, Ш, ДЖ, Ч, Р, Ц

і пасля Д, Т



не пішуцца



Е, Ё, Ю, Я, İ, Ь


ВЫКЛЮЧЭННЕ: складанаскарочаныя словы тыпу педінстытут, дзяржінспекцыя, дзяржюркалегія, бортінжынер, палітінфармацыя і словы з прыстаўкамі між-, звыш-, дэз-, контр-, гіпер-, пост-.
Тэма: ДЗЕКАННЕ. ЦЕКАННЕ і



У беларускай мове перад ь, перад і, е, ё, ю, я і перад мяккім в' д змяняецца на [дз' ] (з’ява называецца дзеканнем), а т змяняецца на [ц' ] (з’ява цекання). Гэта адлюстроўваецца і на пісьме: медны ― медзь; рот ― у роце, род ― у родзе; два ― дзве, дзверы, Дзвіна, Мацвей, подзвіг.


Дзекання і цекання не адбываецца
1) у іншамоўных словах: дэкан, тэатр, атэстат, тэарэма, латынь;

ВЫКЛЮЧЭННЕ з іншамоўных слоў: дзюна, бардзюр, арцель, цюль, цір, уверцюра, мініяцюра, эцюд, нацюрморт, лацінскі, цітла, дзюшэс, цюркскі;

2) у беларускіх словах у суфіксальным т: бітве, клятве, таварыстве, у Літве (але: ліцвін). Але адбываецца перад суфіксамі -ін-, -ір-, -ёр-, -еец-, -ейск-, -ік-, -ірав-: каранцін, плаціна, брыгадзір, дэзерцір, акцёр, каскадзёр, індзеец, пуцеец, іудзейскі, судзейскі, садзік, білецік, квадрацік, камандзіраваць, карэкціраваць, рэпеціраваць.



Заўвага. Ва ўласных іншамоўных назвах дз, ц або д, т пішуцца ў адпаведнасці з традыцыяй вымаўлення і пісьма: Ч. Дзікенс, Д. Дзідро, Гаіці, Цюмень, але: Д. Дэфо, Артэк, Атэла, Дэтройт, Одэр, Тэгеран і г. д.



Заданне 30. Перакладзіце на беларускую мову. Вусна растлумач­це наяўнасць або адсутнасць дзекання, цекання.



1 варыянт

2 варыянт

3 варыянт

4 варыянт

  1. фонетика

  2. этюдник

  3. студент

  4. на старте

  5. индеец

  6. тираж

  7. диктор

  8. антенна

  9. командировка

10) телеграмма

  1. грамматика

  2. в ракете

  3. динамо

  4. увертюра

  5. на заборе

  6. аттестат

  7. динамит

  8. латинский

  9. возбудить

10) термометр

  1. на флоте

  2. десант

  3. в порту

  4. гвардейский

  5. мундир

  6. телескоп

  7. термос

  8. деталь

  9. Матвей

10) дискотека

  1. цветение

  2. дизель

  3. в винограде

  4. кратер

  5. в огороде

  6. фантастика

  7. билетёр

  8. в посуде

  9. литвинка

10) в компоте


Тэма: ПРАВАПİС ВЯЛİКАЙ ЛİТАРЫ і

Заданне 31. Спішыце, раскрываючы дужкі і ўстаўляючы патрэбныя літары. Коратка растлумачце іх правапіс.
У (д,Д)зень (н,Н)астаўніка, эпоха (а,А)светніцтва, (н,Н)адзвычайны і (п,П)аўнамоцны (п,П)асол, (б,Б)ерталетава соль, (п,П)аўночны (п,П)олюс, (д,Д)авыд-(г,Г)арадок, (э,Э)поха (а,А)драджэння, (з,З)аходняя (Я,Е)ўропа, (м,М)лечны (ш,Ш)лях, (в,В)ялікая (м,М)ядзведзіца, (п,П)(я,е)трусёва дачка, (к,К)рапівоўская творчая манера, (п,П)аўночны (к,К)аўказ, (п,П)о­ла(т,ч)чына, (н,Н)асовічаў слоўнік, (д,Д)амоклаў меч, гінулі за (б,Б)ацькаў­шчыну, (к,К)оласаўская стыпендыя, (ш,Ш)амякінскі стыль, (б,Б)рылёўскія мін(еа,ія)цюры, (б,Б)агдановічавы вершы, (н,Н)апал(ео,іё)наўская тактыка, (н,Н)обелеўская прэмія, (с,С)карынаўскія чытанні, (а,А)хілесава пята, (Г,г)ордзіеў вузел, (с,С)таршыня (п,П)рэзіды(у,ў)ма (в,В)ярхоўнага (с,С)авета (р,Р)эспублікі Беларусь, (м,М)іністэрства (а,А)дукацыі і (н,Н)авукі (р,Р)эспублікі Беларусь, (у,У)ша(т,ч)чына, (а,А)дамаў яблык [’кадык’], (л,Л)юбл(е,і)нская (у,У)нія, (Г,г)рамадзянская вайна, (в,В)ялікая (а,А)йчы(н,н­н)ая (в,В)айна, (а,А)нтонаў агонь [’гангрэна’], вёска (к,К)нязева (с,С)яло, унучка (у,У)с(е,я)слава (ч,Ч)арадзея, (м,М)алая (м,М)ядзведзіца, выдавецтва ”(н,Н)ародная (а,А)света”, (р,Р)ычард (л,Л)ьвінае (с,С)эрца, казка ”(з,З)алаты (к,К)лючык(”?), або (”?)(п,П)ры­годы (б,Б)ураціна”, (м,М)інчане, (в,В)і(дзь,ць)бічы, (в,В)іц(е,я)бчукі, (п,П)олац­кае (к,К)няства, (у,У)станова (а,А)дукацыі ”Віцебскі (д,Д)зяржаўны (у,У)нівер­сітэт (і,İ)мя П.М.Машэрава”, камедыя ”(і,İ)дылія(”?), або (”?)(с,С)ялянка”, (з,З)аходне-(с,С)ібірская нізіна, (б,Б)лізкі (ў,У)сход, (м,М)інскае ўзвышша, (м,М)інскія вуліцы, вецер з (п,П)оўдня, едзем адпачываць на (п,П)оўдзень, (п,П)рыморскі (к,К)рай, (с,С)карынаўскае (с,С)вята, (п,П)арыжская (к,К)амуна, заключылі (б,Б)рэсцкі (м,М)ір, свята ў (д,Д)оме (л,Л)ітаратараў, у (д,Д)оме (в,В)етэранаў, у (л,Л)ядовым (п,П)алацы, у (п,П)алацы (с,С)порту, (о,О)рдэн (п,П)рацоўнага (ч,Ч)ырвонага (с,С)цяга, (о,О)рдэн (с,С)лавы II (с,С)тупені, (д,Д)ругая (с,С)усветная (в,В)айна, (п,П)ляц (в,В)олі, (б,Б)елавежская (п,П)ушча, стыл(ю,я) (р,Р)энесанс(у,а), (э,Э)поха (р,Р)энесанс(у,а), (с,С)ізіфава (п,П)раца, (к,К)аінава пячаць (кляймо), (а,А)рыядніна ніць, (а,А)ўгіевы стайні, народы (у,У)сходу, краіны (з,З)ахаду, (т,Т)антáлавы пакуты [мукі], (н,Н)ародны (п,П)аэт [(п,П)ісь­меннік], (м,М)ележаўскія (У,ў)рачыстасці, (к,К)оласаўская трылогія, прыедзем на (в,В)ялікдзень, святкавалі (к,К)аляды, г. (в,В)ялікія (л,Л)укі, (к,К)андыдат (ф,Ф)ілалагічных навук, (с,С)аюз (п,П)ісьменнікаў, вядомы (п,П)ушкініст, (н,Н)аднёманскія прасторы, (а,А)кадэмія мастацтваў, (т,Т)урава-(п,П)інскае (к,К)няства, (г,Г)анаровая (г,Г)рамата, (г,Г)омель­скія школы, (т,Т)ыдзень (ц,Ц)ацкі, (б,Б)ыкаўскі пейзаж, (м,М)ележаўская мова, (м,М)іністр (з,З)амежных спраў, (м,М)іністэрства (а,А)дукацыі, сучасныя (з,З)ёлкіны і (г,Г)арлахвацкія, (б,Б)ярэзінскія краявіды, (н,Н)ямеччына, (б,Б)елавежскія лясы, (у,У)сходняя Сібір, (ц,Ц)юменская нафта, (п,П)алескія раўніны, (р,Р)ыжскія завулкі, (г,Г)рузінскі каньяк, (т,Т)аварыства (б,Б)еларускай мовы, (г,Г)рынвіцкі мерыдыян, (к,К)ансты­туцыйны (с,С)уд, (д,Д)ошка (г,Г)онару, (б,Б)аркулабаўскі летапіс, фанабэрысты (д,Д)онжуан, (л,Л)ітоўская метрыка, (г,Г)ном, (э,Э)льф і (ф,Ф)ея, позняе (б,Б)арока, (т,Т)ураўскае (е,Е)вангелле, (б,Б)іблія, (е,Е)вангелле, (р,Р)акаўскі рынак, (с,С)татут (в,В)ялікага (к,К)няства (л,Л)ітоўскага, (к,К)аменны век, (т,Т)раццякоўская (г,Г)алерэя, (ф,Ф)ароскі маяк, (б,Б)уда-(к,К)ашалёўскія лясы, (э,Э)нцыклапедыя (л,Л)ітаратуры і (м,М)астацтва Беларусі, (ч,Ч)ырвоная (к,К)ніга Беларусі, (п,П)алярная зорка, (д,Д)зяржава (к,К)іеўская (р,Р)усь, (в,В)іцебскія ваколіцы, заняпад (з,З)алатой (а,А)рды, жвавы (п,П)егас, (г,Г)ранавітая палата.

9 (м,М)ая — (д,Д)зень (п,П)ерамогі; (з,З)аслужаны (д,Д)зеяч (н,Н)авукі (д,Д)октар (ф,Ф)ілалагічных (н,Н)авук (п,П)рафесар Ф.М. Ян­коўскі. Закончыў (г,Г)омельскую сярэднюю школу № 26. ААН — (а,А)рга­нізацыя (а,А)б’яднаных (н,Н)ацый; (а,А)кадэмія (н,Н)авук (б,Б)еларусі цяпер пера(і,й)менавана ў (н,Н)ацыянальную (а,А)кадэмію (н,Н)авук (р,Р)эспублікі Беларусь. Штотыднёвік ЛіМ — гэта ”(л,Л)ітаратура і (м,М)астацтва”. Ля помніка — (в,В)ечны (а,А)гонь.


Тэма: ПРАВАПİС СКЛАДАНЫХ НАЗОЎНİКАЎ і
Заданне 32. У левы слупок запішыце назоўнікі, у правым коратка растлумачце іх напісанне.


З Л İ Т Н А :
1. Радыёхвалі, радыёкамітэт, фотаздымак, фотако­пія, фотакартка, фатаграфія, авіябаза, аэрафлот, мікраклімат, аграбіялогія, кінафестываль, гросмай­стар, аэрафотапрыбор, веласпорт, матацыкл, мотакрос, спортлато, контррэвалюцыя, контр­удар, контрмеры, гофмаршал, хлорвініл.
2. Жывёлагадоўля, торфабрыкет, вадасховішча, вуглездабыча, холадакамбінат, золатаздабыча.
3. БелТА, БелАМ, Днепрагэс, Дзяржюрвыдавецтва.
4. Мíргарад, Ноўгарад, Звянíгарад, Слаўгарад, Івангорад, Светлагорск, Магнітагорск, Зелена­градск, Петраград, Пецярбург.
5. Дзяржыдрэва, дзяржыморда, верціхвостка, Вернідуб, Пакацігарошак, сарвігалава, скапідом, гарыцвет, балігалоў; але: перакаці-поле, узвей - вецер, Гуляй - поле.
6. Паўяблыка, паўметра, паўвярсты, паўкапы; але: паў-Беларусі, паў-Сібіры, паў-Віцебска…

7. Наваполацк, Навазыбкаў, Наваельня, Навабеліца, Новасібірск, Новарасійск, Новабарысаў, Стараба­рысаў; але: Стара-Канстанцінаў, Нова-Вязнікі і некаторыя іншыя. (Няма тут парадку)
П Р А З З Л У Ч О К :

1. Жар -птушка, сон -трава, папараць - кветка, ге­нерал -лейтэнант, прэм’ер -міністр.
2. Унтэр-афіцэр, лейб-гвардыя, экс-чэмпіён, экс-прэ­зідэнт, контр-адмірал, штаб-кватэра, віцэ-прэзі­дэнт.
3. Кілават-гадзіна, самалёта-вылет, грам-атам, электрон-вольт, чалавека-дзень, кілаграм-сіла, койка-дзень, тона-кіламетр; але: працадзень.
4. Норд-ост, норд-вест, зюйд-ост, зюйд-вест.
5. Мамін-Сібірак, Міклуха-Маклай, Дунін-Марцін­кевіч, Бялыніцкі-Біруля, Жаліó-Кюры, Салты­коў-Шчадрын; але: Васка да Гама, Лопэ дэ Вега...
6. Рыо-дэ-Жанейра, Растоў-на-Доне, Нікалаеўск-на-Амуры, Франкфурт-на-Одэры.
7. Порт-Артур, Сан-Францыска, Ісык-Куль, Улан-Удэ, Буда-Кашалёва, Давыд-Гарадок, Санкт-Пецярбург, Лос-Áнджэлес, Ост-Індыя, Гусь-Хрустальны, Петрапаўлаўск-Камчацкі; але: Індакітай, Чэхаславакія.
8. Усць-Абакан, Усць-Каменагорск, Ніжне-Амурскі,

Верхне-Ангарск, Верх-İльмень; але: Верхнядзвінск.
9. Дзвіна-рака, Князь-возера; хлапчук-гарэза, баба-яга, хата-чытальня, вагон-рэстаран, дзяўчына-красуня, рабочы-латыш, дуб-волат, лён-даўгу­нец; але: рака Дзвіна, возера Свіцязь, красуня дзяўчына, герой горад, мільянер калгас, волат дуб. (З двума агульнымі назоўнікамі спрэчны момант)
10. Хлеб-соль, шляхі-дарогі, гусі-лебедзі.
А С О Б Н А :
Справа справай, работа работай, гульня гульнёй.

Усё ўсякае; раз за разам, час ад часу, дзень у дзень, з дня ў дзень, адзін у адзін, слова ў слова







Заданне 33. Адзначце нумары назоўнікаў, якія пішуцца праз злучок.


Варыянт 1
1) паў/лугавіны

2) экс/чэмпіён

3) што/месяц

4) зубра/пітомнік

5) палі/тэхнікум

6) меда/варня

7) проціва/газ

8) чая/піцце

9) шкла/посуд

10) жыцце/апісанне

11) паў/участка

12) раз/у/раз

13) стоп/кран

14) Адыс/Абеба

15) Улан/Батар

16) Ла/Манш

17) коне/завод

18) Бонч/Бруевіч

19) Леанарда/да/Вінчы

20) Бяла/Падляска



Варыянт 2
1) што/тыднёва

2) контр/ідэя

3) Пяці/горск

4) Сямі/палацінск

5) мёда/варэнне


  1. чае/апрацоўка

  2. шкло/кераміка

  3. нова/будоўля

  4. перш/на/перш

10) паў/абарот

11) след/у/след

12) плакун/трава

13) праграма/мінімум

14) бліц/турнір

15) каза/дзераза

16) блок/схема

17) Доўнар/Запольскі

18) віцэ/канцлер

19) Гі/дэ/Мапасан

20) бія/цыкл




Тэма: ПРАВАПİС СКЛАДАНЫХ ПРЫМЕТНİКАЎ і
Заданне 34. Запішыце прыметнікі ў левы слупок злітна, праз злучок ці асобна. У правым растлумачце іх напісанне па ўзоры:



1) светла- зялёныя палеткі

2) нізкааплатны

3) глыбòкапаважáны

4) граматычна правільны

5) Паўднёва- Афрыканская Рэспубліка

6) паўднёваафрыканскія землі

7) валгадонск і

8) цянь- шаньск і рэгіён

9) пры будакашалёўск ія краявіды


10) жуль- вернаў/скія прыгоды


11) паўночна- ўсходні накі­рунак
12) старажытнагрэчаск і алфавіт

адценне колеру; утворана ад светлы і зялёны (ад раўнапраўных паняццяў); = і
у базе ― галоўны і залежны кампаненты з падпарадкавальнай сувяззю:



нізкая аплата; утворана складана-суфік­сальным спосабам

утворана ад глыбока паважаны спосабам чыстага словаскладання, без злучальнай галоснай; абазначае адно паняцце



абазначае два самастойныя паняцці

складаныя прыметнікі з першай часткай усходне-, заходне-, паўднёва-, паўночна- ў складзе геаграфічнай назвы


гл. пункт 2: ад галоўнага і залежнага

кампанентаў Паўднёвая Афрыка + суфікс



суфіксальнае ўтварэнне ад Валгадонск ад складанага назоўніка, які пішацца злітна

суфіксальнае ўтварэнне ад Цянь- Шань ад складанага назоўніка, які пішацца праз злучок


ад Буда- Кашалёва ― ад складанага ўлас­нага назоўніка, які пішацца праз злучок, але ёсць прыстаўка (утворана прыставачна-суфіксальным спосабам)
суфіксальнае ўтварэнне ад імя і прозвішча Жуль Верн
напрамкі свету (гл. таксама пункт 1 )
ад галоўнага і залежнага кампанентаў з падпарадкавальнай сувяззю старажытныя Грэцыя



1) агніста/чырвоны ўсход

2) вечна/зялёны ўбор

3) добра/падрыхтаваны ўрок

4) народна/дэмакратычны лад

5) мала/вядомы верш

6) высока/таленавіты журналіст

7) вузка/калейная чыгунка

8) незвычайна/прыгожы край

9) усходне/славянская мова

10) заходне/еўрапейскі Рэнесанс

11) Заходне/Сібірская нізіна

12) заходне/сібірскія лясы

13) пры/чарна/морскі клімат

14) буда/кашалёўскія дарогі

15) пры/давыд/гарадоцкія ўзгоркі

31) чыста/вымытая сарочка

32) стылістычна/нейтральная лексіка

33) давыд/гарадоцкія краявіды

34) высака/якасны адбор

35) дзівосна/багаты ўраджай

36) ціха/плынны ручэй

37) паўднёва/славянскі народ

38) доўга/чаканы госць

39) пярэдне/баковы кавалак





16) İвана/Франкоўскі раён

17) леў/талстоўскі матыў

18) стара/славянскія літары

19) светла/каштанавыя валасы

20) бледна/жоўтае адзенне

21) руса/валосы хлопец

22) паўднёва/заходні вецер

23) глыбака/думны позірк

24) густа/населены пункт

25) бел/чырвона/белы сцяг

26) хутка/цечная аперацыя

27) добра/прадуманае рашэнне

28) добра/ўпарадкаваная кватэра

29) мала/выразны малюнак

30) адмыслова/зробленая рэч

40) сто/гадовы дзед

41) шмат/павярховы дом

42) івана/франкоўскія палі

43) маладзёжна/будаўнічы атрад

44) смугла/твары юнак

45) літаратурна/мастацкі часопіс

46) горна/алтайскі луг

47) за/ісык/кульскія прасторы

48) снежна/белае покрыва




Заданне 35. Запішыце складаныя прыметнікі і назоўнікі разам, асобна ці праз злучок. Вусна растлумачце іх правапіс.
Агра/тэхніка, аўта/пілот, высока/адукаваны, вышэй/пералічаныя, грунтоўна/прадуманы, гуслі/самаграі, дзівосна/прыгожы, думкі/мары, заходне/германскі, зюйд/вест, кілаграм/калорыя, кіна/кадр, кіна/канцэрт, кіселе/падобны, класава/варожы, кола/гусенічны, коне/завод, конна/ гвардзеец, конна/спартыўны, контр/адмірал, контр/атака, контр/манеўр, контр/меры, контр/разведка, корма/ўборачны, культурна/масавы, культ/масавы, купля/продаж, крытыка/бібліяграфічны, крэйсер/авіяносец, лева/бярэжжа, лева/бярэжная, легка/вагавы, леса/тэхнічны, лёгка/маторны, лёгка/ўзброены, лёгка/ўспрыняты, ліберальна/манархічны, мала/вопытны, мала/габарытны, мала/дасведчаны, малочна/кансервавы, малочна/кіслы, малочна/таварны, малочна/мясны, масла/завод, матч/турнір, мед/санбат, мела/драма, макра/космас, мікра/раён, міні/ансамбль, мота/дром, мота/лодка, мяса/малочны, мяса/прадукты, мяса/раслінны, навукова/ абгрунтаваны, навукова/папулярны, народа/насельніцтва, народа/ўладдзе, народна/гаспадарчы, народна/дэмакратычны, обер/пракурор, обер/яфрэй­тар, паліт/эмігрант, паў/акна, паўднёва/афрыканскі, паў/Мінска, празры­ста/сіні, праца/дзень, прэс/канферэнцыя, псеўда/навуковы, пяці/сот/кі­ламетровы, радыё/тэлеграма, сама/адвод, свежа/марожаны, складана/ска­рочаны, сон/трава, стара/дарожскі, трох/павярховы, экс/міністр.
Заданне 36. Выпішыце па парадку нумары слоў, пры ўтварэнні прыметнікаў ад якіх суфік­с -ск- захоўваецца (не змяняецца на -цк- ).
1) Добруш, 2) Слаўгарад, 3) Пухавічы, 4) Гарадок, 5) Глыбокае, 6) узбек, 7) калмык, 8) рыбак, 9) славак, 10) казак, 11) казах, 12) салдат, 13) Кранштат, 14) Пецярбург, 15) сакавік, 16) універсітэт, 17) Брэст, 18) Фінляндыя, 19) гігант, 20) паляшук, 21) Свіслач, 22) прапагандыст.

Заданне 37. Падбярыце 10 прыкладаў на першую схему пад умоўнай назвай ЦёТаЧКа і па 2 – 3 прыклады ― на астатнія схемы.




: doc
doc -> Савет камандзіраў гімназіі
doc -> Праверкі алімпіядных работ па беларускай мове і літаратуры, 8 клас
doc -> Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь Установа адукацыі “Гомельскі дзяржаўны універсітэт
doc -> Прадмова 3 р а з д з е л дааліiмпiійская мiіфалогiія
doc -> Установа адукацыі «Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Францыска Скарыны»
doc -> “Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Францыска Скарыны”
doc -> Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь Установа адукацыі “Гомельскі дзяржаўны універсітэт
doc -> Установа адукацыі “Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт
doc -> Установа адукацыі «Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Францыска Скарыны»
doc -> Гданьск пачынаецца ў наваградку пралог як заўсёды, сонца мела


1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   26


База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка