Віталь Вольскі Несцерка



старонка1/4
Дата канвертавання18.06.2016
Памер0.72 Mb.
  1   2   3   4
Віталь Вольскі

Несцерка
Камедыя ў трох дзеях, сямі карцінах

ДЗЕЮЧЫЯ АСОБЫ

ДЗЕЯ ПЕРШАЯ

Карціна першая. Кірмаш

Карціна другая. Скамарохі

ДЗЕЯ ДРУГАЯ

Карціна трэцяя. У пана Бараноўскага

Карціна чацвёртая. Дыспут

Карціна пятая. Суд

ДЗЕЯ ТРЭЦЯЯ

Карціна шостая. «Не хачу!.. Не жадаю!..»

Карціна сёмая. Вяселле

ДЗЕЮЧЫЯ АСОБЫ

Несцерка.


Юрась.
Мацей - ганчар.
Насця - дачка Мацея.
Мальвіна - жонка Мацея.
Шкаляр Самахвальскі.
Пан Бараноўскі.
Першы шляхцюк.
Другі шляхцюк.
Суддзя.
Сяляне, рамеснікі, гандляры, скамарохі.
Госці на вяселлі.

У інтэрмедыі

Казак.
Дзеўка Ульяна.
Шляхціц-элегант.
Антон.
Антоніха.
Чорт.
Мядзведзь (Несцерка).
Скамарох.

ДЗЕЯ ПЕРШАЯ


Карціна першая. Кірмаш

Збоку, з-за куліс, аглядаючыся, выбягае на авансцэну перад заслонай Несцерка. Убачыў публіку ў зале, спыніўся.
Кланяецца.

Несцерка (перад заслонай, да публікі). Добры вечар, сябры! Эге, колькі вас тут сабралася! Не раўнуючы, як дроў у лесе. Але ж ці няма сярод вас і тых дурняў, што за мною гоняцца? (Углядаецца ў залу.) Здаецца, няма... Вядома, у страха вочы вялікія. Апёкся на малацэ, дык і на халодную ваду дзьмуць будзеш. Вы ж, мусіць, не ведаеце, браточкі, якая мяне бяда спаткала?.. Іду гэта я на хутары, да шляхты, каб зарабіць трохі, а дарога вядзе праз балота. Тут, бачу я, конь нечы ў балоце топіцца, а гаспадар каля яго бегае, бядуе, лямантуе, на дапамогу кліча, а навокал няма нікога, апроч мяне. Ну, я адразу кінуўся, ухапіў каня за хвост ды цягну, і гаспадар таксама цягне. Выцягнулі мы каня, каб не я, загінуў бы конь. Аж на тую бяду хвост у каня адарваўся. Дык гаспадар, дурны шляхцюк, замест таго, каб падзякаваць, на мяне ж і накінуўся: «Ты, кажа, у маёй кабылы хвост адарваў, дык і плаці за гэта, а калі не, - да суддзі!» Схапіў мяне за каўнер і не пускае. Тады я вырваўся і пабег. Я бягу, і ён за мною. Я на мост, і ён за мною. Ледзь не злавіў, але я з моста ўніз, у ваду, а пад мостам, на тую бяду, кабета нейкая бялізну мые. Дык я на яе незнарок ускочыў і разам з ёю ў ваду!.. Вылез я з вады... А баба? Баба таксама вылезла. От крыку было! Тут за мной яшчэ нейкі ўвязаўся, відаць, муж гэтай кабеты. Доўга гналіся, амаль да самага мястэчка. Ледзь уцёк ад іх, ледзьве выратаваўся! Халера тых шляхцюкоў на маю галаву прынесла! Бягуць, нібы жару ўхапіўшы! Каб яны прахам пайшлі! Калі б злавілі, у турму пацягнулі б! Але трасцу яны зловяць! Не такі Несцерка чалавек, каб жыўцом ды ў рукі давацца... Але дзе ж гэта я апынуўся? (Разглядае заслону.) А Божа, як тут ясна, як тут красна! Палац, ды годзе!

Заслона ўзнімаецца.

Браточкі мае любыя! Гэта ж я на фэст трапіў!

На сцэне перад Несцеркам кірмаш у мястэчку. Шум, мітусня, гоман. Палаткі і крамы. Вісяць бублікі і абаранкі, цацкі, усялякія ласункі, разнастайныя стужкі і пацеркі для дзяўчат, каляровыя хусткі для кабет. Рухаецца ва ўсе бакі стракаты, маляўнічы натоўп сялян, гандляроў, рамеснікаў. Павольна і ганарліва праходзяць шляхціцы, паны і падпанкі. Спяваюць жабракі, граюць лірнікі. Пад адной з паветак Мальвіна прадае ганчарныя вырабы. Чуваць галасы гандляроў і гандлярак.

Першы.
Добрае піва,


Усім на дзіва!
Хто хоча мёду,
Мёду на выгоду?

Другі.
Гузікі, пацеркі, істужкі!


Купляйце, дзяўчаткі-падружкі!

Трэці.
Кашулі, спадніцы,


Ручнікі вышываныя!

Мальвіна.


Міскі, талеркі,
Гаршкі маляваныя!

Чацвёрты.


Салодкія цукеркі -
Ласунак для каханкі!..
Свежыя куханы,
Гарачыя баранкі!

Пяты.
Прыгожыя хусткі,


Хусткі для кабетак!

Шосты.
Лялькі, свісцёлкі,


Цацкі для дзетак!

Мальвіна. Панове! Калі ласка, даражэнькія! Сюды зірніце, ягамосці! Міскі, талеркі, гаршкі! Уласнага вырабу! Дальбог, добрыя! Дальбог, прыгожыя! Кожнаму да патрэбы! Кожнаму даспадобы!


Несцерка (спыніўся каля Мальвіны). Але ж і кірмаш!.. Людзей, як вады, не раўнуючы!..

Гандляркі абкружылі Несцерку з усіх бакоў, прапануюць яму свае тавары. Кожная цягне да сябе.



Першая гандлярка. Пакаштуйце, панок, мой салодкі мядок!
Другая гандлярка. Гарэлкі кілішак для здароўя кішак!
Трэцяя гандлярка. Чаго жадае пан? Я маю ўсё, што трэба!
Чацвёртая гандлярка. Зірні, панок, сюды!
Пятая гандлярка. Васпан, хадзем да крамы!
Несцерка. А чаго ж тут толькі няма?! От каб грошы былі!
Мальвіна (грозна). Што?! Пакупніка адбіваць? Прэч, нягодніцы, зводніцы! Каб вам дух заняло! Каб вы свету не бачылі! (Паразганяла гандлярак; да Несцеркі ветліва.) Зірні, панок, які збанок! Чуеш, як звініць? На цябе глядзіць! (Дае Несцерку збан.)
Гандлярка (перапыняе, да Несцеркі). Кашулі, спадніцы!..
Мальвіна (гоніць гандлярку). Кінь, сараматніца, шаляніца, дурніца! Згінь бліскавіцай!
Гандлярка (з-пад рукі Мальвіны). Ручнікі вышываныя!..
Мальвіна (адштурхнула яе, да Несцеркі). Міскі фарбаваныя, прыгожыя, маляваныя! Глядзі, якія кветкі, каб былі здаровы твае дзеткі! А крыжыкі, а рыскі? Дальбог, прыгожыя міскі!
Несцерка (бярэ міску, глядзіць на Мальвіну). Прыгожая!
Мальвіна. Ты пра каго?
Несцерка. Пра міску.
Мальвіна. Праўду кажаш. Вазьмі талерачку, панок! Бяры і гэту, галубок! (Дае талеркі.) Каб з гэтай кварты выпіць гарэлкі, а закусіць ды з гэтай талеркі! (Дае кварту.)
Несцерка (бярэ). І гэта добрая.
Першая гандлярка. Глядзі, колькі панакупляў! Нямала заробіць! Грошы самі ў кішэню лезуць!
Другая гандлярка. Заўсёды ёй шанцуе!
Мальвіна. Гаршчок бяры, васпане.
Несцерка (бярэ гаршчок). Гаршчок таксама ладны.
Мальвіна. Прыгожы, зграбны! На цябе пазірае, купіць запрашае!
Несцерка. У печ яго шкада паставіць - цацка! (Не ведае, што з гэтым усім рабіць, ледзь трымае ў руках.)
Мальвіна. Вядома, цацка!.. Асцярожна! Купляй, панок, пакуль не позна. Гаспадыня дзякаваць будзе.
Несцерка (ставіць усё на месца). Мая ж ты ластаўка, не куплю.
Мальвіна (здзіўлена). Чаму? З цябе я многа не вазьму! Дадушы, добрыя міскі!
Несцерка. Грошай няма! (Паказвае пустыя кішэні.)
Трэцяя гандлярка. Ага, не купляе!
Чацвёртая гандлярка. Так ёй і трэба!
Мальвіна (нездаволена). Няма?! От, навіна! Дык чаго на кірмаш прыйшоў? Ну і панок, трасца табе ў бок! Каб на цябе ліха!
Несцерка. Ціха, кабетка, ціха! Трымай пры сабе сваё ліха.
Мальвіна. Чаго сюды прыйшоў? Праходзь сабе далей! Няма чаго стаяць ды каля тавару ацірацца! Ідзі сабе хутчэй! У вочы мне не лезь, калі не купляеш!
Несцерка. Глядзі, якая жанчына злая! Ці ты шалёная, ці дурная? Скуль тае злосці поўныя косці!..
Мальвіна (злуе). Ён яшчэ гаворыць! Каб цябе людзі не зналі! Каб цябе чорт схапіў!
Несцерка (разважна). У чорта спіна сцёрта, на ім не паедзеш, а за мяне, цётка, не бойся, мяне чорт не возьме, хутчэй цябе, бо вельмі ж ты да яго падобна!
Мальвіна. Што?! Каб ты здох! Ражон табе ў горла, валацуга! Чулі?! Каб ты свету не бачыў! Каб табе ногі паламала! Каб табе рукі павыкруціла, зладзюга!
Несцерка (лагодна). Другім разам куплю, калі грошы будуць.
Мальвіна. Не дачакаеш ты з родам тваім!
Несцерка. Годзе лаяцца, здароўе папсуеш. Ты ж і без таго кволая.
Мальвіна. Галаву каб ты згубіў! Прэч! Валацуга! Шыбенік!
Несцерка. От людзі, нават і пастаяць не дадуць!
Мальвіна. Ідзі! Каб ты скрозь зямлю пайшоў!..
Першая гандлярка (да астатніх). Хадзем дахаты! Больш ніхто не купіць.
Другая гандлярка. Праўду кажаш!

Гандляркі выходзяць.

Несцерка. Куды ж гэта мне ісці? Нікога ж я тут не ведаю, першы раз сюды трапіў.

З'яўляюцца шляхцюкі.

Несцерка (Заўважыў шляхцюкоў). Ой, ліха! Шляхцюкі! Мяне шукаюць! Трэба ратавацца! (Знікае.)
Першы шляхцюк. Ці няма тут нашага злыдня? (Таямніча.) Мне здаецца, я бачыў яго каля базару. (Аглядаецца.)
Другі шляхцюк. Усё можа быць, васпане. Трэба сачыць добра. Як толькі зловім, дык адразу да суддзі. Няхай яго правучыць!
Першы шляхцюк. Без суда не абыдзецца.
Другі шляхцюк. Ты глядзі, васпан, у адзін бок, а я буду глядзець у другі. Ён ад нас не схаваецца!
Мальвіна (кінулася да шляхцюкоў). Панове! Сябры! Ягамосці! Калі ласка! Падыходзьце! Купляйце! Прыгожыя талеркі, міскі, гаршкі ўласнага вырабу! Кожнаму да патрэбы, кожнаму даспадобы.

Шляхцюкі праходзяць, не звяртаючы на яе ўвагі.

Не, сёння, відаць, нічога больш не прадам. Ды хопіць-такі, даволі. Панакуплялі, дзякаваць Богу, нямала. Але дзе ж гэта Мацей, каб на яго ліха!..

Кладзе гаршкі ды міскі ў кош, не заўважаючы, як збоку з'явіліся Насця і Юрась. Хлопец і дзяўчына моўчкі развітваюцца. Юрась выходзіць. Насця падышла да Мальвіны.

Насця. Мама!..
Мальвіна. Дзе ж гэта ты бавілася, дачушка? Час ужо дахаты ісці, а тут ні дачкі, ні бацькі. Напэўна, ізноў з Юркам гуляла?

Насця схіліла галаву, маўчыць.

(Узвышае голас.) Выкінуць яго трэба з галавы. Ён табе не раўня!
Насця. Мама, вы ж самі ведаеце - ён мяне любіць і я яго таксама.
Мальвіна. Цьфу, дурненькая!.. І што гэта за словы такія: любіць, люблю!.. У мае гады дзеўкі пра гэта і не чулі і не ведалі. Любіць можна толькі багатых ды шляхетных, калі маці дазволіць. А ён што? Галота нейкая, ні роду, ні племені!.. Не, дачушка, адмовіла я яму, і досыць! У жыцці гэтага не будзе! Забудзь пра яго і думаць. (Хоча ісці.)
Насця. Калі ж я не магу.
Мальвіна. Глупства! Бяры прыклад з мяне.
Насця (перапыняе). Але ж і вы, матуля, не за пана якога выйшлі, а за тату.
Мальвіна (паставіла міскі, жвава). От затое цяпер і пакутую! Не па сваёй волі і выйшла... О, калі б мне волю далі! Я, напэўна, даўно паняй зрабілася б! Я ж была разумнейшая за цябе. Ого! Казала я сваёй маці-нябожчыцы: не аддавайце мяне, матуля, за простага мужыка, за ганчара. Усе мае падругі ў людзі выйшлі: адна за войтам, другая за аканомам, трэцяя за пісарам, за вучоным чалавекам... А я што? Гаршкамі гандлюю!..
Насця. Кіньце, мама...
Мальвіна (спынілася). Як гэта, «кіньце»? Людзі ў шчасці ды ў багацці жывуць, як мак у гародзе, квітнеюць, а я марнею сабе ды сохну, як тая былінка занядбаная пры дарозе. Счарнела ды спапялела ўся без пары, нібы тая лучынка сасновая! Дзе мае маладыя гадочкі? Дзе мая дзявочая краса? Усё прахам пайшло, усё з вадой сплыло, нібы і не было ніколі. І ўсё праз яго, праз бацьку твайго!
Насця (убок). Усё да бацькі чэпіцца! (Голасна.) Наш тата добры! (Дапамагае Мальвіне прыбраць гаршкі ды міскі.)
Мальвіна (не слухаючы). Вось я і думаю сабе: калі мне не пашанцавала, дык няхай затое хоць дачка мая ў людзі выйдзе.
Насця. Юрась добры... Ён работы не баіцца, а сэрца ў яго залатое.
Мальвіна. Глупства! Няма чаго казаць - ён хлопец працавіты, не гультай, барані Божа, не п'яніца. Усё зрабіць можа, але ж бедны! А хто бедны, той шчасця не мае.
Насця. Са мною ён будзе мець шчасце. (Узяла некалькі гаршкоў і пайшла.)
Мальвіна. І не думай. (Убок.) Ой, бачу я, хутчэй трэба са шкаляром вяселле ладзіць...

Насця вярнулася.


З'яўляецца шкаляр.

Шкаляр (любуецца здалёку Насцяй). Бачу я, мне пашанцавала! Дзеўка хоць і з простых, але ж вельмі прыгожая. Такую і сярод шляхцянак не знойдзеш. Мёд, а не дзеўка, дай Бог кожнаму. (Задумаўся.) Дый пасагу матка, напэўна, не пашкадуе. Грошы ў іх, здаецца, ёсць.


Мальвіна (заўважыла шкаляра, да Насці). Ой, шкаляр! Лёгкі на ўспамін! Да нас ідзе! (Шкаляру.) Добры вечар, пане шкаляр!
Шкаляр (падыходзіць). Вечар добры, пані Мальвіна! Вечар добры, паненка Наста! Як маецеся, пані Мальвіна, разумнейшая ў свеце жанчына?
Мальвіна. Нічога, пане шкаляр, дзякую. (Штурхае дачку.)

Насця моўчкі, схіліўшы галаву, кланяецца шкаляру.

Шкаляр. Які сёння прыгожы дзень, хвала Богу! Які багаты фэст! Колькі цудоўных рэчаў! Колькі паважных паноў! Колькі прыгожых паненак! Але сапраўднай аздобай усяго кірмашу з'яўляецеся вы, пані Мальвіна, і паненка Наста! (Цырымонна кланяецца.) Пані выглядае, нібы ружа ў поўным квеце, а паненка Наста, нібы...
Мальвіна (перапыняе). Ах, што вы, пане шкаляр! Вы нас проста збянтэжылі. (Непрыкметна штурхае дачку.)
Насця (ціха, з дакорам). Мама!..
Мальвіна. Пане шкаляр, як вашы навучальныя справы?
Шкаляр. Дзякую за ўвагу, пані Мальвіна. Мае навучальныя справы вельмі паспяховыя. Неўзабаве я скончу калегію. Пастараюся гэта зрабіць адразу пасля вяселля.
Мальвіна. А чаму вы там навучаецеся?
Шкаляр. Я навучаюся там усім навукам адначасова. Пасля сканчэння калегіі кім захачу, тым і буду.
Насця. А кім жа вы будзеце?
Шкаляр. Магчыма, я буду магістрам элаквенцыі.
Насця. Як? (Пырснула смехам.)
Мальвіна (дачцэ, незадаволена, ціха). Цішэй ты, дурненькая! (Шкаляру, лісліва.) Ой, Божа, нам, простым людзям, нават і не вымавіць. Слова нейкае незразумелае. Відаць, вучонае. Напэўна, замежнае.
Шкаляр (самаздаволена). О так, паважаная пані Мальвіна! Вы маеце рацыю. Слова гэта чужаземнае і вучонае - лацінскае!
Насця. А што гэта значыць па-нашаму?
Шкаляр. Па-вашаму, па-простаму, гэта значыць - майстар красамоўства. Гэта такая вучоная годнасць.
Мальвіна. Красамоўства!.. Ах, як прыгожа... (Штурхае дачку, ціха.) Ды скажы ты хоць што-небудзь яшчэ! Чаго саромішся, дурніца?
Насця (ціха). Адчапіцеся, мама.
Шкаляр. Быць можа, я буду яшчэ і доктарам юрыспрудэнцыі, гэта значыць - доктар судовых навук, - і займу пасаду суддзі. Магчыма нават, што, апроч усяго іншага, я буду яшчэ і доктарам медыцэнцыі...
Насця (засмяялася). Як? Медыцэнцыі?
Шкаляр (зірнуўшы на яе). Выбачайце, я хацеў сказаць медыцыны, з дазволу пані Мальвіны. (Кланяецца.) Гэта значыць урачом, бо я, бачыце, на ўсе навукі здатны.
Мальвіна (дачцэ). Чула? (Да шкаляра.) Цудоўна! На гэта ж трэба мець вялікі розум. (У захапленні.) Ды з такім розумам можна нават і каралём зрабіцца!
Шкаляр (важна). О так, пані Мальвіна! Зразумела! Нічога дзіўнага! Вандруючы па свеце, я даведаўся аб усім, што вядома вучоным людзям. Я прачытаў шмат выдатнейшых кніг, я бачыў шмат чужаземных краін, я вучыўся ў шматлікіх семінарыях.
Мальвіна. Ах, як цікава! Дык кім вы будзеце, пане шкаляр, суддзёй ці ўрачом?
Шкаляр. Хутчэй за ўсё буду доктарам тэалогіі, гэта значыць багаслоўя. Тады, скончыўшы семінарыю, я атрымаю пасаду свяшчэнніка.
Мальвіна (да Насці). Чула?! Свяшчэнніка! Ён будзе папом! Шчасце ляціць табе проста ў рукі.
Шкаляр. Пастараюся, каб гэта было ў нашым мястэчку.
Мальвіна. Вось будзе добра! (Дачцэ.) Праўда, Насця?

Насця маўчыць.

Яна так узрадавалася, што не знаходзіць сабе нават слоў ад шчасця.
Шкаляр. О, гэта так зразумела! А цяпер я хачу ў вас запытацца, пані Мальвіна, ці хутка будзе вяселле?
Мальвіна. Як мы дамовіліся. У апошні дзень кірмашу.
Шкаляр. Як доўга чакаць!
Мальвіна. Усяго два дні.
Шкаляр. Я лічу не толькі дні, але нават кожную хвіліну.

Гукі музыкі. На пляц выходзяць тры скамарохі. У аднаго з іх труба, у другога барабан, трэці вядзе на ланцугу мядзведзя. На мядзведзі дошка, на якой напісана, што заўтра на пляцы адбудзецца прадстаўленне вандроўнага балагана. За скамарохам бяжыць народ, у тым ліку і Несцерка.

Насця (да Мальвіны). Мама, скамарохі прыехалі! Заўтра будзе забава!
Мальвіна. Вось дзе пасмяёмся. Даўно ўжо іх не было.

Скамарохі выходзяць. Народ ідзе за імі.

Насця. Мама, мы пойдзем на забаву?
Мальвіна. Пойдзем, дачушка, пойдзем. (Шкаляру.) Вы будзеце з намі заўтра на забаве?
Шкаляр. Не смею адмовіцца. Асабіста я, як чалавек вучоны, не прызнаю народных ігрышчаў, але быць разам з вамі і маёй прыгожай нявестай лічу не толькі сваім абавязкам, але і найвялікшай асалодай.
Мальвіна. Вось і добра, паглядзім разам. Напэўна, будзе вельмі смешна. Дык прыходзьце абавязкова!
Шкаляр (кланяецца). Лічу гэта не толькі прыемным, але і святым абавязкам. Выбачайце, пані Мальвіна! Выбачайце, паненка Наста! На жаль, мне трэба спяшацца. У мяне пільная справа да пана Бараноўскага. Да пабачэння. (Выходзіць.)
Мальвіна. Бывайце здаровы! (Дачцэ.) Чула? Да пана Бараноўскага! Які разумны, які вучоны, які шляхетны! Гэта ж для нас такі гонар...
Насця (ціха). Дарэмна будзеце старацца.

На небе ўзыходзіць месяц. На базары нікога няма.

Мальвіна (схамянулася). Ах, Божа ж мой, вечар надыходзіць! Дзе ж гэта бацька твой бавіцца? Пэўна, у карчме сядзіць. Паглядзі за канём, дачушка, а я пайду бацьку пашукаю. (Ідзе ў адзін бок, Насця - у другі.)

З'яўляецца Несцерка.

Несцерка. Стаміўся, не раўнуючы, як сабака. Хаджу я, хаджу цалюсенькі дзень, аж ногі знямелі. Усё мястэчка абышоў, а ці давядзецца адпачыць, дык і не ведаю. Няма дзе прытуліцца - ды годзе. (Спыніўся.) Глядзі, блішчыць нешта на зямлі... Можа, што добрае? (Падымае з зямлі стрэмя.) Глупства - стрэмя... Кінуць, ці што? (Размахнуўся, каб кінуць у залу, але раптам задумаўся.) Павешу яго лепей вось тут, можа, каму спатрэбіцца, - ды сам адпачну трохі. (Павесіў стрэмя на браме перад хатай.) Можа, людзі і не прагоняць, як тая ганчарыха, каб на яе ліха. (Сеў на лаўцы пад паветкай. Пазяхае, кладзецца спаць.)

З'яўляецца Юрась.

Юрась (спявае)
Ой, у садзе вішня
З-пад каменняў выйшла;
Ой, хлапец гукае,
Каб дзяўчына выйшла.

Насця спявае за сцэнай:

Ой, дзяўчына выйшла,
Праву ручку дала:
«Здароў, здароў, любы,
Я ж цябе чакала!»

Уваходзіць Насця.

Юрась. Насця!
Насця. Юрасік, родны мой!
Юрась. Сонейка маё яснае! Сэрца маё! Нібы зорка з неба зляцела! Не магу я без цябе на свеце жыць!
Насця. Сокал мой любы!
Юрась. Рыбка мая, няўжо ты мяне любіш?!
Насця. Люблю.
Юрась. Няўжо гэта праўда?
Насця. Праўда, мой любы, праўда. З кожным днём усё больш я цябе кахаю. Але што мне рабіць, няшчаснай? Маці пра цябе і слухаць не хоча.
Юрась. Казала ты ёй?
Насця. Усё казала, мой любы. Казала, што люблю толькі цябе аднаго і век любіць буду. Сказала, што не хачу за шкаляра. Толькі за цябе я пайду, а калі не за цябе, дык за нікога. Хутчэй на свеце не буду жыць.
Юрась. А яна?
Насця. І слухаць не хоча, гаварыць не дае. Надумала мяне за шкаляра аддаць. Вяселле рыхтуе.
Юрась. Гора мне, гора! Пракляты шкаляр! Не відаць мне, бедаку, шчасця! Забудзеш ты мяне, Насця. Аддадуць цябе за шкаляра. Зробішся ты важнай паняй, у шоўку ды аксаміце будзеш хадзіць, на людзей звысоку паглядаць, а пра беднага Юрася ў шэрай світцы нават і не ўспомніш.
Насця (адвярнулася, заплакала). Нядобры.
Юрась (спалохана). Любка мая! Сэрца маё! Чаго ж ты плачаш?
Насця (скрозь слёзы). Калі ты мяне крыўдзіш.
Юрась. Ах, я дурны! Я ж не хацеў! Галубка мая, даруй мне, любая! (Абнімае Насцю.)

Насця паклала яму галаву на плячо.

Зязюлька мая ненаглядная! А што кажа бацька?
Насця. Бацька не супраць, але ж ты сам ведаеш, у нас як маці захоча, так і будзе.

Здалёку чуваць голас Мальвіны: «Насця! Насця!»

Бывай, мой любы! Маці кліча. Прыходзь заўтра на скамарохаў! (Пабегла.)
Юрась. Бывай, мая красачка! Бывай, маё сонейка! (Задумаўся.) Што рабіць? Дзе шукаць дапамогі, ды хто мне, бедаку, дапаможа? З кім параіцца? Ах, бяда ж мая, бяда!.. (Сеў каля брамы, схіліўшы галаву.)
Несцерка (узнімаецца з лаўкі). Гэй, хлопча, паслухай!
Юрась. Хто гэта? Чаго трэба?
Несцерка. Ды гэта ж я, Несцерка. Можа, чуў?
Юрась. Несцерка?! Чуў! Здароў, дружа! Што ж ты тут робіш?
Несцерка. Хадзіў, работы шукаў, вось і трапіў сюды ненарокам.
Юрась. Знайшоў работу?
Несцерка. Дзе ты бачыў! Слухай, Юрка, а што гэта за дзяўчына, з якой ты тут мілаваўся? Прыгожая!
Юрась. Эх, Несцерка, не ведаеш ты маёй бяды. Люблю я Насцю, і яна мяне таксама. Ты ж бачыў сам, што за дзяўчына. Тварык - нібы месячык ясны, вочкі - нібы зоркі, губкі, як малінкі, зубкі, як цукеркі, а сама - гнуткая ды стройная, нібы тая таполя сярод поля. Люблю я Насцю больш жыцця свайго.
Несцерка. Ну дык і добра. Кахайцеся сабе на здароўе, як тыя галубкі.
Юрась. Ах, Несцерка, чаму я не багаты, а яна не бедная? Бацька згодзен аддаць яе за мяне, а маці, ганчарыха, не хоча. Кажа, што я бедны, што яна за мной загіне. Надумала яе за шкаляра нейкага, за прайдзісвета аддаць.
Несцерка. За прайдзісвета? Вядома, усе семінарысты на руку нячысты.
Юрась. Бяда, Несцерка. Як яна захоча, так і будзе.
Несцерка. Сур'ёзная жанчына. Гэта ж яна мяне сёння на базары лаяла.
Юрась. Не ведаю, Несцерка, што і рабіць. Прасіла мяне каханая, каб прыйшоў заўтра на забаву. Людзі там весяліцца будуць, на скамарохаў дзівуючыся, а я буду стаяць дзе-небудзь у кутку ды глядзець, як вакол маёй любай агідны прайдзісвет увіваецца. Ні прывітацца, ні падысці да яе на людзях не адважуся.
Несцерка (задумаўся). Не бойся, браце! Я тваю бяду рукамі развяду.
Юрась (сумна). А што ты можаш зрабіць, Несцерка?
Несцерка. Заўтра ўбачыш. Заўтра аб усім падумаем, а шкаляра твайго адсунуць паспрабуем. Няхай сабе чаго іншага шукае.
Юрась. Хадзем адсюль.
Несцерка. Чаго?
Юрась. Пан ідзе.

Зніклі за брамай, на якой вісіць стрэмя.


Уваходзіць пан Бараноўскі.

Пан (крыху падпіўшы, спявае)


Бацька сына
Выбіў пасам...
Выбіў пасам...
Выбіў пасам...
А сын бацьку
Ў лоб абцасам...
Ў лоб абцасам...
Бэнц!..

(Спыніўся перад брамай, стукнуў па стрэмю стэкам.) Гэта што такое? Ага, стрэмя. (Напявае.) Стрэмя, стрэмя, стрэмя, стрэмя!.. Гм... Тут, відаць, рымар жыве, а ён мне якраз і патрэбен. (Стукае ў браму.) Гэй, дзе тут майстра?

Уваходзіць Несцерка.

Несцерка. Чаго трэба, паночку?


Пан. Гэй, дзе гаспадар?
Несцерка. Я тут, паночку!
Пан. А, ты - рымар? Сядло панскае да продажу маеш?
Несцерка. Не, паночку. На тую бяду сядла якраз і не маю.
Пан. А зрабіць на заказ можаш?

Юрась прыслухоўваецца да размовы Несцеркі з панам.

Несцерка. Гэта можна, паночку.

Юрась непрыкметна робіць яму знакі, каб ён адмовіўся. Несцерка непрыкметна для пана робіць знакі Юрасю, каб ён не ўмешваўся.

Пан. Глядзі толькі, каб добрае сядло зрабіў, панскае, каб не сорамна было перад панствам на кані ды на новым сядле пакрасавацца. Зразумеў?
Несцерка. Зразумеў, паночку. Я ўсялякія сёдлы раблю: і шаўковыя, і скураныя, і сярэбраныя, і залатыя. Ты лепшага рымара, мусіць, не знойдзеш ва ўсёй Беларусі!
Пан. Гэта праўда?
Несцерка. Каб вы так шчасліва да сваёй хаты дайшлі, як гэта праўда.
Пан. Ну, глядзі. У нядзелю зробіш?
Несцерка. Зраблю, паночку. Калі дасцё грошы наперад, дык зраблю абавязкова.
Пан. Колькі табе трэба?
Несцерка. Колькі? (Думае.) Дзесяць? Мала! Пятнаццаць? Многа! (Рашуча.) Рублёў дваццаць трэба даць, паночку.
Пан (убок). Здаецца, нядорага. Трымай! (Дае Несцерку грошы.)
Несцерка. Дзякую, паночку. Будзе зроблена ў тэрмін.
Пан. У нядзелю прынясеш сядло да мяне ў палац.
Несцерка. Слухаю, паночку. Усё будзе, як пан жадае. (Кланяецца.) Бывайце здаровы!
Пан. Глядзі! (Заспяваў.)
Бацька сына
Выбіў пасам...
Выбіў пасам...
Выбіў пасам.
Несцерка (праводзячы пана, падхапіў)
А сын бацьку
Ў лоб абцасам...
Ў лоб абцасам...
Ў лоб!..
Пан (абярнуўся, папраўляе Несцерку). Бэнц!..
Несцерка (настойліва). У лоб! У лоб, паночку!..
Пан. Бэнц!.. (З захапленнем наступаючы на Несцерку, вучыць яго.)

Несцерка крок за крокам адступае, прытанцоўваючы.

Пан і Несцерка (разам)
Бацька сына
Выбіў пасам...
Выбіў пасам...
Выбіў пасам...
А сын бацьку
Ў лоб абцасам...
Ў лоб абцасам...
Ў лоб...

Пан натыкаецца на слуп і стукаецца лбом.

Пан. Ой!..
Несцерка. У лоб?!
Пан (схапіўшыся за лоб рукою, разгублена). У лоб!.. (Выходзіць.)
Юрась (выходзіць з-за брамы, устрывожана). Несцерка, нашто ты панскія грошы ўзяў? Табе ж перад панам адказваць давядзецца. Ты ж, мусіць, ніколі сёдлаў не рабіў. Дзе ты яму сядло возьмеш?
Несцерка. Такой бяды! На першыя выдаткі ё! (Паказвае грошы.)
Юрась. Што ж гэта будзе?
Несцерка. А нічога не будзе. Заўтра ў нас з табою снеданне добрае будзе, ды на вопратку новую і табе і мне хопіць. Трэба ж да вяселля рыхтавацца? Вось табе на адзенне. (Дае Юрасю грошы.) А ўсё астатняе - не твая справа.




  1   2   3   4


База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка