Сакавік” незалежны перыядычны on-line часопіс


Дата канвертавання15.05.2016
Памер0.71 Mb.
1   2   3   4


Ukraine has been negotiating for over 15 years with the European Union (EU) over improving mutual cooperation and possibly becoming a member state. Unfortunately, the official government of Ukraine has been highly divided on the topic of EU accession. In the last five years, however, this has not stopped the negotiations and application for the Association Agreement. Recent protests in Ukraine in December 2013 clearly exemplify citizen’s disappointment. It is important to find out what exactly the Association Agreement entails since Ukrainian government, for now, has chosen not to sign it. This article questions the effects of the Association Agreement for the EU and Ukraine, and then analyzes the implications it could have on Belarus.

The EU – Ukraine Association Agreement

The EU – Ukraine Association Agreement (AA) was established at the Paris Summit in 2008. On March 2012 the primary negotiators initialed the text of the AA, which included provisions on the establishment of a Deep and Comprehensive Free Trade Area (DCFTA)27 as an integral part. The primary existence for the AA is “the development of EU-Ukraine contractual relations, aiming at political association and economic integration and leaving open the way for further progressive developments”28. Essentially, this agreement would allow for a shared relationship based on a commitment to common principles. These common principles can be interpreted differently, as will be noticed later in the paper.

According to the Guide of the AA, the AA contains over 1200 pages of detailed text. It is comprised of a preamble which sets out the Agreement’s purpose and underlying philosophy, seven titles concerned with different areas of cooperation, 43 annexes setting out legislation and three protocols29. There is an essential reason why it is so lengthy. The agreement is binding, including rules-based provisions and cooperation agreements that are developed further than traditional agreements30. This could be mainly due to the EU’s previous experience in negotiating, signing and implementing agreements with states. As predicted special attention is given to implementation and subsequent enforcement issues, including clear timelines and establishment of an appropriate infrastructure, to create the necessary predictability of economic operators31. This may have been a problem with other states in the past. However, all of this should not come as a surprise to Ukraine, as it has been long agreed upon through the negotiation rounds.

The agreement itself includes a number of elements. First, common values, democracy and rule of law32 are identified as foremost important elements in which the agreement is enshrined. This is where political dialogue and reforms are discussed focusing on the EU’s functioning as an example. Secondly, enhanced cooperation in foreign and security policy with focus on regional issues, as well as conflict prevention, weapons of mass destruction (WMD), non-proliferation and disarmament33. The EU’s primary goal is to converge in the field of foreign and security policy and thus, promote international stability and security based on multilateralism. Thirdly, DCFTA will include binding provisions on gradual approximation with EU norms and standards in trade and trade-related areas34, among the basic duties. Fourthly, justice, freedom and security, based on the Visa Liberalization Action Plan, covers the rule of law, migration, the fight against organized crime, and counter – terrorism35. This element is most important to Ukraine; however, the EU states conditions such as well-managed and secure mobility that should first be of importance36. Fifthly, energy, including nuclear issues with particular focus on the security of supply, the gradual integration of energy markets, energy efficiency, renewable energy sources and nuclear safety37 seems as a highly important element. Essentially, this is included in the DCFTA.

Lastly, enhanced cooperation is defined in 28 key sector policy areas that are based on gradual approximation with the EU acquis38. This is of high relevance, as the EU has not specifically stated whether Ukraine is offered a membership in the EU, but rather is bringing it closer to see whether the transition is possible. This approximation is also beneficial due to its relevance and similarity with international norms and standards. The AA could have been analyzed in further detail, if the draft text was accessible.

Obstacles to the Implementation of the AA

Obstacles to the implementation of the AA, including DCFTA39 are clearly visible. There are two types of obstacles – first, obstacles coming from the EU that inevitably slow down the process of implementation of the AA. Secondly, there are obstacles within Ukraine. The most obvious obstacle from the EU is the acceleration and force of the implementation of the norms and values on Ukraine. That is not to say that Ukraine does not want to implement similar norms and regulations to the EU, rather that some norms inherently will not coincide with the general population. The changes that are possible to a degree that pleases the EU have been made, for example a National Preventative Mechanism against torture40 has been established. However, since selective justice was still in place41, perhaps it was necessary to keep it as is based on its use in rare circumstances only. Unless the Ukrainian government could not change the law (which was not the case), it clearly identifies the reason why it was kept. In fact, the Ukrainian government openly says that they disagree with the EU on the matter of the rights of the opposition42, where selective justice is mostly used, demonstrating the difference in normative belief. This, on the other hand, is an obstacle to the implementation of the AA from a Ukrainian perspective.

A most prominent example of this is Yulia Timoshenko’s imprisonment. The EU sees that as an obstacle where selective justice is being used against a politician. This case, must take into consideration both points of view. As mentioned above, the Ukrainian government does not share that view with the EU and neither does Belarus. It is believed that Yanukovich has committed serious crimes. The fact that the Ukrainian government chose to keep Timoshenko and Lutsenko as a bargaining technique for the economic integration with the EU, exemplifies how strongly important and relative these two people are to the politics of the country. Similarly, Belarus tends to use exact same tactic as Ukraine, only in different negotiations with the EU. However, it is important to remember that the EU does not have a very strong reputation for its ability to democratize states outside of the enlarged states. The EU attempt to influence Ukraine using the Timoshenko case is not viewed positively in Ukraine. It is possible that Ukrainian and Belarusian government, knowing the EU’s reputation, is using this selective justice because they know that for now they are able to.

A second major obstacle from the EU is the skepticism of individual member states. The older member states seem to be against an agreement, while younger states, such as Poland, Lithuania, Czech Republic and Slovakia have declared their readiness to sign an agreement without pre-conditions43. This shows which countries seem to understand what Ukraine is going through, while others are worried and prefer an improvement in the state of Ukrainian democracy. It has been stated that the positions of France, Germany and the UK remain uncertain44 providing the European Council with a difficult decision to avoid explicit statements about the prospects of signing the AA.

In December 2012 the European Council confirmed the upcoming signing of the AA, by November 2013, on three conditions that Ukraine must meet45. The improvement of the electoral system to increase transparency of the voting process, reform of the judiciary and introduction of reforms needed to implement a DCFTA must be all in place46. If these actions are not taken by Ukrainian government there is a risk of the whole process being delayed by the EU. Interestingly, the process on the other hand got delayed due to postponement by the Ukrainian government. In addition, the European Parliament will be holding elections in 2014, meaning that the decision-making process will be further slowed down and there will be relative changes in the European Commission47.

From the Ukrainian side, the lack of their progress in improving the anti-corruption system has also stalled planned disbursements under EU sectoral budget support48. This is seen as an obstacle because only at a later stage initial measures were taken to start removing EU’s concerns. While details are not specified in the report, one is lead to believe that anything having to do with influential opposition in Ukraine has been postponed. The Ukrainian government has worked hard on building and strengthening the sectoral ties with the EU, then left the toughest decisions to the end. Now, the Ukrainian government has a bargaining technique with the EU that the cooperation achieved to date can be dismantled only by significant disagreements with the officials.

Two constant obstacles outlined by the EU officials during the negotiations are first – conflict of interest and corruption in the judiciary, and second – the stabilization and consolidations of its public institutions49. The functioning of public institutions has been long embedded in Ukraine since the Soviet period and like Russia, has taken long to reform. Assuming that an easy partnership building exercise with the Ukrainian public institutions can be achieved is a mistake. Especially, since the AA was not signed in 2013, some led to believe that Russia still has an important influence over Ukraine. One of the large obstacles playing an important factor here is the division of the Ukrainian elite and politicians. Half of the population is pro-Western aiming to escape from Russia (ones that are currently protesting in Kiev), while half identify themselves as Russians as much as Ukrainians50. This results in difficult decisions for politicians to make, and multilateral policy focus on continuing ties with Russia and the EU. Stabilization and consolidation of public institutions is a difficult task for the government, where conflict of interest and corruption in the judiciary is inevitable.

Some literature suggests that the economic downturn of 2008-2009 has had a negative impact on the Ukraine’s domestic and foreign policy. This can be viewed as an obstacle towards the achievement of the agreement, due to Ukraine’s subsequent choice of strengthening economic and political ties with Russia in the proceeding period51. Since at the time Ukraine had yet to establish a strong relationship with and firm economic support from the EU, the decision was inevitable.

Lastly, literature suggests that one of the obstacles of Ukraine’s slow emerging relations with the EU is that Ukraine never existed as an individual state prior to 199152. This obstacle can be viewed as an alternative solution to building and strengthening the Ukrainian state. The EU has presented a firm functioning model that can advise on a number of areas that a young state may not know. It seems that Ukraine is taking the opportunity to implement the model. So the lack of existence of Ukraine as an individual state prior 1991 does not seem to be an obstacle and perhaps is an opportunity.

Another obstacle for Ukraine is attempting to balance relations with the EU, CIS and other countries. Some of the literature suggests that if Ukraine chooses to ratify the AA, they will be forced to change or cancel all of their agreements with other countries53. This is where Russia is playing an important role, as it would like Ukraine to sign the Customs Union with Belarus and Kazakhstan. The experts note that this should not be a large obstacle, since existing agreements will still stand while the EU goods, under a new agreement will have better prices. If Ukrainians select the EU goods with better prices the other trading partners will have to comply with the Ukrainian rules if they wish to continue to sell into the Ukrainian market54. However, this is not an important obstacle, as in a globalized world states compete in the fluctuating markets exemplifying competition.

Effects on Ukraine

The implications for the ratification of the Association Agreement seem to present a number of outcomes. First, the performed structural changes are not going to lead to dramatic changes in Ukraine. The AA resembles a lot of what PCA was – Ukraine had to sign and ratify the agreement, but implement only what was beneficial to them. It has been noted by analysts that since the EU products are already widely accepted in the Ukrainian market, the impact of tariff liberalization for EU products will be very limited55 allowing for only small possible increase in the competition for EU and Ukraine’s goods. Many Ukrainian people may not even notice a difference.

Second, the statistical prediction in the guide to the FTA estimates that in the long – run the DCFTA will result in an increase in welfare in Ukraine of 5% across population, while average wages in Ukraine will rise by 4-5%56. Large businesses and corporations would be able to profit and raise wages, as they would have the infrastructure to grow their businesses with new economic opportunities. Due to a liberalization of the market, Ukrainian businesses should be able to establish themselves in the EU. However, it may take a while for the opportunities to be discovered after the agreement is implemented.

Thirdly, DCFTA will provide Ukraine with access to the EU’s market57 benefiting the EU businesses and citizens. It is difficult to analyze exactly what would be beneficial to Ukraine, because it is unknown which sectors of a single market the EU will open to Ukraine. In addition, the Ukraine will have access to the EU funding “to assist in integration through the European Neighbourhood Policy Instrument”58. The EU promises to assist Ukraine in number of technical areas, thus, taking Russia’s spot or giving the choice to Ukraine to choose from two giant powers.

Fourth, by focusing on integrating justice and home affairs, Ukraine may have an easier time entering into visa-free travel with the EU59. This is a very sensitive topic area. Ukraine has focused on cooperating in justice and home affairs, because they wish to have a visa-free travel. EU citizens currently can come to Ukraine. However, the EU sees openness in Ukrainian borders as a possible threat to the EU. In addition, the possibility of a high inflow of cheap labor from Ukraine could destabilize their markets. The European Commission is quiet on this issue, but if Ukraine achieves all the necessary requirements, the EU might have no choice but to begin negotiations regarding visa-free travel.

A fifth benefit to Ukraine, as noted by literature, would focus on the EU serving as a template for future Ukrainian sectoral reforms60 and possibly as an example for Belarus. Obviously the EU is already ‘exporting governance’ by advising Ukraine on implementation of the necessary reforms according to the EU model. Once an agreement is reached, Ukraine as a non member of the EU may choose to act similar to Russia – cooperating and participating, but choosing its own tactics in sensitive areas (such as political prisoners). On the other hand Ukraine may actually choose to follow the EU model and avoid the difficulties it experienced during Soviet times. This scenario is least likely, because not signing the AA at the end of 2013, exemplified Ukrainian’s government sudden surprising choices. Belarus, will be able to witness the changes, analyze the outcomes and choose what would be most appropriate for itself in the future.

It is important to note the most recent advancements in the negotiations for the AA will influence the outcome of the ratification of the agreement. Yanukovich appealed to the Commission on Human Rights to pardon Lutsenko61. Two days later he was free. First, it is possible that the action was taken to please the EU62 due to numerous pressures and agreements (AA) that are imbedded in Ukraine making these changes. A second factor is to create distraction from Timoshenko, since the Ukrainian government is less likely to release her63. She has an incentive to run for president once she is out, while Lutsenko is not interested in a presidential position64. A third factor named ‘Cyprian’ focuses on the offshore accounts that Yanukovich and other officials hold in Germany65. Germany had threatened that it will tax the sums held in their banks unless actions are taken with the political prisoners in Ukraine66. How legitimate these claims are is unknown, but they should not be disregarded. A less clear fourth factor explains that the release of Lutsenko is viewed as the end of ‘this’ regime and the beginning of a new revolution67. Even though Lutsenko does not have the right to conduct political activity, in the near future he will be able to stand with the opposition68. This factor is similar to the first one, portraying the necessary reform and changes EU is requesting, however with less positive incentive for Yanukovich. The first two factors are most likely to have triggered Yanukovich’s action. He may have wanted to act for a while but needed a good reward and appreciation for his actions from the Ukrainian public and the EU. In addition, this action illustrated a perfect political atmosphere between EU and Ukraine, resolving their differences on selective justice (with a selected case of Lutsenko).

Implications on Belarus

The EU – Ukraine relationship largely affects Belarus for many reasons. The signing of the AA may not result in significant political changes in Belarus, but it will affect the Belarusian economy and Belarus – EU political relations. There already have been three Belarusian neighboring countries that have joined the EU, leaving Ukraine and Russia to stand-alone. It is well known that Russia will not join the EU. If Ukraine signs the AA, it will mean that Ukraine’s relations will be much stronger with the EU than with Russia. Belarus has long depended on Russia, but it had a choice of relations with Ukraine as well. Leaving Russia as the only post-Soviet partner will increase Belarusian dependency on Russia, giving leverage to it.

Secondly, the EU has already attempted to exert influence on Belarus through Ukraine. Ones the AA is signed, it will be much easier for the EU to indirectly affect Belarus through Ukraine, since Ukraine will be pressured to take the EU’s side. It is important to note that it will not be easy to manipulate Belarus politically, however economic sanctions, trade and agreements will become more difficult to conclude with Ukraine due to DCFTA. This will lead to a stronger divide between the Customs Union and the EU-oriented countries.

Thirdly, Belarus will become an even more important bridge between the EU and Russia. Since it will be the only country left with no intensions on becoming a member state, it will increase its importance in both the EU and Russia’s opinion. Russia will want to keep Belarus at close relations, because it will understand how easy for the EU it will be to affect Belarus through different sectoral channels.

Lastly, the overall political relations between Ukraine and Belarus will exponentially decrease. Belarus will be forced to express its clear stand on the EU and Russia. Of course Belarus will continue to strengthen its relations with Russia, due to its isolation by the EU’s countries and EU-oriented countries. At the same time, it will continue to improve its sectoral ties with the EU, using the same technique as Ukraine did. Belarus will leave out the most important decisions such as human rights violations to the last minute and out of the discussions.

In conclusion, this article has analyzed the implications of the implementation of the Association Agreement on Ukraine and Belarus. According to the previous EU-Ukraine relationship it is clear that Ukraine wanted and worked towards becoming a closer partner with the EU. The division within the Ukrainian public posed some backward activity in relations but has not stopped the negotiations. While the draft of the Association Agreement itself is unavailable to the public, it is clear it is focused on convergence of all technical spheres or according to the EU norms and values. Due to a number of important obstacles it is possible that the AA may not be ratified. Obstacles are visible not only from Ukraine, but from the EU as well. While Ukraine wants to be integrated with the EU, the Ukrainian government does not want to reform areas that may pose a threat to integration with the EU, and it is clearly visible in the recent protests. At the same time, Belarus will have large implications if Ukraine does sign the AA, as it will be the only country left in Eastern Europe with no intensions becoming a member state.


“Почему выпустили Луценко? Причины и Последствия”, Главком, 8 April 2013, available at http://glavcom.ua/articles/10883.html .

Connolly, Richard and Nathaniel Copsey. “The Great Slump of 2008-9 and Ukraine’s

Integration with the European Union”, Journal of Communist Studies and Transition Politics, Vol. 27 (3-4), 2011:541-565.

Council of the European Union. “Council Conclusions on Ukraine”, Brussels, 10 December 2012.

European Commission. “EU – Ukraine Association Agenda: To Prepare and Facilitate the Implementation of the Association Agreement”, European Commission External Relations, 23 November 2009.

European Commission. “EU – Ukraine Association Agreement ‘Guide to the Association

Agreement’”, European Union External Action.

European Commission. “EU – Ukraine Association Agreement ‘What Does the Agreement Offer’”, European union External Action.

Hellyer, Mark. “A Basic Guide Explaining the Ukraine EU Free Trade Agreement”, CTA

Economic & Export Analysts LTD, 2009.

Kropatcheva, Elena. “Ukraine’s Foreign Policy Choices after the 2010 Presidential Election”, Journal of Communist Studies and Transition Politics, Vol. 27 (3-4), 2011:520-540.

Lyubashenko, Igor. “The Likelihood of an EU Association Agreement with Ukraine in 2013”, The Polish Institute of International Affairs, Vol.16 (469), 15 February 2013.

Stegniy, Oleksandr. “Ukraine and the Eastern Partnership: ‘Lost in Translation’?”, Journal of Communist Studies and Transition Politics, Vol.27 (1), 2011:50-72.

Tiede, Wolfgang and Oscar Rennalls. “Recent Developments in the Ukrainian Judicial System and the Impact of International and European Law”, East European Politics and Societies, Vol.26 (1), 2012:93-114.


Азначэньне “беларускасьць” на нашу думку цалкам адпавядае паняцьцям беларускай ментальнасьці ці ментальнасьці народа і будзе ў роўнай ступені ўжывацца ў артыкуле. Паколькі ментальнасьць народа нельга выхаваць за адно ці два пакаленьні, то можна меркаваць, што ментальнасьць людзей, насяляўшых тэрыторыю сучаснай Беларусі, фармавалася ўжо тады, калі не было сфармулявана паняцьце аб саміх беларусах і аб беларускім этнасе. Рэтраспектыўна можна здаецца казаць пра тое, што беларускасьць мае свае генетычныя карані даўжынёй у тысячу гадоў.

Кожны народ ці этнас здольны скласьці ўяўленьне аб сваёй ментальнасьці і ахарактарызаваць яе. Звычайна, калі запытацца, якая ментальнасьць у беларусаў, у галаву прыходзяць пару слоў для яе характарысткі, і ў першую чаргу, памяркоўнасьць, талерантнасьць, пачуцьцё справядлівасьці, падумаўшы яшчэ можна дадаць, міралюбівасьць, згода. Далей узнікаюць пытаньні, а што маецца на ўвазе пад гэтымі словамі: Памяркоўнасьць ці абыякавасьць? Талерантнасьць якая – рэлігійная, расавая і ў якой ступені? Згода з чым – са сьмяротным пакараньнем? Ці дапаўняюць гэтыя характарыстыкі такія маральныя каштоўнасьці як свабода, дэмакратыя, адсутнасьць этнічных і расавых прымхаў, раўнапраўныя адносіны да жанчын? Іншымі словамі - ці адпавядае беларуская ментальнасьць альбо беларускасьць глабальным тэндэнцыям зьмены мышленьня і паводзін чалавецтва ў нашы дні?

Відавочна, што ментальнасьць людзей на Зямлі значна зьмянілася і не толькі таму, што з’явіліся новыя фактары, якія ўплываюць на яе фармаваньне (праблемы экалогіі, адносіны да сексуальных меншасьцяў, дзейнасьць рэлігійных канфесій і іншых транснацыянальных палітычных, эканамічных, культурных і сацыяльных структур), але і таму, што ў многіх цывілізаваных краінах вырасьлі патрабаваньні да выкананьня тых маральных прынцыпаў, пры рэалізацыі якіх у канчатковым выглядзе складаецца новая ментальнасьць чалавецтва. Яшчэ паўсотні год таму назад у ЗША квітнела расавая сегрэгацыя, а сёньня Барак Абама, афроамерыканец, прэзідэнт гэтай краіны; у дзеючы парламент Канады абраны 76 жанчын (25%), тады як у канцы 19 стагоддзя яны не мелі нават права выбіраць. Амаль сто гадоў таму назад Аркадзь Смоліч (1891-1938) пісаў, што “Беларус быў увесь час вельмі прыдатным да ролі грамадзяніна будучыны, калі справядлівасьць запануе між народамі, але быў мала падгатаваны да змаганьня за быт, за жыцьцё, якое йшло вакол яго і яго коштам, але на яго шкоду”. Хацелася б думаць, што беларускасьць за апошняе стагоддзе зьмянілася ў лепшы бок таксама.

У якіх умовах развівалася беларускасьць у даўнейшы і нядаўні час? Несумненна, яна істотна зьмянялася на працягу вякоў пад уплывам розных фактараў: пад уплывам рэлігіі – праваслаў’я і каталіцызма, пратэстанцтва і уніяцтва; пад каласальным уплывам культур Польшчы і Расіі (як негатыўным, так і пазітыўным). І нарэшце, беларускасьць развівалася ва ўмовах барацьбы Рыма і Візантыі ці іначай Захаду і Усходу, якая ў найбольшай меры прадвызначыла на сёньня няўпэўненную, “памяркоўную” беларускасьць. Бо знаходжаньне на мяжы абяскровіла беларускую нацыю да той ступені, што яе беларускасьць за апошняе стагоддзе пачынала ці магла развівацца толькі ў надзвычайных умовах і абставінах:

  1. - стварэньне Беларускай Народнай Рэспублікі стала магчымым ва ўмовах грамадзянскай вайны, у час калі Мінск быў акупаваны германскімі войскамі;

  2. - беларусізацыя 20-30-х гадоў мінулага стагоддзя праходзіла ў час няўпэненасьці савецкай улады і правядзеньня ёю новай эканамічнай палітыкі;

  3. - элементы аднаўленьня беларускасьці былі заўважны ў Мінску, Слоніме, Баранавічах, іншых гарадах падчас нямецкай акупацыі 1941-1944г.г.;

  4. - стварэньне суверэннай Рэспублікі Беларусь было адным з вынікаў развала Савецкага Саюза;

  5. - хваля Беларускага Адраджэньня 1991-1994 г.г. мела вялікі посьпех ва ўмовах разгубленасьці ўнутраных і зьнешніх праціўнікаў нацыянальнага будаўніцтва.

Вызначэньне беларускай ментальнасьці ў наш час мае адну істотную асаблівасьць – ацэніваць гэтую ментальнасць даводзіцца ў рускамоўных беларусаў. Беларускі народ, як і многія другія народы, фармаваўся ў канцы 19 стагоддзя па моўнаму прызнаку. Паводле Перапісу 2009 г., 83.7% насельніцтва краіны вызначала сябе беларусамі, і здавалася б, што такая вялікая этнічная гамагеннасьць ёсьць добрым грунтам як для ўдасканаленьня беларускасьці, так і для будаўніцтва нацыянальнай дзяржавы. Аднак, нягледзячы на гэта, ідэнтыфікацыя беларусаў як нацыі мае пакуль толькі тэарэтычную перспектыву; у краіне будуецца цывільная рускамоўная дзяржава (часопіс “Сакавік”, №1, с.4, www.sakavik.net). У Беларусі - беларускамоўная катастрофа: адсутнічае сапраўднае, раўнапраўнае ўжываньне Мовы, што сталася вынікам амаральнай бяздзейнасьці ўладаў, дзейнасьці беларусафобаў, і безумоўна абыякавых адносін насельніцтва Рэспублікі Беларусь да Мовы (нават у вёсках дзеці цяпер размаўляюць на «рускай трасянцы», што азначае згоду бацькоў на такую ненатуральную моўную трансфармацыю). Паўстае парадаксальнае пытаньне аб магчымасьці развіцьця беларускай ментальнасьці або беларускасьці ва ўмовах цяперашняга будаўніцтва цывільнай дзяржавы без Мовы, без важнейшага кампанента, які якраз і павінен быў бы ў значнай меры прадвызначаць ментальнасьць беларускага народа. Неверагодна, але хочацца спадзявацца, што гэта будзе магчыма ў нейкай пакуль што незразумела якой форме, якую трэба яшчэ выпрацаваць, але не ў форме самападману, інакш прыйдзецца задаваць другое пытаньне – менталітэт якога народа ці насельніцтва будзе выхоўвацца без роднай Мовы. У ідэале добра было б усьведаміць таксама, каб мова, на якой будзе «менталіцца» і ўкараняцца гэта форма-стратэгія, мела корань «беларус».

Нас сёньня цікавіць рэальны стан беларускасьці бо ад правільнай яе ацэнкі будзе залежыць выбар стратэгіі і шляхоў яе выхаваньня. Здавалася б, для развіцьця беларускасьці ёсьць дастатковыя умовы: краіна набыла самастойнасьць і незалежнасьць, існуе значная этнічная і гістарычная база для развіцьця і станаўленьня беларускасьці, пасьля ападаньня Бярлінскай сьцяны адчыніліся дзверы і людзі атрымалі магчымасьць ездзіць па сьвету, за апошнія гады краіна стала багацейшай і прыгажэйшай. Аднак, нягледзячы на адкрытасьць мяжы, Беларусь застаецца закрытай для дыялогу з цывілізаванымі краінамі сьвету па вядомых прычынах. Развіцьцё беларускасьці стрымліваецца састрэлымі стэрэатыпамі, якія складаюць аснову дзяржаўнай ідэалогіі – у першую чаргу гэта ідэі славянскага адзінства (праўда чамусьці не ўсе славянскія краіны-суседзі запрашаюцца ў гэта адзінства), выкарыстаньне кароткатэрміновай гістарычнай памяці, зьвязанай пераважна толькі з другой сусьветнай вайной, працяг палітыкі інтэрнацыяналізма ў адносінах да некаторых краін (Венесуэла, Куба, Сірыя), якая праводзілася яшчэ ў савецкія часы. Пры вызначэньні напрамку развіцьця дзяржавы выкарыстоўваюцца такія прыёмы і маральныя прынцыпы (будаўніцтва “ліній Сталіна”, антыамерыканская і антызаходняя прапаганда), якія ў значнай ступені аддаляюць магчымасьць далучэньня Беларусі да сям'і цывілізаваных народаў, дзе дзейнічаюць іншыя маральныя каштоўнасьці. Можна было б думаць, што беларускасьць, выкаростоўваючы ідэалы хрысьціянства і сапраўднага інтэрнацыяналізму, паступова ішла б да прыняцьця агульнапрынятых маральных каштоўнасьцяў. Аднак, такое адчуваньне, што Беларусь спынілася на стадыі савецкага інтэрнацыяналізму, які быў скіраваны толькі на «сваіх», на сяброў, якіх тады было паўсьвету, а другая палова сьвету, адпаведна, была запоўнена ворагамі; пошукі ворагаў працягваюцца і зараз, калі пазнаёміцца, напрыклад, са зьместам амаль кожнага нумара газеты «Советская Белоруссия».

Так мастак паказаў «статкавую» ментальнасьць (herd-mentality-FAULTS-OF-THE-HUMAN-MIND. Zehra May 5, 2012).

Відавочна, што развіцьцё беларускасьці стрымліваецца і зьнешнімі фактарамі, і ў прыватнасьці, выкліканымі паступовым уцягваньнем краіны ў Еўразійскі Саюз, ідэялагічнай базай для якога з'яўляюцца ідэя многапалярнасьці сьвету і еўразійская ідэалогія. Канчатковай мэтай еўразізма, паводле класічных ды й сучасных еўразістаў, з’яўляецца пакончыць «з культуральнай гегемоніяй Захаду» дэманструючы перавагу Усходу. Такім чынам, на прасторах СНГ, замест кааперацыі з цывілізаванымі краінамі, аднаўляецца як канфрантацыя часоў халоднай вайны, так і імперскае мысленьне, пад якія падпадаюць і памяркоўныя беларусы. У нядаўнім аглядзе мы абгрунтавалі гістарычную прыналежнасьць беларусаў да ўсходнеславянскай, а не да еўразійскай цывілізацыі (часопіс “Сакавік”, №3, с.40); з праведзенага там аналіза вынікае, што ментальнасьць людзей, якія належаць да гэтых цывілізацый, будзе таксама адрознівацца, што магчыма адыграе сваю ролю ў выбару напрамку развіцьця краіны ў будучыні. На сёньня доля грамадзян Беларусі, якія б бачылі сябе ў Еўразійскім ці ў Еўрапейскім Саюзах аднолькавая, каля 37% (Нікалюк, Радыё “Свабода”, 4 кастрычніка 2013); маецца дастаткова навуковых доказаў, якія сьведчаць аб еўрапейскасьці беларусаў і аб іх прыналежнасьці да заходняй цывілізацыі (Bekus, 2011; Куплевіч, 2013).

Відавочна, што развіцьцё беларускасьці павінна брацца за аснову пры будаўніцтве нацыянальнай дзяржавы. Аднак будаўніцтва нацыі не з’яўляецца рэальнай дзяржаўнай палітыкай, хаця ў асноўных прынцыпах развіцьця Рэспублікі Беларусь гаворыцца, што «у краіне ажыцьцяўляецца паслядоўны курс па фарміраваньню ідэалогіі беларускай дзяржавы, крышталізацыі беларускай нацыянальнай ідэі». Выглядае так, што нават некаторыя дэкларатыўныя заявы і дзеяньні, якія сталі прыкметнымі ў апошнія гады (заявы аб умацаваньні незалежнасьці краіны, будаўніцтва Плошчы дзяржаўнага сьцяга) робяцца вымушана ў залежнасьці ад абставін і асабліва ад зьменаў у адносінах з Расіяй. Сучасны ўрад Беларусі, большы час эксплуатуючы ўсходні вектар зьнешняй палітыкі, пакідае ў загане развіцьцё беларускасьці і, як след, развіцьцё сваёй нацыі, у выніку чаго адбываецца ўсё большая ассіміляцыя насельніцтва РБ у еўразійскую палітыку і культуру.

У апошні час беларуская дзяржава дэманструе элементы рэлігійнай дыскрымінацыі. Ніхто не аспрэчвае, што Беларусь - краіна пераважна праваслаўная. Аднак відавочна, што праваслаўная царква мае значныя прэферэнцыі: зьвярніце ўвагу на новыя вялізныя храмы, узведзеныя ў Мінску з дапамогай дзяржавы; штосьці не было чуваць, каб такую ж падтрымку мелі каталіцкія ці пратэстанцкія цэрквы. Паводле зьвестак Камітэта па справах рэлігій і нацыянальнасьцяў РБ да той ці іншай рэлігіі адносілі сябе ў 2010 годзе 58.9% грамадзян, з іх 82.5% былі праваслаўнымі (48% ад агульнай колькасьці насельніцтва), 12% католікі (7% ад агульнай колькасьці), 4% - іншыя рэлігіі (Государственный департамент США. Доклад о свободе религии за 2010 год, раздел 1, англ.). Магчыма выконваючы заказ ці выкарыстоўваючы іншую методыку Інфармацыйна-аналітычны цэнтр пры Адміністрацыі Прэзідэнта РБ на наступны год даў зусім іншыя лічбы, якія на 60% перавышалі дадзеныя Камітэта па агульнай колькасьці вернікаў у краіне, у асноўным за кошт праваслаўных (паводле дадзеных цэнтра ў 2011 годзе 93,5 % грамадзян адносілі сябе да той ці іншай рэлігіі, з іх 81% былі праваслаўнымі (76% ад агульнай колькасьці насельніцтва), 10.5% католікі (10% ад агульнай колькасьці), 2% - іншыя рэлігіі (іудаізм 1%, пратэстантызм і іслам па 0.5%) (Сборник материалов социологических исследований за 2011 год. Минск, «Бизнесофсет», 2012, с.44). У краіне з’явіўся клуб праваслаўных міліцыянераў (“Наша Ніва”, 8 кастрычніка 2013). Цікава, што па прыведзенай інфармацыі, гэтае аб’яднаньне ці клуб створаны ў рамках праграмы супрацоўніцтва паміж Міністэрствам унутраных спраў і Беларускай праваслаўнай царквой, падпісанай яшчэ 10 гадоў таму назад. На многіх урачыстасцьцях (напрыклад, на прыняцьці воінскай прысягі) можна бачыць прысутнасьць святароў, выконваючых царкоўныя абрады. Але сьвятары ці ўсіх канфесій раўнапраўна прадстаўлены на такіх цырымоніях? А з другога боку, якім чынам улічваюцца рэлігійныя ці атэістычныя пачуцьці грамадзян, якія не адносяць сябе ні да якой рэлігіі, а яны, па дадзеных Камітэта па справах рэлігій і нацыянальнасьцяў РБ, складаюць істотную долю (41.1%). Відавочна, што канстытуцыйныя правы гэтых грамадзян парушаюцца (Кастытуцыя РБ: “Артыкул 4. ... Ідэалогія палітычных партый, рэлігійных або іншых грамадскіх аб’яднанняў, сацыяльных груп не можа ўстанаўлівацца ў якасці абавязковай для грамадзян”). Можна прыводзіць іншыя прыклады наўмыснага ўмяшаньня дзяржавы ў розныя сьферы гуманітарнай дзейнасьці, якія негатыўна ўплываюць на фармаваньне ментальнасьці беларусаў: добра вядомая гісторыя з прыцясненьнямі Саюза палякаў сьведчыць аб этнічнай дыскрымінацыі ў краіне; кіраўніком дзяржавы нярэдка дапускаюцца выказваньні, якія трактуюцца як расісцкія (у адрас габрэяў; у адрас Прэзідэнта ЗША, Барака Абамы).

У выніку, нягледзячы на шмат якія пазітыўныя зьмены, што адбыліся за гады незалежнасьці ў беларускім грамадстве, яго маральнасьць магла бы быць, у адпаведнасьці з законамі эвалюцыі, значна лепшай, калі мець на ўвазе адносіны людзей адзін да аднаго, адносіны да падзей, што адбываюцца ў суседніх краінах і ў цэлым сьвеце, пачуцьцё справядлівасьці і свабоды, рэлігійную талерантнасьць, і г.д. Многія грамадзяне Беларусі, якія маюць заробкі, блізкія да сярэдніх па краіне, жыцьцём задаволены і не дбаюць ні пра мову, ні пра незалежнасьць, ні пра беларускую ідэнтычнасьць, не цікавяцца ўнутранай і зьнешняй палітыкай краіны. У нядаўнім апытаньні, якое праводзіў Незалежны інстытут сацыяльна-эканамічных і палітычных даследаваньняў 91.5% апытаных беларусаў былі абыякавымі да палітыкі, іх адказы размеркаваліся наступным чынам: маё жыцьцё залежыць ад палітыкі, але я ў ёй ня ўдзельнічаю, таму што гэта бескарысна (23.7%) ці небяспечна (11.1%); маё жыцьцё слаба залежыць ад палітыкі (22.5%); я не цікаўлюся палітыкай (34.2%) (“Народная Воля”, 3 верасьня 2013). Людзі, з якімі даводзілася размаўляць, у большасьці пазьбягаюць ці баяцца размоваў на гэтыя тэмы бо на самай справе не хочуць ніякіх зьмен у сваім штодзённым жыцьці. Магчымай прычынай такога становішча з’яўляецца і тое, што людзі ў краіне пакутуюць за свае палітычныя погляды. Можна канстатаваць, што пераважная большасьць беларускага насельніцтва, бадай за выключэньнем моладзі, не цікавіцца будучыняй сваёй краіны і сваіх дзяцей.

Гэта “палітычная” абыякавасьць адлюстроўваецца на культуральных кампанентах ментальнасьці. Паводле апытаньня праведзенага Лабараторыяй Новак і Беларускага інстытута стратэгічных даследаваньняў у 2010 годзе (BelarusDigest, 08-02-2013), беларусы не такія ўжо і талерантныя як гэта можа ўяўляцца. У Беларусі няма такой ксенафобіі якая назіраецца ў сталіцы суседняй дзяржавы, але 46% беларусаў лічыць, што трэба абмежаваць прыток замежных працоўных у краіну. Толькі 20% беларусаў пагадзіліся б пажаніць сваіх дзяцей з прадстаўнікамі другой расы. Гэтыя лічбы вынік толькі тэарэтычных меркаваньняў беларусаў, бо яны зараз пражываюць у амаль абсалютным асяроддзі белага насельніцтва (беларусы – 83.7%, расіяне – 8.3%, палякі – 3.1%, украінцы – 1.7%; разам 96.8%). Складана ўявіць, што вынікі апытаньня былі б лепшымі, калі дапусьціць у рэальнасьці, што прадстаўнікі другіх рас складаюць хаця б 15% ад агульнай колькасьці насельніцтва РБ і жывуць побач.

Амаль тыя ж вынікі беларусы дэманструюць у свай нецярпімасьці да нетрадыцыйных рэлігій, да гомасексуалаў. Хаця ў Беларусі няма бачных супярэчлівых адносін паміж асноўнымі канфесіямі, праваслаўнай і каталіцкай, аднак у той жа час 57% беларусаў выступаюць за абмежаваньне распаўсюду такіх рэлігій як Харе Крышна ці Буддзізм. У прынцыпе, непрыймальнасьць беларусамі «незнаёмых» рэлігійных напрамкаў (не беручы пад увагу экстрэмальныя) не адпавядае Дэкларацыі правоў чалавека. Больш за 60% беларусаў падтрымліваюць крымінальны перасьлед гомосексуалаў і толькі 6% згодны на тое каб геі мелі тыя ж самыя правы, што і астатнія грамадзяне краіны. І нарэшце сумна вядомыя вынікі рэферэндума 1996 г. пра адмену смяротнай кары – 80.44% беларускага насельніцтва сказалі тады “не” яе адмене. Нерэпрэзэнтатыўнае апытаньне на Радыё “Свабода” (кастрычнік 2013), якое мае больш падрыхтаваную групу слухачоў (маладую, адукаванаю), суцяшае толькі крыху – непераканаўчыя 56% за адмену смяротнага пакараньня. Улічваючы прыведзеныя факты і тое, што ментальнасьць нацыі складаецца з ментальнасьці індывідуумаў, можна адзначыць, што ментальнасьць беларускага народа і кіраўніцтва дзяржавы ў значнай ступені супадаюць па многіх кампанентах.

А што ж мы маем у пазітыве пры вызначэньні беларускасьці? Цярплівасьць! Так, гэта відаць адна з характэрных якасьцяў. Да прыкладу, у 2011 годзе беларусы цярпліва перанесьлі дэвальвацыю ў амаль 300%. Бадай што толькі аднойчы, у красавіку 1991 г., можна было назіраць масавыя дэманстрацыі і мітынгі рабочых, якія былі рэакцыяй на павышэньне цэнаў на прадуктовыя і прамысловыя тавары. На вуліцы Мінска выйшлі каля 100 тысяч прастаўнікоў рабочага класа з пратэстам супраць роста цэн і з патрабаваньнем зьмены ўрада. Але ў апошнім выпадку цярпеньне людзей лопнула з прычыны пагрозы іх фізічнаму выжываньню, што ніяк да характарыстыкі ментальнасьці беларусаў не належыць. Часам думаецца, што не свабода, а элементарнае выжываньне з'яўляецца галоўным пытаньнем для беларусаў. Але з другога боку, пакідаючы па-за увагай біялагічны інстынкт фізічнага выжываньня, можна казаць і пра феномен беларускай ментальнасьці выжываньня, выпеставаны і адшліфаваны на працягу стагоддзяў. Каб выжыць трэба быць яшчэ працавітым, спакойным, пазьбягаць экстрымаў і канфліктаў, быць спагадлівым, разважлівым – у цэлым быць памяркоўным. Памяркоўнасьць, магчыма ад прыроды, але і дадаткова адаптаваўшаяся падчас бальшавіцкіх і польскіх перасьледаў, падчас войн (дзьве вайны з немцамі, безліч войн з Масковіяй, адна толькі вайна 1654-1657 г.г. забрала палову беларускага насельніцтва), відаць прадвызначае спосаб жыцьця беларусаў, іх прыстасаваньне да тых умоў існаваньня, дзе памкненьні да свабоды заўжды караліся ці караюцца. І хаця, будучы памяркоўным вольным не станеш, беларускую ментальнасьць выжываньня ў гэтым кантэксьце цяжка апраўдаць, але магчыма зразумець. Можна меркаваць, што дзякуючы менавіта ёй яшчэ зьберагаецца мінімальны ўзровень беларускасьці, аб чым сьведчаць некалькі спроб беларускага адраджэньня ў мінулым стагоддзі, і магчыма, што яе яшчэ ўдасца аднавіць і памножыць у гэтым стагоддзі. Выхаваньне і развіцьцё беларускасьці, сцьвярджэньне годнасьці і самабытнасьці беларусаў спрычыняцца ў будучыні і да будаўніцтва нацыянальнай дзяржавы, што патрабуе працяглага часу, кансалідацыі сіл нацыянальнай эліты і ўдзелу самой дзяржавы.
Па сваёй адукаванасьці і нават па ўзроўню жыцьця Краіна Беларусь магла б адпавядаць еўрапейскім стандартам, чаго нельга яшчэ сказаць пра ўзровень ментальнасьці. Беларусы недастаткова талерантныя ў адносінах да прадстаўнікоў іншых этнасаў, рас, рэлігій, сексуальных меньшасьцяў, не падрымліваюць у большасьці адмену сьмяротнага пакараньня. Усе гэтыя асьпекты беларускай ментальнасьці альбо беларускасьці патрабуюць далейшага выхаваньня без чаго складана спадзявацца на разуменьне народаў цывілізаваных краін у эпоху глабалізацыі. Улічваючы, што па многіх асьпектах дзяржава не праводзіць адпаведную гэтым каштоўнасьцям палітыку не выпадае разлічваць на хуткае выпраўленьне сітуацыі. Тыя нязначныя парасткі беларускасьці, якія яшчэ зберагаюцца і распаўсюджваюцца прадстаўнікамі нацыянальнай эліты, падаўляюцца страхамі аб страце незалежнасьці і суверэнітэту краіны, катастрафічным станам Мовы, уціскам расійскай культуры. Рэсурсы, якія ёсьць у прадстаўнікоў нацыянальнай эліты невялікія, як па колькасьці людзей якія займаюцца гэтымі праблемамі, так і па сродках давядзеньня да насельніцтва прапаноўваемых ідэй па выхаваньню беларускасьці. Падтрымка з боку інстытутаў цывілізаваных краін неабходная, але не вырашальная.
Відавочна, што дадзеная завочная канферэнцыя з’яўляецца адным з цікавых падыходаў да абмеркаваньня існуючых праблем і генерацыі новых ідэй у галіне беларускасьці. Хочацца верыць, што апроч традыцыйных публікацый больш кансалідавана для асьветніцкай працы сярод беларускага насельніцтва будзе выкарыстоўвацца інтэрнэт. Паводле інфармацыі Міжнароднага тэлекамунікацыйнага саюза ў Беларусі інтэрнэтам карыстаецца 47% насельніцтва – гэта нямала (хоць з гэтым паказьнікам краіна займае 79-е месца ў сьвеце са 192 краінаў). На сёньня гэта амаль адзіны рэальны інстумент для шырокага данясеньня інфармацыі да беларусаў. Аднак у беларускай інтэрнэт-прасторы няма салідарнасьці – вы з цяжкасьцю можаце падаць неабходную інфармацыю на такія папулярныя сайты як Радыё «Свабода» і «Хартыя 97», што нельга растлумачыць толькі карпаратыўнымі інтарэсамі гэтых арганізацый, недастаковы і абмен інфармацыяй паміж сайтамі. Сярод прыярытэтных напрамкаў для паляпшэньня ментальнасьці беларусаў, апроч такіх пастаянных і галоўных як веданьне Мовы і гісторыі, трэба вызначыць як мінімум змаганьне за адмену смяротнага пакараньня. Да разуменьня апошняй праблемы цывілізаваныя краіны ідуць дзесяткі гадоў. Але гэта не значыць, што астатнія праблемы менш важныя, і што іх трэба адкласьці на пазьней. Мэтазгодным было б стварэньне стратэгіі развіцьця Беларускасьці як гэта зроблена ў адносінах да Мовы («Стратэгія развіцьця беларускай мовы ў 21 стагоддзі», http://www.tbm-mova.by/mova.html).

(матэрыял прадстаўлены на завочнай канферэнцыі "Трансфармацыя ментальнасьці грамадзян Беларусі ў кантэксьце выклікаў ХХІ стагоддзя", Мінск, лістапад 2013)


It is evident that Belarusian mentality or Belaruskasc exists for ever. However, the question is how it had changed during the last century and in what degree it correspondents to the mentality of modern society. It is clear that the development of Belaruskasc is substantially delayed due to specific conditions of being on the border line of colliding between the East and the West or between Bysantium and Rome. The episodic development of Belaruskasc in the 20th century was possible mainly due to beneficial external factors. Belarusian nation is still not established. It is very problematic that the impovement and progress in Belarusian mentality/ in Belaruskasc nowdays might be occurred in russian-speaking environment. The language problem is not only the problem of belarusian population but the problem of belarusian elite who is going to establish the strategy for mentality education for Belarusians while itself has to think in Belarusian. Despite of the country independence, solid ethnic and historical base the country is still beyond the “Berlin wall”, without any attempts to a dialogue with civilized societies.

Mentality being a key factor for nation-building is not the important issue for Belarusian state. It appears Belarus demonstates a religion intolerance providing some preferences only for Orthodox church. Belarusian government creates an environment where 91.5% of population are not interested in external and internal politics of the state at all. Additionally, Belarusians are mainly intolerant to the representatives of other ethnic groups, “unknown” religions, sexual minorities, and do not support an abondance of death penalty. Some explanation of such intolerance but not its rehabilitation might be found in the discussed phenomenon of Belarusian mental surviving which is a sort of mental instinct developed for centures of suppressions and which helped to protect a minimal level of Belaruskasc.

It is assumed that population education and even quality of life might be close to European standards but mentality. The national elite has not enough resources to support the development of required mentality level. Ideally, this is a task for the state itself. A support of external insitutions is imporatant but not conclusive. The role of electonic mass media in the development of Belaruskasc and the creation of special strategy for that are discussed.

Упершыню ў музычнай сталіцы Паазер’я 19 – 20 кастрычніка бягучага года адбыўся фестываль “Гучаць старадаўнія арганы Пастаўшчыны”, які стаў не толькі важнай, але і адметнай культурнай падзеяй, новым праектам па адраджэнні багатай музычнай спадчыны Беларусі. Для яго рэалізацыі Пастаўшчына мела ўсе падставы: і даўнія музычна-культурныя традыцыі, і адпаведную матэрыяльна-тэхнічную базу, і падрыхтаваную публіку, і граматных зацікаўленых арганізатараў. Можа таму і рыхтаваўся фестываль хутка і з добрым настроем, з чакаемым поспехам. Але ўсё па парадку.

Сёння ў Беларусі налічваецца каля ста арганаў, якія ў большасці сваёй усталяваны ў каталіцкіх касцёлах, а касцёлы па сваёй сутнасці здаўна былі і застаюцца не толькі духоўнымі, але і грамадска-культурнымі цэнтрамі. Пастаўскі раён і ў гэтым сэнсе застаецца ўнікальным – у добрым стане захаваны ажно чатыры старадаўнія арганы, старэйшаму з якіх у касцёле Святога Тадэвуша у Лучаі ўжо больш за два стагоддзі. Дзякуючы міжнароднаму фестывалю народнай музыкі “Звіняць цымбалы і гармонік” Пастаўскі касцёл Беззаганнага зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі і Святога Андрэя Падуанскага стаў пастаяннай выдатнай пляцоўскай для класічных канцэртаў, на якой ужо выступалі лепшыя прафесійныя і аматарскія калектывы з Беларусі і іншых краін.

Словы ўдзячнасці неабходна выказаць і ксяндзам-пробашчам касцёлаў, якія дбаюць аб арганах, спрыяюць падтрымцы іх у рабочым стане. Як сказаў у час канцэрта пробашч Камайскага касцёла Яцэк Гутман – “арган – гэта жывы арганізм, з ім можна размаўляць, яго трэба штодзённа даглядаць”.... А ксёндз-пробашч Пастаўскага касцёла Андрэй Возняк з паўслова падтрымаў ідэю фестывалю, стаў яго актыўным і дасведчаным арганізатарам.

У мястэчку Камаі нарадзіўся, быў ахрышчаны і пачаў музыцыраваць на аргане мясцовага касцёла Святога Яна Прадвесніка Браніслаў Руткоўскі – будучы вядомы беларуска-польскі арганіст і кампазітар 20-га стагоддзя, прафесар, музычны крытык і арганізатар міжнародных фестываляў арганнай музыкі ў Польшчы і Германіі.

У рамках фестывалю ў чатырох касцёлах у Паставах, Камаях, Лынтупах і Лучаі адбылося 5 арганных канцэртаў, у якіх прынялі ўдзел лепшыя беларускія арганісты – народны артыст Беларусі, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі, прафесар Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, лаўрэат міжнародных конкурсаў Ігар Алоўнікаў і яго вучаніца, лаўрэат міжнародных конкурсаў, выкладчыца Мінскага дзяржаўнага каледжа мастацтваў Кацярына Мікалаева, лаўрэаты міжнародных конкурсаў саліст Белдзяржфілармоніі Канстанцін Шараў і салістка канцэртнай залы “Сафійскі сабор” у Полацку Ксенія Пагарэлая. Кожнае выступленне слухачамі ўспрымалася з непрытоенай увагай і вялікім задавальненнем. Да выканаўцаў пасля канцэртаў падыходзілі шматлікія слухачы, дарылі кветкі і падарункі. Сярод ганаровых гасцей фестывалю былі прэлат, прадстаўнік Рыма Дон Карнэліа, ксёндз-магістр і кандыдат гістарычных навук, пробашч касцёла Святых Сымона і Алены ў Мінску Уладзіслаў Завальнюк, дыпламат і былы старшыня Нацыянальнай камісіі ЮНЭСКА Уладзімір Счасны.

Фестываль не змог бы адбыцца без вельмі зацікаўленай падтрымкі з боку мясцовых улад і работнікаў культуры. Намеснік старшыні Пастаўскага райвыканкама Юрый Кісялёў стаў яго сапраўдным апекуном.

І арганізатарамі, і ўдзельнікамі фестывалю, і мясцовымі жыхырамі неаднаразова выказваліся прапановы зрабіць яго пастаянным, запрашаць для ўдзелу ў ім і замежных выканаўцаў. Зацікаўленыя адносіны кіраўніцтва раёна і каталіцкага духавенства напэўна дазволяць стаць фестывалю традыцыйным, які не толькі пашырыць палітру культурных імпрэз, але і будзе яшчэ адным брэндам Пастаўшчыны, што паспрыяе развіццю культурна-гістарычнага турызму ў цэлым рэгіёне.

Плануецца, што фестываль стане пачаткам рэалізацыі цэлай праграмы адраджэння старадаўніх арганаў на Беларусі. Зацікаўленую падтрымку гэтага праекта выказалі Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі Тадэвуш Кандрусевіч, кіраўніцтва Беларускай дзяржаўнай філармоніі і Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, а таксама Польскага інстытута ў Мінску. Правядзенне фестываляў у розных рэгіёнах краіны паспрыяе захаванню саміх арганаў і збору фінансавых сродкаў на іх рэстаўрацыю. Галоўнае, каб гэта праца праводзілася з удзелам спецыялістаў, з прыцягненнем, пры неабходнасці, і замежных экспертаў. Старадаўнія і ўнікальныя арганы у бліжэйшай перспектыве могуць быць уключаны ў спіс гісторыка-культурнай спадчыны, стаць сапраўднымі музейнымі экспанатамі.

Наяўнасць і рэгурярнае выкарыстанне арганаў паспрыяе фарміраванню канцэртных залаў у касцёлах для прэзентацыі і папулярызацыі класічнага музычнага мастацтва, падштурхне да пашырэння падрыхтоўкі беларускіх музыкантаў-арганістаў. Гэта праграма стане адной з прыярытэтных і для Беларускага фонда культуры.

Тадэуш Стружэцкі - аўтар праекта і адзін з арганізатараў фестывалю


(Прэторыя, 10 мая 1994 года)

«Вашы Вялікасьці, Вашы Высокасьці, паважаныя госьці, таварышы і сябры!

Сёньня ўсе мы, нашай прысутнасьцю тут, і нашымі сьвяткаваньнямі ў іншых частках краіны і сьвету, дорым трыумф і надзею нованароджанай свабодзе.

З перажываньняў надзвычайнага чалавечага гора, якое цягнулася так доўга, павінна нарадзіцца грамадства, якім будзе ганарыцца ўсё чалавецтва.

Штодзённыя справы звычайных паўднёваафрыканцаў павінны стварыць сучасную рэальнасьць Паўднёвай Афрыкі, якая ўзмацніць веру чалавецтва ў справядлівасьць, у высакароднасьць чалавечай душы і падтрымае ўсе яго надзеі на цудоўнае жыцьцё для ўсіх.

Усяму гэтаму мы абавязаны, як самім сабе, так і людзям сьвету, якія так значна прадстаўлены тут сёньня.

Мае суайчыньнікі, я без ніякага сумневу кажу, што кожны з нас так цесна зьвязаны з зямлёю нашай цудоўнай краіны як і знакамітыя джакарандавыя сады Прэторыі і мімозы саваны.

Кожны раз, калі хтосьці з нас датыкаецца да глебы нашай зямлі, мы адчуваем асабістае адраджэньне. Нацыянальны настрой мяняецца разам са зьменай пары года. Мы ўзрушаны пачуцьцём радасьці і захапленьня калі зелянее трава і квітуць кветкі.

Гэта духоўнае і фізічнае адзінства, якое мы падзяляем з нашай айчынай, высьвятляе той глыбокі боль, які мы перанесьлі ў сваіх сэрцах, калі бачылі нашу краіну ў жудасных канфліктах, і калі мы бачылі яе адвергнутай, па-за законам і ізаляванай народамі сьвету, менавіта таму, што яна стала універсальнай базай згубнай ідэалогіі і практыкі расізму і расавага прыгнёту.

Мы, народ Паўднёвай Афрыкі, адчуваем задавальненьне ад таго, што чалавецтва прыняло нас у сваё ўлоньне, што мы, якія былі па-за законам не так даўно, сёньня атрымалі рэдкі прывілей быць гаспадаром для народаў сьвету на нашай уласнай зямлі.

Мы дзякуем усім нашым паважаным гасцям за тое, што яны прыйшлі, каб падзяліць з народам нашай краіны тое, што ў рэшце рэшт, з'яўляецца агульнай перамогай за справядлівасьць, за мір, і за чалавечую годнасьць.

Мы спадзяёмся, што вы і надалей будзеце стаяць побач з намі, калі мы будзем вырашаць праблемы пабудовы міра, дабрабыту, не-сексізма, не-расізма і дэмакратыі.

Мы глыбока цэнім тую ролю, якую наш народ і іх лідэры, палітычныя, рэлігійныя, жаночыя, моладзевыя, прадпрымальніцкія, а таксама традыцыйныя і іншыя лідэры адыгралі ў тым, каб атрымаць гэты вынік. Не апошняе месца сярод іх мае мой другі намесьнік прэзідэнта, шаноўны дэ Клерк.

Мы таксама хацелі б аддаць належнае нашым сілам бясьпекі, ва ўсіх сваіх шэрагах, за тую высокую ролю, якую яны адыгралі ў забеспячэньні нашых першых дэмакратычных выбараў і пераходу да дэмакратыі, і засьцераглі ад крыважэрных сіл, якія да гэтага часу адмаўляюцца ўбачыць сьвятло.

Прыйшоў час гаіць раны.

Настаў момант злучыць прорвы, якія падзяляюць нас.

Прыйшоў час будаваць.

Мы нарэшце дасягнулі нашага палітычнага вызваленьня. Мы абавязуемся вызваліць усіх нашых людзей ад безупыннага цяжару галечы, пазбаўленьняў, пакут, палавой і іншай дыскрымінацыі.

Нам удалося зрабіць нашы апошнія крокі да свабоды ва ўмовах адноснага міру. Мы бярэм на сябе абавязацельства пабудовы поўнага, справядлівага і трывалага міру.

Мы перамаглі ў барацьбе за прабуджэньне надзеі ў грудзях мільёнаў нашых людзей. Мы клянёмся, што будзем будаваць грамадства, у якім усе паўднёваафрыканцы, як чорныя, так і белыя, будуць мець магчымасць хадзіць з гонарам, без страху ў сваіх сэрцах, упэўненыя ў сваім неад'емным праве на чалавечую годнасьць - нацыя-вясёлка ў згодзе з сабой і сьветам.

У знак сваёй прыхільнасьці да абнаўленьня нашай краіны, новы Часовы ўрад нацыянальнага адзінства будзе ў тэрміновым парадку вырашаць пытаньне аб амністыі для розных катэгорый нашых людзей, якія ў цяперашні час пазбаўлены волі.

Мы прысьвячаем гэты дзень для ўсіх герояў і гераінь нашай краіны і ўсяго сьвету, якія ахвяравалі сваё жыцьцё для таго, каб мы маглі быць свабоднымі.

Іх мары сталі рэальнасьцю. Свабода - іх ўзнагарода.

Мы прымаем з пакорам і з захапленьнем той гонар і прывілей, які вы, народ Паўднёвай Афрыкі, даравалі нам, як першаму Прэзідэнту адзінай, дэмакратычнай, нерасавай і несексісцкай Паўднёвай Афрыкі, для таго, каб вывесьці нашу краіну з даліны цемры.

Мы разумеем усё ж, што няма простых шляхоў да свабоды.

Мы добра ведаем, што ніхто з нас паасобку не зможа дамагчыся посьпеху.

Таму мы павінны дзейнічаць разам як адзіны народ для нацыянальнага прымірэньня, для дзяржаўнага будаўніцтва, для нараджэньня новага сьвету.

Хай будзе справядлівасьць для ўсіх.

Хай будзе спакой для ўсіх.

Хай будзе праца, хлеб, вада і соль для ўсіх.

Хай кожны ведае, што цела, розум і душа кожнага вызвалены для таго, каб рэалізаваць сябе.

Ніколі, ніколі і ніколі не павінна зноў здарыцца так, каб наша выдатная зямля нанова перажыла прыгнёт аднаго чалавека другім і пакутавала ад такой зьнявагі, як быць пагардаю сьвету.

Хай правіць свабода.

Сонца ніколі не павінна спыніцца на такім слаўным дасягненьні чалавека!

Бог дабраславіць Афрыку!


Пераклад Пятра Мурзёнка

: 2013
2013 -> М. І. Крукоўскі Бляск і трагедыя ідэалу
2013 -> Еду ў Магадан. Успаміны Ігара Аліневіча
2013 -> Ігар Аліневіч. Еду ў Магадан 28 лістапада 2010 года, Масква, кафэ гандлёвага цэнтра «у горбушки»
2013 -> «Шчырае поле паэта» да 70-годдзя беларускага пісьменніка Казіміра Вікенцьевіча Камейшы
2013 -> Форма №1-иг, лбг
2013 -> ApJya{´nbpss hm okv {]Êv sk{i- -dn ]{X¡p-dn¸v
2013 -> For the libraries – exchange partners
2013 -> For the libraries – exchange partners
2013 -> Аналіз работы дуа "грозаўская сярэдняя школа" за 2012/2013 навучальны год

1   2   3   4

База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка