Тэма культура беларускіх зямель ў 9-13 стст.: Архітэктура І мастацтва



Дата канвертавання01.07.2016
Памер34.84 Kb.
ТЭМА 3. КУЛЬТУРА БЕЛАРУСКІХ ЗЯМЕЛЬ Ў 9-13 СТСТ.: АРХІТЭКТУРА І МАСТАЦТВА

План:

  1. Горадабудаўніцтва. Грамадзянскае дойлідства.

  2. Ваеннае дойлідства

  3. Полацкая і гродзенская школы дойлідства

1 Большая частка гарадоў беларускіх зямель з’явіліся ў выніку развіцця пасяленняў раннежалезнага веку. Крыніцамі іх фарміравання станавіліся рамесна-гандлёвыя пасяленні, ваеннаумацаваныя цэнтры, адміністратыўныя і рэлігійныя цэнтры. Важную ролю ў росце гарадоў адыгрываў гандлёвы шлях “з варагаў ў грэкі”, які даваў магчымасць гарадам ператварацца ў буйное паселішча. Асноўным матэрыялам пры будаўніцтве з’яўлялася дрэва. Цэнтр горада- пасад, з добра умацаваным дзяцінцам выконывалі ролю важнейшай часткі горада. Вакольны горад быў прызначаны для пражывання рамесна-гандлёвага насельніцтва, торг – змяшчаў майстэрні і месца гандлю. Вуліцы гарадоў 9-13 ст. былі вузкімі, дамы – драўлянымі і невялікімі па памерах. Усяго ў старажытных летапісах упамінаецца аб існаванні на беларускіх землях 35 гарадоў, найбольш старажытныя – Полацк, Тураў, Віцебск, Брэст, Мінск, Гомель, Ваўкавыск, Гродна, Орша, Копысь, Друцк, Пінск, Мазыр і інш. Прыкладам грамадзянскай мураванай забудовы з’яўляецца адзіны вывучаны помнік. Ён знаходзіцца на поўдзень ад Ніжняй царквы ў Гродна. Гэты так званы княжы церам відавочна быў пабудаваны на мяжы 12-13 ст. Рэчы, знойдзеныя вакол, былі датаваныя 12-13 стст. Зпадлога церама была выкладзена з керамічнай рознакаляровай пліткі, рэшткі якой ў вылікай колькасці былі знойдзены археолагамі.

Церам быў складзены парадавай кладкай з плінфы, злучаных цамянкай. Звонку ўкладзены ў мур дэкаратыўныя, амаль неапрацаваныя валуны. Паўночная сцяна захавалася на даўжыню 9,72 м і на вышыню каля 2 м. У сярэдзіне паўночнай сцяны - уваходны праём шырынёй 1,6 м. Заходняя частка церама ўнутры памяшкання з захаду на ўсход мае даўжыню 6,5 м. Падмурак вельмі не вялікі - адзін шэраг валуноў, пакладзеных на глыбіню 35 см. Пры яго раскопках знойдзены, як сказана, керамічныя пліткі падлогі (у тым ліку фігурныя) і зліткі расплаўленага волава даху

2 Ваеннае дойлідства было прадстаўлена гарадскімі умацаваннямі. Муры, што абаранялі горад ад нападзення былі драўлянымі. Складзеныя з тоўстага бярвення, іх часта абмазывалі глінай. Рабілі гэта з мэтай процістаяць падпаленым стрэлам. Адзіным помнікам абарончага дойлідства, што дайшоў да нашых дзён з’яўляецца Камянецкая вежа. Яна адносіцца да тыпу валынскіх веж. Згодна з летапісаміКамянецкая вежа ўзведзена паміж 1276 і 1288 гадамі. Па загаду галіцка-валынскага князя Уладзіміра Васількавіча градаруб Алекса знайшоў месца, дзе ў хуткім часе з’явіліся горад і Вежа з драўляным замкам.

Камянецкая вежа адносіцца да тыпу валынскіх і мае агульныя рысы з вежамі-данжонамі, распаўсюджанымі ў 12-13стагоддзях у Заходняй Еўропе. Пяціяруснае круглае ў плане збудаванне стаіць на каменным фундаменце вышынёй каля 2,3 м і дыяметрам 16 м. Вежа складзена з цэглы цёмна-чырвонага і жаўтаватага колераў. Вежа ў Камянцы была абарончай і мае мала элементаў архітэктурна-дэкаратыўнай пластыкі: вузкія байніцы, 4 плоскія нішы з паўцыркульнымі завяршэннямі. Верхнюю пляцоўку акружаюць 14 прамавугольных зубцоў з адтулінамі для агляду, па перыметры асаблівым чынам выкладзена дэкаратыўная паласа.



3 Полацкай архітэктурнай школы пачалі фарміравацца на аснове і пад уплывам візантыйска-кіеўскіх традыцый. Але ўжо ў 1-й палове 12 ст. мураванае будаўніцтва ў княстве пайшло па іншым, чым у Кіеве, шляху. 3 аднаго боку, яму характэрна захаванне архітэктурных форм, ад якіх ужо ў пачатку 12 ст. адмовіліся ў Кіеве (выкарыстанне муроўкі «са схавным радам», каменных блокаў, плоскіх лапатак, абхадных галерэй), з другога - рашучы перагляд крыжова-купальнай сістэмы храма. Будаўнікі, не адмаўляючыся ад яе канструкцыйнай асновы, за кошт пераразмеркавання мас акцэнтуюць увагу на вежападобнасці сілуэта царквы. Яснасць архітэктурнай кампазіцыі, сіметрычная ўпарадкаванасць форм, аб'ядноўваючых прастору, падкрэсліваюць панаванне вертыкальнай дамінанты. Але найбольш красамоўным сведчаннем новаўвядзенняў полацкіх дойлідаў з'яўляецца перанос падкупальнай прасторы ад усходу і размяшчэнне яе над заходнімі парамі слупоў. У 12 ст. у Полацкім княстве сфармавалася самабытная школа дойлідства, для якой характэрным было з’яўленне храмаў вежападобнай канструкцыі, муроўка з плінфы метадам «схаваных радоў», крыжова-купальны храм і цэнтрычнасць кампазіцыі (Сафійскі сабор, Спаса-Еўфрасінеўская царква, Пятніцкая і Барысаглебская цэрквы і сабор Бельчыцкага Барысаглебскага манастыра, царква Дабравешчання ў Віцебску). Да сёняшняга дня вядома пра 13 помнікаў полацкай архітэктурнай школы, сярод якіх адна грамадзянская пабудова. Акрамя знакамітага Сафійскага сабору і іншых манастырскіх храмаў, мамабытным помнікам з’яўляецца храм-трыконх, нетыповы для усходнеславянскага рэгіёну. Самабытная архітэктурная школа склалася ў 12 ст. і ў Гродне. Адметнасці Гродзенскай школы: планавасць структуры, цагляная роўнарадавая муроўка, дэкор фасадаў з шліфаваных валуноў і пліт, выкарыстанне галаснікоў у сценах і скляпеннях, маёлікавых пліт на падлозе (Барысаглебская (Каложская) царква, Ніжняя і Прачысценская цэрквы, княжацкі палац).

Літаратура:

 1 Грабянчук І.В. Гісторыя Беларусі: Культура: вучэбны дапаможнік. Мінск: БДЭУ, 2009. - 94 с
: DocLib5 -> %D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%20(%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%B8%20%D0%B2%D1%81%D0%B5%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B0%D1%8F) -> %D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8 -> %D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8 -> %D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 11 культура беларусі ў канцы 18 – першай палове 19 стст.: Архітэктура, мастацтва
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 10 айчынная культура ў другой палове XVII – XVIII cт.: Навука, адукацыя
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 5 развіццё культуры беларусі ў 14 – першай палове 17 ст: архітэктура І горадабудаўніцтва
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 9 айчынная культура ў другой палове 17 – 18 стст.: Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 8айчынная культура ў другой палове 17 – 18 стст.: Архітэктура І мастацтва
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 4 культура беларускх зямель ў 9-13 стст.: Архітэктура І мастацтва
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 1 Уводзіны
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 6 культура беларусі ў 14- першай палове 17 стст.: Мастацтва
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма 7 культура беларусі ў 14 – першай палове 17 стст.: Літаратура І адукацыя
%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%8B%20%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B9 -> Тэма культура беларускіх зямель у эпоху




База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка