Уладзімір караткевіч



старонка7/7
Дата канвертавання14.12.2016
Памер1.51 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

...Цягнік адыходзіў у 0.10. Яны пасадзілі Будрыса ў вагон, расцалаваліся. I тут Васіль здзівіў усіх. Палез у кішэнь і дастаў адтуль нешта, загорнутае ў паперу.

— На. Табе.

Гэта быў стары кабінетны партрэт. Мабыць, ама-тарскі. На ім была жанчына ў чорным строі, жанчына з вельмі знаёмым тварам, і высокі сівы мужчына з маладымі вачыма. На мужчыне быў палкоўніцкі мун-дзір.

Севярын глядзеў на яго і заўважаў паступова няўлоўнае падабенства з Васілём.



  • Яны?

  • Яны,— сказаў Васіль.— Трымай, браток. На знак таго, што вернасць — яна была, ёсць і будзе. I што заўсёды будуць людзі, здатныя плаціцца за яе. Ты — суцешся. Нічога...

  • Але ж гэта нават не копія.

  • А ты мне яе вернеш,— проста сказаў Васіль.— Пакуль хай у цябе будзе. А пасля, як толькі зной-дзеш, як толькі яна вернецца — аддасі назад. Гэта будзе скора... Дык вось, на знак гэтага... I вяртай-цеся разам да нас з Захарам.

У Будрыса сцягнула глотку:

— Я гэтага табе не забуду. Дзякуй. Вазьму. Вяр-


нуся.

Хлопцы вылезлі з вагона. Цягнік мякка рушыў. Паўлаў усё хутчэй крочыў за ім:

— Так трымаць, біч... Нос вышэй... Айчыне не

524


патрэбны слінявыя кашалоты... Перадавай прывітан-не прагрэсіўным вучоным.

I пасля здалёк:

— Фота хутчэй вяртай! Фота!

Мужчына стаяў і глядзеў на агні горада, у якім заставаліся яго сябры, у якім ён знайшоў і стра-ціў...

Пасля амаль усе дні ён таксама прастаяў ля акна ў калідоры. Даводзілася наведваць і карміць Амура. I ад шалёнай радасці пса, ад простай яго адданай вернасці лягчэй было пераносіць дарогу. По-бач была жывая душа, сведка, сябар, які помніў хату, і чашу вадаспада ў ліянніках, і горыч таго страшнага ўдару на прычале. Друг, які прадчуваў, які цягнуў яе на катэр і выў, калі яна знікла з вачэй.

Ва Уладзівастоку было зелена. Пад Хабараўскам, раніцай, горы нагадвалі букеты: залатыя, барвяныя, малахітавыя, жоўта-лімонныя, іржавыя. У гэтым го-радзе яна жыла. Праязджала гэтыя тунелі. Купалася ў гэтай рацэ. Хадзіла міма гэтых дамоў. Ён ледзь не злез тут і толькі вялікім намаганнем волі пераканаў сябе, што гэты горад апусцеў без яе, што выходзіць няма патрэбы.

Пасля цягнік ішоў па грані, па мяжы восені і зімы.

Пад Гонжай піхты былі прыцярушаны снежнай пудрай... Магоча ляжала пад глухім асеннім даж-джом... Ружавелі нагія бярозы на Шылкінскіх соп-ках... Бярозы ў Марыінску былі яшчэ сям-там жоўтыя... А пад Новасібірскам валіў, сыпаў густы снег.

Зіма гуляла з цягніком у кошкі-мышкі.

Ён карміў Амура сыта і добра, выводзіў яго гуляць на станцыях, а сам амаль не еў. Слоіка салоных груздоў, купленага на станцыі, хапала яму, з бульбай, на два дні.

I на кожнай буйной станцыі чакала тэлеграма. Змест усіх быў аднолькавы: «Не было», «Не было», «Не было».

На Урале ля слупа «Азія — Еўропа» зноў гарэў бярозавы пажар. I чым бліжэй да Масквы, тым больш было на бярозах зялёнага. Зіма выпускала цягнік са сваіх кіпцюроў.

525

Ен шмат думаў усе гэтыя дні. I паступова не-ўразуменне саступала месца разуменню. Яму здава-лася, ён ведаў цяпер, чаму ўсё скончылася так. Ве-даў. I дараваў. Але ад гэтага яму не было лягчэй. Усё на свеце ён аддаў бы, каб яна была побач, каб можна было ўначы спаць у адным купэ, а ўдзень стаяць ля аднаго акна і сядзець у вагоне-рэстаране за адным сталом.

3 пакутлівым пачуццём апошняй страты ён уяўляў сонечныя ліяннікі, шызыя гроны вінаграду, вугальны змрок у хатцы, яе вусны, дотык яе грудзей, крокі леапарда ўначы.

Якое шчасце, што быў леапард. Ен быў, але была і яна...

Кашмары не вярталіся да яго, але ён баяўся ду-маць, што гэта яна, што гэта каханне павараціла яго-ны стан на лепшае. Лепей бы зноў страшныя сны і плямістая пачвара, абы толькі яна вярнулася з імі.

Ен прагнуў, ён чакаў яе. Усю паўнату нязведанага, новых дарог, звяроў у джунглях, кахання і сонца — яна вярнула яму. I ўсю паўнату тугі.

«Я не магу цябе судзіць. Але нашто, нашто ты зра-біла гэта?»

XVI ПЕСНЯ ЧАЗЕНІІ (ФІНАЛ I КОДА)

У той год доўга не прыходзіла зіма. Транссібір-скі цягнік амаль на два месяцы ўцёк ад яе. Даўно абляцелі дрэвы, даўно стала жалезнай гразь на паля-вых дарогах, а снегу ўсё яшчэ не было. Шэрая зямля ў парках, шэрыя дамы, шэры асфальт. Ад таго, што не было снегу, халады, здавалася, былі болыл моц-ныя, чым на самай справе.

Мужчына жыў звычайным жыццём. Раніцаю ішоў на работу, працаваў многа і добра. Пасля вяртаўся дахаты, нейкую гадзіну гуляў з сабакам. I пасля ўжо да самай ночы, не выходзячы, заставаўся дома. Калі да яго прыходзілі сябры або шэф — прымаў іх га-сцінна, але сам нікуды не хадзіў. Ні ў госці, ні ў клуб, ні ў кафэ.

Спачатку людзі трывожыліся, асабліва шэф. Але

526

мужчына быў роўны, і яны таксама нібы заразіліся яго настроем і чакалі разам з ім.



А ён не бачыў ніякай ахвярнасці ў сваім вобразе жыцця. Кожную хвіліну маглі прынесці тэлеграму, кожную хвіліну яна магла пазваніць ля дзвярэй. Цал-кам натуральна, калі яна знойдзе гаспадароў у хаце, а дзверы будуць адчыненыя.

Неяк прыехаў да яго сябар-пісьменнік, і ён сёе-тое, не самае важнае, расказаў яму. I тады той ска-заў:



  • Слухай, а калі я напішу пра гэта?..

  • Так ты не напішаш.

  • Ведаю. Але ж за кожным маім словам будзе ў яе стаяць успамін. I калі яна прачытае, калі зразумее, што ты чакаеш, што яна зрабіла глупства — няўжо яна не вернецца?

  • Толькі святую праўду,— сказаў Севярын.

  • Павер мне, яна прыйдзе.

  • Нават калі не вернецца — буду чакаць. Мне ні-чога больш не застаецца. У мяне засталася яна адна. I лепей успаміны і вера, чым прадаць усё гэта. Мне не патрэбна ўсё іншае.

Недзе ў самым канцы лістапада ён, вяртаючыся дадому, знайшоў у паштовай скрынцы тоўсты жаўта-ваты канверт і не разабраў яшчэ нават почырку, як нешта цяжка штурханула ў сэрца: ад яе.

«Мілы мой, дарагі, першы і апошні, добры мой суддзя, адзіна каханы'

Не глядзі на канверт, ён табе нічога не скажа, ён кінуты далёка ад маіх мясцін. Даруй мне за маю бязлітаснасць, за тое, што я так учыніла з табой, мой добры. Ты павінен зразумець, што гэта не здрада, што я ніколі, ні з кім не здраджу табе і што прашу я прабачэння не за тое, што здрадзіла табе, а толькі за тое, што прычыніла табе боль. Вось за гэта я і катую сябе. Бязлітасна катую — ты мне вер. Таму што ты ні-колі не зрабіў бы мне балюча. Але на тое ты і святы, на тое я і звычайны дробны чалавек.

Сэрца абрываецца пры думцы, як ты павінен быў мучыцца гэтыя два месяцы, нічога не ведаючы, не раз-умеючы, кінуты, нібы прададзены мною. I ў мяне за гэты час нічога не было, акрамя слёз. Але як я магла

527

пісаць табе. Пісаць — гэта ўсё адно што глядзець у вочы.

Я і сёння рашылася пісаць табе толькі таму, што ты даруеш мне многае, калі даведаешся.

У мяне будзе дзіця. Дзякуй табе за яго, за адзіна сонечныя дні ў жыцці, за каханне, за веру тваю, якую я падманула, не жадаючы таго.

Сёння я ўпершыню ўсміхаюся. Пакуль праз слёзы. Як тады, калі Амур цягнуў мяне на катэр. Чаму ты адазваў яго? Можа, я і не вытрымала б, пайшла, хоць і была б пасля няшчаснай, хоць і зрабіла б няшчас-ным цябе.

Але я даю табе слова: болей я не буду плакаць. Дзеля яго. Ён павінен быць здаровым. Ён павінен вырасці такі, як ты: моцны, разумны, добры, самы лепшы на свеце.

Праз яго я не кажу цяпер, што ўсё было дарэмна, што я не павінна была ісці на тое, каб быць з табой. Не, я хлушу. Нават без яго я не шкадавала б ні аб чым. Ні аб той ночы, калі блукаў леапард і ты вы-мушан быў легчы ў хаце, такі пакорлівы майму на-канаванню (бог ты мой, да чаго мяне да цябе цягну-ла!). Ні аб тым страшным, што патрызнілася табе і што прымусіла мяне прыйсці да цябе самой. Ні аб жэньшэні я не шкадую, ні аб ліянніках. Ні аб чым. Дзякуючы ўсяму гэтаму я зведала цябе. Лепшых, ін-шых няма і не будзе.

Я зноў схлусіла. Зусім не гэ'ты твой сон, зўсім не жаданне суцешыць. Я сама шукала суцяшэння. Болып не магла. Прыйшла да цябе з радасцю і па-лёгкай, з пачуццём самага вялікага шчасця. Дый хто мог бы адчуваць нешта іншае побач з такім, як ты.

Родны мой, як мне і зараз хочацца сесці ля тваіх ног, пакласці галаву табе на калені, цалаваць твае моцныя рукі, не пярэчыць тваёй пяшчоце. Як мне горка, што гэтага не будзе. Пастараюся хоць трохі растлумачыць табе чаму. А ты зразумей, даруй дур-ной бабе, якая болып за ўсё на свеце кахае цябе. Я ўсё ж баба. Не думай пра мяне ні лепей, ні горай таго, чаго я вартая.

Я баюся. Памятаеш, калі джунглі віліся над намі? Я хацела, каб ты вечна пра мяне думаў, каб гэта ніколі не мінулася. I я дрыжала ад думкі, што гэта

528


мінецца. Я не перанесла б гэтага. Я ведала, што ўсё канчаецца яшчэ на зямлі, а бяссмерце жыве толькі ва ўспамінах. Ну так, я мучаю цябе, я — дрэнь, і нашто табе такое бяссмерце, і тое, што ты ўспаміна-еш мяне, і што будзеш помніць цяпер да канца?! Але кожны дзень на зямлі памірае каханне, і людзі абы-якава праходзяць паўз дарагія калісь магілы. Я не магла б. Даруй мне. Я не жыла б пасля і хвіліны.

Ты мой першы. Ты мой апошні. Я вырашыла ўсё пасля першай хвіліны блізкасці з табой. I тады, ля жэнынэня. Я проста не магла без цябе. Гэтым тлума-чыцца і тое, што я сама прыйшла, бо хацела, каб табе было добра, бо думала пра цябе, бо немагчыма было, каб ты памёр ад смагі і не помніў мяне такой. Гэтым тлумачыцца і тое, што я сама і пайшла. Не ха-цела страціць цябе.

I ты не здзіўляйся, каханы. Нейкі чалавек за-стрэліўся ў ноч перад дуэллю. Лічы, што я зрабіла тое самае. I не толькі таму, што баялася смерці. Больш за ўсё баялася я, што гэтую смерць можаш прынесці мне ты.

А ўсё ж я вагалася. Яшчэ падчас апошняга раз-вітання я магла змаладушнічаць. Нават ад гэтага ўчынку лайкі. А каб узяў мяне за руку ты — што і казаць. На шчасце... на гора, так не здарылася. Пад-час развітання ты нечакана даў мне і сілу для майго ўчынку. Я ўбачыла тое, што магло б пасля перарасці ў смерць нашага кахання, у маю смерць.

Мы ва ўсім розныя. ІІІто рабіць мне там? I што табе — тут? Мы розныя ва ўсім, акрамя нашага ка-хання.

Ты ўпамянуў пра здраду сябрам, і «каб яшчэ толь-кі жывым», ты ўпамянуў імя Генуся, з якім... Я зра-зумела: нават падсвядома ты не даруеш сабе таго, што ты называеш «здрадай». I, рана ці позна, сыдзе на ні-што тваё каханне, самае вялікае, якое ў мяне было, якое ў мяне будзе. Адзінае.

Не хачу. Хай лепей застанецца найвышэйіны, адзі-ны ўспамін жыцця, адзіны, бо іншага ў мяне не будзе, клянуся табе. I тады, на схіле дзён, я ўспомню адно: перакаты рэчкі, хатку пад ценем кедраў, лятучы цень чазеній, сілу рук, сілу вернасці, ноч, крокі і сіня-вокага хлопца, што ідзе да мяне са стрэльбай на плячы.

529


То варвара з галаўнёй і доўбняй, то Адама ў вадаспадзе, то пяшчотнага каханка, ад пацалункаў якога хацелася памерці, то загарэлага бога, які пад-кідаў мяне ледзь не да самага сонца... Рознага, але назаўсёды маладога...

...Цябе... цябе... цябе...

Ты стаў моцны. Досыць з мяне. Зразумей. Даруй. Не шукай».

У тую ноч мужчына доўга думаў, лежачы ў ложку. Так, прыблізна да такога меркавання ён і дадумаўся тады, у цягніку. Добра, што яны думалі досыць ад-нолькава, што ў лісце нічога не здзівіла яго. Зна-чыць, не ўсё страчана.

Ліст не пасяліў у ягонай душы безнадзейнасці. Наадварот, нарадзіў надзею. Галоўнае, яна кахала яго. Яна проста не ведала аб яго каханні. Не ведала, як ён больш за ўсё на свеце баіцца, што яе каханне міне, што яна абыякава пройдзе паўз дарагую калісь магілу.

Яна не ведала, што ў любві сваёй яны — роўня, што ім проста трэба давесці гэта адзін аднаму і пасля асцярожна, трапётка несці праз гады сваё па-чуццё.

«Ты — чазенія, ты — жыццё. Чаму ж ты збаялася шчасця? Чаму спалохалася самога жыцця? Мо і са-праўды пераліла ў мяне ўсю сваю палкую любоў да яго, усю веру ў яго? Не есці, бо існуе смерць ад го-ладу. Не піць з крыніц, бо людзі паміраюць у пу-стынях. Не кахаць, бо каханне можа памерці. Не жыць... Не, я сапраўды стаў мацнейшы за цябе. Ты дала мне гэтую моц. I дазволь ужо мне трымаць гэтае маё каханне, каб яно не памерла. У цвёрдых руках. Я не разаб'ю яго і не дам разбіць табе. Я не дапушчу, каб яно памерла ў маім сэрцы, і не дазволю, каб яно памерла ў тваім. Не дазволю мудрасцю, бязмежным цярпеннем, сілай свайго кахання... проста сілаю, урэшце.

Баялася пазбавіць мяне таго, што і без цябе зрабі-лася непатрэбным мне. Забыла пра ноч, леапарда, пра белую лайку, імя якой — Амур. Забылася на галоў-нае. На сябе.

Я зрабіў у папярэднім жыцці ўсё, што мог. Я пера-рос тое, што рабіў. Мне па плячы болыпае. I я хачу жыць гэтым болыным.

530


Укараніцца на камяністым, неўладкаваным беразе жыцця, мудра, уладна, пяшчотна свідраваць каранямі зямлю. Араць яе для будучыні.

Жыць, як усе яны. Як людзі, што цяжка здабы-ваюць свой лясны хлеб, але не згубілі дабрыні, а прымножылі яе. Як тыя, у каго хапае дабрыні на ўсіх. Як Дзянісаў, як Паўлаў, як Няпіпіва, як ты, каханая.

I як кедры, як лозы вінаграду — і беларускі хмель; як ізюбры, што крычаць уначы,— і як белавежскія алені.

Як чазенія...»

Ён скончыў адзін круг, і яму мала справы да таго, чым ён жыў дагэтуль.

Чалавек павінен абнаўляцца, іначай ён памірае для ўсіх.

Прыйшла, дадзена была адзіная любоў. I гэтае адзінае каханне трэба было берагчы нават коштам жыцця.

Як чазенія. Хай коратка, але жыць. Заваёўваць магчымасць вышэйшай дабраты, жыцця дзеля іншых, а не адбіраць у іх магчымасці гэтага жыцця.

Ен бачыў ліяннікі, добрыя, нібы ў светлым сне, па-ляны ў серабрыстай месячнай імгле міскантуса, роз-накаляровыя завесы вінаграднай лістоты, пяшчотных аленяў з чорнымі вачыма, матылёў над кветкамі, жэнынэнь, што расце недзе для іх на выпадак, калі памрэ каханне.

Глупства. Хай жэньшэнь расце для іншых.

I яшчэ ён бачыў яе.

Яна ішла да яго, адхіляючы галіны арэха, плыла ў моры пранізанай сонцам папараці і цягнула да яго рукі. А пасля гэтыя рукі ляглі яму на плечы і за-сталіся так.

Калі ён расплюшчыў бяссонныя вочы — у пакоі пасвятлела, і гэта было як працяг летуцення. Бела-ваты водсвет ляжаў на столі.

Чалавек устаў і падышоў да акна. За акном былі заснежаныя дахі, заснежаныя дрэвы, заснежаныя платы. Снег, урэшце, дагнаў яго. Рэдкія, першыя агеньчыкі гарэлі ў гурбах. I ўсё гэта было, як маладое, радаснае, белае свята.

Ён стаяў доўга. Ад батарэі ў ногі прыемна цягну-ла цеплынёй.

531


Заварочаўся і забурчаў у сне Амур. Ляжаў тут жа, ля ног. I чалавек пагладзіў яго.

— Што, Амур, снег?


Амур лізнуў яму руку.

— Скора прывязу табе гаспадыню. Нікуды яна ад


нас не схаваецца. Не дамо. Праўда?

Амур закрактаў.



За вокнамі ляжала ўмытая цішыня. I мужчына, прыпаўшы лбом да халоднага шкла, гледзячы ў снягі, усім целам, усёй істотай сваёй адчуваў, як недзе пад асеннім дажджом ці мокрым снегам (не хутка ён там будзе такі самы рассыпчасты і сухі, як тут) стаіць моцная, адвечная чазенія, жаласніца аб слабых і аб моцных, аб усіх жывых, аб тых, хто прыйдзе за ёю на гэтую зямлю, калі яна, споўніўшы ўсё на свеце, упадзе на ёю ж створаны бераг.

Я знайду цябе! Знайду! Знайду!
: download -> version -> 1359632780 -> module -> 7242802286 -> name
version -> "Шматсерыйная" дарога да сцэны Новы беларускі тэатр: дажыць і выжыць
version -> Внеклассное мероприятие по английскому языку «Добро пожаловать в Беларусь»
version -> 4 Знешняя палітыка рп у другой палове 17-пачатку 18 ст
version -> Беларускія рэфлексіі
version -> 2 Праваслаўе І каталіцызм у вкл
version -> Утварэнне Рэчы Паспалітай
version -> Знешнепалітычнае становішча Рэчы Паспалітай
version -> Культура Беларусі ў 17- 18 ст
version -> 5 Сацыяльна-эканамічнае і палітычнае становішча Беларусі ў другой палове 17-пач 18 ст
name -> Уладзімір караткевіч


1   2   3   4   5   6   7


База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка