Тезисы лекций по дисциплине «латиноязычная литература беларуси»



Дата канвертавання15.05.2016
Памер84.49 Kb.
ТыпТезисы
ТЕЗИСЫ ЛЕКЦИЙ ПО ДИСЦИПЛИНЕ

«ЛАТИНОЯЗЫЧНАЯ ЛИТЕРАТУРА БЕЛАРУСИ»
1. Введение. Исторические и культурные предпосылки возникновения латиноязычной литературы Беларуси.

Латиноязычная литература Беларуси связана с идеологией и доктриной Христианства + национальный менталитет каждой страны. Христианство – популяризатор Античности. В Беларуси существовали две конфессии и две модификации адаптированной античной традиции. Создание ВКЛ, Федерация с Польшей переориентировали белорусскую элиту на более тесную связь с Западной Европой. Воздействие на становление эстетики с двух сторон: со стороны Греции – на православных (к XVI православие так и не усвоило латиноязычное образование), со стороны Европы и Польши – на католиков. Латинския язык в XVI в. – язык канцелярии и документов ВКЛ.


2. Латинский язык и латинская книга в культурной жизни Беларуси XV-XVI вв. Влияние античной литературы на творчество латиноязычных поэтов Беларуси.

Тройственное взаимодействие античной литературы, христианской литературы и национальной культуры. Латынь и греческий – два канонических языка. Культ этих языков и литературы на них. В Восточной Европе начали знакомиться с Античностью только в Х веке. Античность в основном представлена в римском варианте (то есть, латинский язык). Сложность в освоении античной литературы связана с ее языческим характером. Можно говорить, что даже в XVI в. Беларусь еще не полностью освоила античную культуру, но сдвиг к этому моменту уже произошел. Уже существуют оригинальные тексты и переводы Гомера, Пиндара, Катона, Цицерона, И. Флавия, Плавта, Ювенала, Овидия и Вергилия.


3. Ян Вісліцкі і Мікола Гусоўскі ў літаратуразнаўчай навуцы.

Гісторыя вывучэння твораў Яна Вісліцкага і Міколы Гусоўскага. Ацэнка творчасці Яна Вісліцкага і Міколы Гусоўскага ў працах польскіх даследчыкаў. Беларускія даследаванні і пераклады твораў Яна Вісліцкага і Міколы Гусоўскага. Іх творчасць і станаўленне новалацінскай паэзіі, росквіт нацыянальнай культуры ў эпоху Адраджэння. Ідэі антрапацэнтрызма ў іх творчасці, імкненне да асэнсавання сучаснае гісторыі. Хрысціянізацыя лацінамоўных твораў, стварэнне народных стэрэатыпаў, арыентацыя на антычную літаратуру ды імітацыя (у межах асобных твораў) антычных аўтараў, залежнасць ад жанравых патрабаванняў.


4. Творчасць Яна Вісліцкага.

Жыццёвы і творчы шлях Яна Вісліцкага, адукацыя і далейшая праца ў Кракаве (паводле звестак, змешчаных у творах аўтара), першыя паэтычныя вопыты.



5. Ян Вісліцкі і яго паэма “Пруская вайна”.

Паэма “Пруская вайна” на лацінскай мове (Belli Pruteni tres libelli per Ioannem Visliciensiem editi. 1516, Cracoviae, ab Ioanne Hallero) як мастацкі помнік Грунвальду. Склад і структура дадзенага выдання, звароты і вершы, якія суправаджаюць твор. Гістарычныя звесткі пра Грунвальд (на аснове рукапіснай гісторыі Яна Длугаша). Своеасаблівы адыход аўтара ад гістарычных фактаў і апора на ўласную паэтычную фантазію. Мастацкая і пазнавальная каштоўнасць твора.

Ідэйныя і стылістычныя адметнасці паэмы: 1) Гераізацыя гісторыі (дагэтуль гэтага часу Грунвальд апісваўся толькі ў гісторыі Яна Длугаша). 2) Раскрыццё тэмы штодзённай барацьбы з іншаземнай агрэсіяй. 3) Пошукі шляхоў узмацнення моцы роднай краіны. 4) Дыскрэдытацыя палітыкі Тэўтонскага ордэна перад Еўропай.

Мастацкія адметнасці паэмы: апісанні беларускай прыроды, непаслядоўнасць кампазіцыі, аналізаванне вобразаў, якія ствараюцца аўтарам.

Моўныя асаблівасці: падваенне зычных (grammina, littus), вялікая колькасць неалагізмаў, ваеннай лексікі, складаная структура вершаванага радка (вялікі перыяд, роскід слоў).
6. Творчасць Міколы Гусоўскага.

Жыццёвы і творчы шлях Міколы Гусоўскага. Адукацыя (пачатковая на Беларусі, потым Ягелонскі універсітэт). Непольская тэматыка творчасці Міколы Гусоўскага. Уплыў Гусоўскага на Міцкевіча і Сырокомлю.



7. Паэма “Песня пра зубра” як твор новай літаратуры Беларусі.

Ідэйна-мастацкія адметнасці паэмы “Песня пра зубра”. Паэма "Carmen de statura, feritate ac venatione bisontis" – паэма для адукаваных еўрапейцаў.

Анімалістычны змест (белетрыстыка). Пабудавана на прыёме ўспамінаў на базе формы і зместу (кампазіцыі і стылю). Прынцып рэтраспекцыі. Апісанне гісторыі роднай краіны, глыбокі гістарызм. Мастацтва – першым чынам спазнанне (прынцып Адраджэння). Два плана раскрыцця зместу: знешні (апісанне прыроды, палявання на зубра) і ўнутраны (асуджэнне палітыкі братазабойства, тэма паэта і паэзіі). Новы для краіны мастацкі метад: знак і алегорыя.

Усходнеславянскі культурны слой у творчасці Гусоўскага.



8. Паэма Мікалая Гусоўскага «De vita et gestis Divi Hyacinthi» (Тэма падзвіжніцтва і служэння хрысціянству).

У гонар дамініканца Гіяцынта. Ідэя неабходнасці вывучэння падзей знакамітых людзей мінулых стагоддзяў. Узмацненне рэлігійнай тэматыкі, падтрымка раннехрысціянскіх прынцыпаў, жанр жыцця (апошнія арыгінальныя творы гэтага жанра датуюцца XIV ст.). Дыдактыка-палемічны стыль паэмы, яе ўплыў на гімнаграфию XVI ст.



9. М. Гусоўскі і традыцыі антычнай літаратуры.

Сімвалічны ўзровень асэнсавання зубра. Зубр як верхні свет, двор як ніжні свет. Паляванне – княжае, шляхецкае, мужыцкае. Перавага палявання на зубра над боем быкоў у Рыме. Супрацьпастаўленне легенд сваёй краіны Юноне і Юпітэру. Тэма вайны і выява Арэса. Матыў карнавалізацыі палявання на зубра, выява Амура. Стварэнне атмасферы вольнай весялосці.


10. Соломон Рысинский – выдающийся деятель и просветитель белорусского гуманизма XVI-XVII вв. Поэтическое и эпистолярное наследие С.Рысинского.

Родился в 60-ых годах XIV в. Учился в Полоцке, Альцдорфе. Solomo Pantherus Leukorussus. Единственный случай, когда выходец из Беларуси называет себя белорусом. Обучал детей магнатов, служил при дворе Радивилов, организовывал школьное дело в Слуцке. Выпустил словарь пословиц из более чем 2000 белорусских, польских, чешских, сербских пословиц, записанных по-польски и объясненных по-латински. Издал первый фразеологический словарь. В 1587 г. издал письма на латинском языке. Написаны прозой в перемешку с элегическим дистихом. Также осуществлял переводы стихов А. Рымши с белорусского языка. Поэтическое наследие: 2 элегии (consolationes – эпитафии), панегиричные стихи, эпитамы (короткий рассказ о событиях).


11. Героико-эпическая поэзия Белоруссии конца XVI в.: историко-культурные предпосылки ее возникновения.

Ф. Градовский, Я. Радван, А. Рымша. Описание событий 1582 года (победа войск ВКЛ на реке Уле, Запольское мирное соглашение).


12. Поэмы «Радзивилловского цикла».

Поэма Ф.Градовского «Описание московского похода князя Христофора Радзивилла», Ян Радван и его героико-эпическая поэма «Радзивиллиада, или Про жизнь и деяния князя Николая Радивила», стихи А. Рымши, поэма Я. Кохановского «Поход на Москву» 1583 года, по-польски.


13. Поэма Ф.Градовского «Описание московского похода князя Христофора Радзивилла».

1582 год, Вильнюс, издательство Даниеля Ленчицкого. «Описание московского похода князя Христофора Радзивилла (Рыжего)» «Hodoeporion Moschinum Christophori Radivilonis». Ф. Градовский – шляхтич, кальвинист. Учился в Витенберге, был королевским секретарем при Батории и Сигизмунде Вазе. Одоэпорикон – описание путешествий. Синкретичный жанр. Описание военного похода Радивила Перуна по тылам русских войск осенью 1581 г. Упоминает разгром войск боярина Шумского. Гекзаметр. Идейная пружина – мотив мести (как в Илиаде). Иные реминисценции, использование приемов, сцен и мифологических образов из Гомера и Вергилия, сравнение с иными историческими событиями (войны с Митридатом, переход Альп Ганнибалом, поход Ксеркса).


14. Ян Радван и его героико-эпическая поэма «Радзивиллиада».

Поэма «Radivilias..., sive de vita et rebus ducis Nicolai Radivili» «Радивилиада, или Про жизнь и деяния князя Николая Радивила». Издана в Вильнюсе Яном Корчаном в 1588 г., 3470 строк. Родился в Вильнюсе, кальвинист, из мещан. Был связан с двором Хаткевичей, потом Радивилов. Учился в Вильнюсе, Падуе. Поэма по-латински. Обращение к Каллиопе и Эрато. Много мифологии, античных образов, военных советов и речей. Есть даже перечисление войска и воинов (Гомер). Много метафор из Гомера, Вергилия, Овидия. Стилизация поэмы под Илиаду.


15. Латиноязычное наследие в творчестве Андрея Рымши (Римши).

Основатель жанра панегирической поэзии Беларуси XVI в.

Родился около 1550 г. Белорусский поэт, писавший на старобелорусском и польском языках. Родился в селе Пенчин под Барановичами в шляхетской семье. Владел несколькими языками. Служил при дворе литовских магнатов Радивилов. С 1585 жил в Вильнюсе. Написал ряд эпиграмм и отдельно изданный Иваном Фёдоровым в Остроге листок, содержащий 20 двустиший «Которогося месяца што за старых веков деело короткое описание» (1581), кратко называемый «Хронологией», также большая эпическая поэма «Декетерос акроама, или Десятилетняя повесть военных дел князя К. Радивила» (написана в 1582, издана в 1585), в которой ощутимо влияние идей и творческих принципов позднего Ренессанса. Сохранился ряд его переводов с латинского языка.
16. Матей Казимир Сорбевский и Беларусь. Его творчество и научно-педагогическая деятельность.

Крупный новолатинский поэт, мыслитель и теоретик литературы, чья жизнь и творчество самым тесным образом связаны с Беларусью. Литературоведческие и эстетические трактаты на латинском языке: «О совершенной поэзии, или Вергилия и Гомер», «О трагедии и комедии, или Сенека и Терентий», «О фигурах мысли» и др. Его трактат «О трагедии и комедии, или Сенека и Терентий» предназначался для практического руководства в школьном театре Беларуси, Литвы, Польши того времени. Её отзвуки обнаруживаются в многочисленных риториках и поэтиках, употреблявшихся в школах Беларуси, Литвы, Украины, России и Польши.
17. Міхал Карыцкі – лацінамоўны паэт Беларусі эпохі Асветніцтва.

Жыццёвы і творчы шлях Міхала Карыцкага. Адукацыя у Бабруйску, потым Віленскі універсітэт. Праца выкладчыкам у Варшаве. Міхал Карыцкі – пачынальнік класіцызму як творчага метаду, уплыў яго паэзіі на лацінамоўную паэзію Польшчы і ВКЛ эпохі Асветніцтва. Вершы, казкі, элегіі, пасланні, пародыі. Тэматыка твораў – тагачасныя грамадскія і культурныя дзеячы, мясцовыя падзеяі.

Паэтычныя творы Карыцкага. 25 прыжыццёвых вершаў. Эпічная паэма «Птушыны сойм». "Птушыны Сойм", 1764 г. Абранне Ст. Панятоўскага на пасаду Рэчы паспалітай. Станіслаў – арол, сойм птушак – Сойм РП. Разгорнутая алегорыя. 509 радкоў, змена форм выкладу, рэтардацыя і адступленні, разгорнутыя параўнанні. Мова твора – класічная лаціна. Вялікая колькасць фігур і тропаў. Своеадметная мастацкая асаблівасць – эпітэт да кожнага назоўніка.
18. Лацінамоўная спадчына ў творчасці беларускага асветніка і паэта Сімяона Полацкага.

Сімяон Полацкі – манах, духойны пісьменнік, багаслоў, паэт, драматург, перакладчык. Адукацыя, жыццевы шлях (Полацкі, Маскоўскі перыяды). Выхаванне царскіх дзяцей, вершы для іх. Творчая біяграфія Сімяона Полацкага.

Лацінская мова ў творчасці беларускага асветніка і паэта Сімяона Полацкага. Большасць лацінскіх вершаў – т. зв. школьная паэзія: "перакладыроўка" тагачаснай універсітэцкай навукі і маральнай філасофіі ў сістэму сілабічнай паэтыкі барочнага кірунку. Свецкая тэматыка, кантрастная вобразнасць, спецыфічная для паэтычнай культуры барока.

Навуковыя трактаты Сімяона Полацкага. Праблемы эстэтыкі у творчасці Сімяона Полацкага. Раннехрысціянская літаратура, антычная культура, фальклор як крыніцы эстэтычных поглядаў. Дамінаванне рэлігійна-хрысціянскай, этычнай канцэпцыі прыгожага ў мастацтве.

Лацінамоўныя вершаваныя творы Сімяона Полацкага.
19. Новалацінская літаратура Беларусі XVI-XVIII стст. у перакладах на беларускую і рускую мову.

Франц Князьнін – паэт-сентыменталіст, драматург. Адукацыя, жыццевы шлях."Carmina" па-лацінску, зборнік вершаў па-польску.

Міхал Карыцкі, "Да аднаго паэта". Пераклад мову Алеся Жлуткі.

Пераклады паэмы “Песня пра зубра”: параўнальны аналіз. Пераклад на польскую мову урыўкаў ад Яна Каспровіча, звяртанне да “Песні пра зубра” “Пане Тадэвушы” Адама Міцкевіча.



Пераклады з лаціны на рускую мову Віктара Дарашкевіча, Якава Парэцкага, Язэпа Семяжона. Пераклад з лаціны на беларускую мову: Наталлі Арсенневай, Віктара Дарашкевіча (прысвячэнне Боне Сфорцы).
: documents -> %D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%96%D1%87%D0%BD%D0%B0%D0%B9%20%D1%84%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%96 -> %D0%94%D1%8B%D1%81%D1%86%D1%8B%D0%BF%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%8B -> %D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8
documents -> Класіка І сучаснасць украінская літаратура І ўкраінска-беларускія літаратурныя ўзаемасувязі
documents -> Праверкі алімпіядных работ па беларускай мове і літаратуры,7 клас
documents -> Літаратуразнаўства як навука. Эстэтыка літаратуры. Паэтыка
%D0%94%D1%8B%D1%81%D1%86%D1%8B%D0%BF%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%8B -> Уводзіны. Станаўленне старажытнагрэчаскай цывiлiзацыi уводзiны ў антычнасць. Крынiцы I гiстарыяграфiя Старажытнай Грэцыi
%D0%94%D1%8B%D1%81%D1%86%D1%8B%D0%BF%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%8B -> Зацвярджаю першы намеснік Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь А.І. Жук Рэгістрацыйны № тд / тып. Лацінская мова
%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8 -> Зацвярджаю першы намеснік Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь А.І. Жук 2009г. Рэгістрацыйны № тд / тып лАцінамоўная літаратура беларусі
%D0%94%D1%8B%D1%81%D1%86%D1%8B%D0%BF%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%8B -> Зацвярджаю першы намеснік Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь А.І. Жук Рэгістрацыйны № тд / тып методыка выкладання
%D0%94%D1%8B%D1%81%D1%86%D1%8B%D0%BF%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%8B -> Вучэбна-метадычнае аб’яднанне вышэйшых навучальных устаноў Рэспублікі Беларусь па гуманітарнай адукацыі




База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка