Тэма 5 развіццё культуры беларусі ў 14 – першай палове 17 ст: архітэктура І горадабудаўніцтва



Дата канвертавання01.07.2016
Памер34.06 Kb.
ТЭМА 5 РАЗВІЦЦЁ КУЛЬТУРЫ БЕЛАРУСІ Ў 14 – ПЕРШАЙ ПАЛОВЕ 17 СТ: АРХІТЭКТУРА І ГОРАДАБУДАЎНІЦТВА.

План:

1.Заходнееўрапейскія ўплывы.

2. Архітэктурныя стылі.

2. Горадабудаўніцтва.

3.Ваеннае дойлідства. Культавая архітэктура Беларусі.

1 Гатычны стыль змяняе раманскі ў другой палове 12 ст. і паспяхова развіваецца ў эпоху станаўлення і росквіту гарадоў: кафедральны сабор, у адрозненне ад раманскага храма, - гарадское збудаванне: кантрастуючы з невялікімі навакольнымі пабудовамі, ён панаваў над горадам. У тыпах гарадскіх пабудоў асноўнае месца нароўні з саборам, занялі будынка біржаў, складоў, судоў, мытняў, рынкаў, бальніц, ратуш (сімвалаў незалежнасці горада). Мастацкая ідэя готыкі адлюстроўвала глыбокае перажыванне складнасці Боскага светапарадку: сабор уяўляў сабой мадэль светабудовы, заснаванага на раўнавазе чароўнага і чалавечага. Пераход ад раманскага да гатычнага стылю адзначаны шэрагам тэхналагічных навін, якія ў сваю чаргу былі стылістычна асэнсаваны ў гісторыі готыкі. Абгрунтаваным з’яўляецца меркаванне пра тое, што вытокам пераменаў у архітэктурным мысленні стала ўвядзенне спічастай аркі (яе з’яўленне звязвалася з арабскім уплывам): яна валодала меншым распор - ціскам на сцяну, нагрузка была накіравана ўніз, на апору. Крыжовы нярвюрнага звод быў галоўным архітэктурным адкрыццём готыкі, ён прымяняўся ва ўзаемадзеянні з сістэмай унутраных асноў (калон або слупоў) і знешніх апор - апор. Цэнтральная нава гатычнага сабор звычайна вышэй астатніх, і частка яго нагрузкі прымаюць на сябе аркбутаны - спецыяльныя падпружных аркі, якія злучаюць падстава зводу галоўнага нефа з контрфорсамі бакавых. Удасканаленне тэхнічнага боку і паступовае пашырэнне ўнутранага прасторы прывяло да таго, што ў гатычным храме практычна зніклі сцены, замененыя вялізнымі вокнамі, якія былі запоўненыя Светаносны пано вітражоў. Вылучэнне каркаса, ператварэнне сцены ў запаўняе, а не апорны элемент будынка адчынялі магчымасць для стварэння значных праёмаў, што палягчала канструкцыю, а значыць, давала магчымасць павелічэння будынка ў вышыню і шырыню. Пры пабудове сабор арыентаваўся на ўсход сваёй алтарнай часткай, што мела строга кананічны сэнс, такім чынам, цэнтральны ўваход размяшчаўся на заходнім баку. На фасадзе звычайна змяшчаліся дзве вежы, а паміж імі - круглае акно-ружа. Кожны партал гатычнага сабора мае строга індывідуальнае мастацкае рашэнне.

2 Готыка ў Беларусі мела свае асаблівасці. Яе шырокае распаўсюджванне тут пачалося ў канцы 14 стагоддзя, а ў ранніх помніках сустракаліся толькі некаторыя рысы стылю, напрыклад стральчатыя аркі. Сярод прычын запозненага прыходу готыкі, можна назваць адсутнасць сувязяў з Заходняй Еўропай. У цэлым готыка, як і раманскі стыль, развівалася ў феадальнай сістэме, дзе архітэктура па-ранейшаму захоўвала большай часткай прыгоннай або культавы характар. Развівалася грамадзянскае і жылое будаўніцтва. Нябачаная дагэтуль вышыня гатычных храмаў дасягалася ужываннем каркаснай сістэмы ў будаўніцтве. А шырокія інтэр’еры ўпрыгожваліся вялізнымі вокнамі, ўзрушаючая шматколернасцю па-майстэрску выкананых вітражоў. Да асноўных элементаў гатычнай архітэктуры адносяцца: • стральчатыя аркі - нервюры; • аркбутаны - адкрытыя полуарки; • слупы, служачыя апорамі для спічастых арак. Да іншых канструктыўных асаблівасцях можна аднесці вертыкальныя выступы - контрфорсы, крыжовыя скляпенні, разьбяныя франтоны - вимперги, востраканцовыя ажурныя вежы - пинакли, стральчатыя вокны і парталы. Фасады ўпрыгожваліся складаным арнаментам і скульптурамі. Готыка злучыла ў сабе шкло, камень, і яркія фарбы насценных роспісаў і вітражоў. Экспрэсіўны стыль пакараў ззяннем золата, а шпілі, ўзляталі ўгору, дэманстравалі імкненне чалавека да неба, і служылі напамінам пра духоўнай баку жыцця. Гэтая архітэктура сімвалізуе бясконцасць, якое адчуваецца выказваючы усё тое, містычнае і загадкавае, што ёсць у душы кожнага чалавека.

3 Замак-кастэль у Крэве ляжыць у даліне паміж высокіх пагоркаў, што расцягнуліся ланцугом абапал рачулкі Крэвянкі. Тут, на нізкім поплаве, у сутоках ракі Крэвянкі і ручая Шляхцянкі і быў у 20-ыя гады 14 ст. пабудаваны мураваны замак. Крэва было сталіцаю ўдзельнага княства, якое ў 1338 г. Гедзімін аддаў свайму сыну Альгерду. Крэўскі замак у плане нагадвае няправільную трапецыю, звернутую большым аснаваннем у напольны бок. Тут былі ўсяго дзве вежы, размешчаныя па дыяганалі. Аднак Крэўскаму замку ўласцівы некаторыя асаблівасці. Ён меў адну вялікую - Княжацкую - вежу Таўшчыня замкавых муроў дасягае 2,75 м. Яны маюць двухметровы падмурак з 30-сантыметровым цокалем. Падмурак зроблены на вапне з камянёў сярэдняй велічыні і ляжыць на дубовых і сасновых лаўжах.



4 Культавае дойлідства беларускіх зямель развівалася пад уплывам гатычнага і раманскага стыляў. Вядомымі помнікамі сталі храмы абарончага тыпу: Маламажайкаўская царква і царква ў Сынковічах. Касцёлы ў Камаях, Вішнёва, Заслаўлі – прыклады каталіцкіх храмаў абарончага тыпу.

Літаратура:

  1. Гісторыя беларускага мастацтва : у 6 т. / редкал.: С.В. Марцэлеў [і інш.] ; Акадэмія навук Беларускай ССР, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. – Мінск : Навука і тэхніка. – 1987–1994. – Т. 3 : Канец XVIII – пачатак XX ст. / Л.М. Дробаў [і інш.]. – 1989. – 448 с.

  2. Беларусы: у 13 т. / рэдкал.: М.Ф. Пiлiпенка (гал рэд.) [i iнш.]. – Мiнск : Беларуская навука, 1995–2012. – Т. 2 : Дойлiдства / А.I. Лакотка [i iнш.]. – 1997. – 758 с.

: DocLib5 -> %D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%20(%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B8%20%D0%B2%D1%81%D0%B5%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B0%D1%8F) -> %D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8 -> %D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8 -> %D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 11 культура беларусі ў канцы 18 – першай палове 19 стст.: Архітэктура, мастацтва
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 10 айчынная культура ў другой палове XVII – XVIII cт.: Навука, адукацыя
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 9 айчынная культура ў другой палове 17 – 18 стст.: Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 8айчынная культура ў другой палове 17 – 18 стст.: Архітэктура І мастацтва
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 4 культура беларускх зямель ў 9-13 стст.: Архітэктура І мастацтва
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма культура беларускіх зямель ў 9-13 стст.: Архітэктура І мастацтва
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 1 Уводзіны
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 6 культура беларусі ў 14- першай палове 17 стст.: Мастацтва
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 7 культура беларусі ў 14 – першай палове 17 стст.: Літаратура І адукацыя
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма культура беларускіх зямель у эпоху




База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка