Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы І літаратуры філіял «Інстытут мовы І літаратуры імя Якуба Коласа І Янкі Купалы»



старонка40/51
Дата канвертавання15.05.2016
Памер6.25 Mb.
1   ...   36   37   38   39   40   41   42   43   ...   51

ІРВА́ЦЬ, РВАЦЬ незак. Ванітаваць. Ванітуіць яго, ірвець. Вялікі Азярэцк. Мяне рваць. Марозаўка.

ІРДА́НСКІ прым. Іарданскі. Поснъ къліда, йірданскъя въда, спасі́ нас, Госпадзі, ўсех на каждъя месце (з замовы). Каралевічы.

ІРЖА́ ж. Іржа (на балоце). Паложаш палатно, іржой нацягніць у балоце. Чуцькі.

ІРЖАВІ́ННЯ н. Балоцістае, зарослае месца. Я б іх у іржаві́ння выкінула. Івоні.

ІРЖЭ́ЎНІК, РЖЭ́ЎНІК м. Іржышча. Зжалі жыта, авёс – тады іржэўнік. Касі́лі каровам іржэўнік з травой. Іржэўнік, бувала сена ні было, іржэўнік касі́лі. Гарадзец. На пожні слалі, на ржэўніку скот хадзі́ў. Вялікі Азярэцк. Што ні сажнуць, то ржэўнік, жытны, пшані́чны ржэўнік. Гарадзец. Яр сейілі так па ржэўніку [без гною]. Гарадок. У ржэўніку брат-сястра расцець. Запруддзе. Сі́нія знакі? Жала, дзёрнула аб ржэўніку вену, разбалелася у бальні́цы ляжала. Нямойта. РЖЭ́ЎНІЧАК памянш. Ржэўнічак паложыць сярпы, паложыць і къчайся, кажуць. Багданава.

ІСК м. Пчаліная разведка, пошукавы палёт пчол. Іск, кагда яны [пчолы] шукаюць месца атыйці́. Закур’е. Іск атходзіць, яны находзяць сабе места, дзе дупло ў лясу. Кляпчэва. Іск за дваццаць пяць кілометраў ляці́ць. Вялікі Азярэцк. Сёліта ні аднэй пчалы ні було і́ску. Фасаўшчына.

ІСКО́ВЫ прым. Пошукавы (пра пчол). Ісковая пчъла ляці́ць на іск, і́шчыць, гдзе ўзяткі браць, прылітаець і вядзець пчол. Запруддзе.

ІСКО́ЎКА ж. Пчала-разведчыца. Іскоўкі места найдуць [для роя]. Сянно.

І́СКРА ж. Іскра; яркі зіхатлівы водбліск. Асі́ннік трэскаіць, разлятаюцца і́скры. Заазер’е.

ІСКУ́СНЫ прым. Штучны. Жалетка іскусная, не цёплая. Нямойта.

ІСПАРА́ЦЦА незак. Выпарацца. Балота наша іспараіцца, во тут і стукаіць. Міцюкова.

ІСТРЫ́ЦЬ, СТРЫЦЬ незак. Вастрыць. Істрылі косы бруском. Гарадзец. Ён істрыць касу бруском. Запруддзе. Брусок, што косы істрыць. Кішуроўшчына. Малатком кліпалі касу, істрылі бруском. Гарадзец. Лъпаткай стрылі касу. Дольдзева.

ІСТУ́ШКА ж. Істужка; палоска каляровай тканіны, якая ўпляталася ў касу. Істушкі ў косы ўпляталі. Каралі. Істушку якую ў косы ўпляцеш. Гарадзец.

ІСЦІ́, ІЦІ́ незак. 1. Рухацца, крочыць. На перадавэй ішоў ат Масквы да Каўкаса. Станюкі. І скачуць, і пяюць, музыка йдзець, іграець. Ідзі́ця вы к столу, убі́ліся ў шчыт. Багданава. Кот к рукам ідзець, я яго ўлаўлю і заб’ю. Партызаны. Хацелі ў альховыя шышкі йці. Гарадок. І ў ночы йду, і ў дзень робіць. Дуброўкі. 2. Расці (пра расліны). Ня йдзець у рост. Малы Азярэцк. 3. Цячы. Въда вясной ішла, як паваткі. Серкуці. Ръка Крывіна аттуль выцікаіць і ідзець у Дзвіну, у Дзвіну ўпадаіць. Багданава. 4. Праходзіць (пра час). Врэмя як няскора ідзець. Нямойта. 5. Выходзіць замуж. Маладуха шла с кублам замуш, трупкі нісла. Багданава. 6. Прападаць, гнісці. Усё ў землю ідзець, а топчыцца сколькі! Тъкая ўборка поля. Фасаўшчына. 7. Паўзці, робячы шкоду. Адзі́н гот чэрві ішлі́ і з’ідалі ўсё на свеці. Ульянавічы. 8. Успрымаць арганізмам. Салоткае мне ні йдзець. Вялікі Азярэцк. ◊ ІЦІ́ ДАМО́Ў. Паміраць. Нада ўжо іці́ дамоў. Нямойта.

ІСЦІКА́ЦЬ незак. Знікаць. Ісцікаіць усе с завода. Багданава.

І́ХНІ, І́ХНЫ займ. Іхны. І́хнъя цешча къзашка. Кішуроўшчына. І́хныя дзеці хлеб наш з’ядуць. Партызаны. І́хну чась атправілі на БАМ. Сукрэмна. Баба і́хная ці ходзіць, ці ляжыць. Багданава. І́хныя вешчы пръвіралі ў Сянно. Буй. І́хні поп жывець. Закур’е.

І́ЦВІНА ж. Закрутка, заварацень; сплеценае з лазы прыстасаванне ў выглядзе васьмёркі, пры дапамозе якога прывязвалі аглоблю да саней. І́цьвіна ісяновыя зъгібайіцца нъ капыл і нъ галоўку ў санёх, у парні́ дзелълі. Аглоблі ўстуўлялісі ў і́цьвіны, якея дзелъліся з лазы, спаруць і скруцюць. Гарадзец.

ІЧА́Й м. Адтуліна ў верхнім камені жорнаў, куды засыпаюць збожжа. Ты поўна ічайі ні насыпай, а то крупна змеліш. Вялікі Азярэцк.

ІША́ЧЫЦЬ незак. Ішачыць; выконваць цяжкую працу. Ішачыць, як волік у мяне. Міцюкова.

ІШО́ часц. Што. Тады прыхаджу – ішо... Нямойта.

ІШО́ЎШЫ дзеепрысл. Ісці. С каровай месяц ішоўшы сюды. Івоні.

К
К прыназ. Да. Усе мы бъяліся к ім хадзі́ць. Рулёўшчына. Бацька к вянцу пашыў новыя баці́нкі. Нямойта. У павеці к гэтаму боку ляжыць. Пъставі́ць кап к сонцу. Запруддзе. Апенькі салі́лі ґ зіме. Каралі, Багданава, Гарадок.

КА прыназ. Да. Чаго ты ка мне прыстала. Гарадок. Ка мне сын прыехаў. Запруддзе. Вы ш ка мне ня роўны. Міцюкова.

КАБ злучн. Каб. Але кажух пасцелюць, у хату як ідзець на тым кужуху, каб багатыя былі́ [на вяселлі]. Запруддзе. Гляджу, каб стойка не павалі́лася. Цясішча. Ні даюць мне, кап я гаварыла. Запруддзе. Ён прыцягнуў камінь і пъклаў лі хаты, кап ня ездзілі. Дуброўкі.

КАБА́Н м. 1. Самец свінні. Клыкі́ бальшэя ў кабана, ек кі́нецца на чалавека, то можа разарваць. Алексінічы. Мяне сёлета кабан хацеў з’есці, ён бальшы, зімавы. Партызаны. Карову, къбана, авец дзіржала. Вялікі Азярэцк, Нямойта, Рассвет. 2. Кастрыраваны самец свойскай свінні. Къбан – тожа кнур, алі́ кастыравъны. Каралевічы. КАБА́НЧЫК памянш. Пърасі́ла сем къбанчыкаў і пяць сві́нък. Каралевічы. І цяпер ё къбанчык. Міцюкова.

КАБАНЁНАК м. Невялікі кабан. Я прышла сюда, тры авечкі прынясла і кабанёнка. Леснікова. Кароўку дзіржалі, кабанёнка заб’ём. Алексінічы. Нейкага къбанёнка выкармім – і добра. Вялікі Азярэцк.

КАБАНЯ́ТНІК м. Браканьер, які адстрэльвае дзікоў. Къбънятнікі мелі сваю групу. Пожанькі.

КАБАЧО́К м. Кабачок (расліна). Кабъчкі́ завуцца, у гародзі растуць. Багданава. На скаварадзе жаруць кабачкі́. Запруддзе.

КАБЕ́ТА ж. Кабета; сталая жанчына, звычайна замужняя. Звалі і кабета і маладзі́ца. Леснікі.

КАБЫ́ЛА ж. Кабыла; самка каня. Ну й у нас кабыла была такая, Пралётка. Запруддзе. На трох была дна кабыла, пъзабралі ш коней, мала была. Леснікова. Разумна кабыла – ары съма [не падабаецца гэтак, сам зрабі лепш]. Каралевічы. КАБЫ́ЛКА памянш. Кабылку далі нъ дваёх [у вайну]. Заазер’е.

КАБЫЛЁНА ж. Кабылка. Кабылёну замкнець, а съма пръз вакно вылізіць і нъ чърдаку сядзі́ць. Заазер’е.

КАБЫ́ЛЛІ прым. ○ КАБЫ́ЛЛІЯ СІ́СКІ. Асеннія смаржкі. Пожанькі.

КАБЫЛІ́ЦЦА ж. Жаробка; маладая рослая кабыла. Кабылі́цца ў нас плімінная, харошая была, усё аддалі. Савінічы.

КАБЫ́ЛКА ж. Пятля ў ніце. Кабылка първалъся, вяжы ні́тъчкуй. Заазер’е, Закур’е.

КАВАЛА́ ж. Кавяла; самаробная палка для апоры пры хадзьбы. На двух къвълах хадзі́ў. Багданава.

КАВАЛІ́ мн. Чыстыя грыбы. Бальшэе, цвярдэе, къвалі́ – чысты грыб, чэрві іх не ядуць. Жохава.

КАВА́ЛЬ м. Каваль. Къваль куець у кузні, сані акоўвъйіць прымерна. Запруддзе.

КА́ВЕЛ м. Адзінка вымярэння зямельнага надзелу. Як два надзелы – сем кавел. Вялікі Азярэцк.

КАВЁР м. Дыван. Харошы кавёр, цёмна-зялёны цвет. Запруддзе. Прыбеглі, са сцяны сарвалі кавёр паліцаі. Баравікі.

КАВІ́ЛКА, КАВЫ́ЛАКА ж. Папярочная планка, якая прымацоўвалася на версе дзяржання лапаты. Каві́лка ў лъпаці. Заазер’е. Кавылъка ў рытаўё дзелълъся. Заазер’е. КАВІ́ЛАЧКА памянш. А каві́лачка ў рътаўе. Заазер’е.

КАВІЛЫ́ мн. Кастылі, мыліцы. Тады нъ къвілах соўваліся. Хадзі́лі яшчэ нъ кавілах. Нямойта, Багданава.

КАВІЛЯ́ЦЬ незак. Ісці кульгаючы. Як па роўнаму, троха кавіляю. Марозаўка.

КАВЫЛІ́НА ж. Каліва кавылю. Вазмём тры къвылі́ны, тры жыці́ны, тры къласы. Багданава.

КАВЫ́ЛЬ м. Кавыль (расліна). Багданава.

КАВЯРКО́Т м. Назва мясціны. Къвяркот – назывішча было [месца]. Нямойта.

КАГА́Л м. 1. Родзічы па ўсіх лініях. Вот яны ўсе ръдня, къгал быў бальшы. Кагал еты папрапісалі. Запруддзе. 2. Група людзей. Къгал стъяў там, і сълдата ўхапі́лі, а на трэці дзень прывялі́ на тое самае места. Запруддзе. 3. Гурт дзяцей. Во кагал дзяцей. Гарадзец.

КАГА́ЛАМ прысл. Гуртам. Жалі къгалам, па тры, па чатыры постаці. Гарадзец. І бабы етыя стаяць къгалам і песьні пяюць [на вяселлі]. Самсоны. Сабралісі ўсе кагалам. Партызаны. Як кунпанія, то скажуць: «Што вы тут къгалам пасубралісі?» Міцюкова.

КАДЗІ́ДЛА н. Кадзіла. Бацюшка пасвеціць кадзі́длам. Каралевічы.

КА́ДКА, КА́ТКА ж. Кадка, кадзь; драўляная пасудзіна з клёпак для захоўвання прадуктаў. Катка вады ў хаці была [каб гатаваць гаспадыні]. Нямойта. КА́ДАЧКА памянш. Кадачка – муку дзяржалі. Багданава.

КАДРЫ́ЛЯ, КАДРЭ́ЛЯ ж. Кадрыля (танец). І кадрылю гуляла, і лявоніху. Цясішча. Кадрэлю ў пары танцавалі, сабіраюцца ў чатыры, шэсць, восім пар. Самсоны. Вічарынка ў нядзелю, гулялі кадрэлю і вінгерку, какетку, і хойру. Кавалі, Багданава, Заазер’е, Запруддзе, Закур’е.

КАДРЫ́ЛЬ ж. Тое ж. Кадрыль, а потым лінцяя танцуюць. Марозаўка.

КАДУ́К м. Чорт, д’ябал. Кап на цібе кадук нъвалі́ўся. Запруддзе. ◊ КАДУ́К ЯГО́ (ЯЕ́) ЗНА́ІЦЬ. Нічога невядома (пра каго-н.). Кадук яе знаіць, бацька гъварыў. Рэчкі. Кадук яго знаіць. Запруддзе.

КА́ДУЎБ м. Драўляная бочка. Кадуўб і даўбёка – адно. Фасаўшчына.

КА́ДУЎБА, КА́ДАЎБА ж. 1. Драўляная бочка. Кадуўба. Вялікі Азярэцк. КА́ДАЎБАЧКА памянш. У кадаўбачку высыпіш муку. Багданава. 2. Глыбокая яма з вадой, у якую ўстаўлялася бочка. Пан выкъпаў кадъўбу, і бочку ўставіў, дзе крыні́ца. Вялікі Азярэцк.

КАДУ́ШКА ж. Кадушка, кадка; невялікая драўляная або саламяная бочка. Кадушка для зірна, мукі́, іна сълъмянъя, лазой пераплеценъя, і крышка ёсь. Кляпчэва. Такая кадушка – вады нагрэю і дзяцей абмываю. Цясішча, Гарадзец.

КАЖА́Н м. Кажан. Хто кажыць къжан, хто – лятучъя мыш. Дольдзева. Кажан ня любіць торгання. Галашчакіна. Кажаны ляталі ў пунях, дзе сена. Багданава.

КАЖНАРА́ННЯ прысл. Штораніцы. Кажнарання пляменнік заходзіць. Вялікі Азярэцк.

КА́ЖНЫ, КО́ЖДЫ, КА́ЖЫН, КА́ЖДЫЙ 1. займ. Кожны. Кажны празнік празнавалі. Міцюкова. У кажнъга хъзяіна была ёўня. Серкуці. У кажную саломінку цячэць сок. Багданава. Кажны дзень, можа, так не работаюць? Закур’е. Кожды гот у мяне былі́ квъціранты. Чуцькі. Кожды дзень мъсквіча піў і залечыў язву. Баравікі. Кождъму [на вяселлі] была чарка съмагонкі. У кажынага вада патходзіць [пад падлогай]. Неўгадава. Ні кажын гот бываюць яблыкі. Серкуці. Багданава. Каждый кусок зямлі́ называлі. Хамінічы. Каждый хъзяін нъд сабой барын. Каралевічы. 2. м. Кожны. На ўзносы кажны і даў. Буй. Кажны сам сабе стоіць. Кляпчэва.

КАЖО́К м. Невялікі кажух. Кажок падсцелюць і маладыя перад іконай молюцца. Партызаны.

КАЖУ́Х м. Кажух. Кажухі́ шылі, польты. Каралі. Кажух сні́цца – цяжэсць. Ракаў Засценак. Але кажух пасцелюць, у хату як ідзець на тым кужуху, каб багатыя былі́ [на вяселлі]. Запруддзе. КУЖУШО́К памянш. Кужушок быў у нас, с авечък. Багданава.

КАЖЭ́ЎНІК м. Гарбар; той, хто займаецца апрацоўкай шкуры. Наверна, кажэўнік кожы абрабатываў. Нямойта.

КАЗА́, КО́ЗА ж. 1. Каза; самка казла. Каза аказі́ла козачкаў і казлоў. Запруддзе. С козы, с казі́нъга мълъка смітана ні атбіраецца. Ракаў Засценак. Коз дзяржала, а цяпер кармі́ць не магу. Закур’е. Мая тут коза атвязана. Багданава. 2. Каза, сажань; двухметровая драўляная прылада для абмервання зямельных участкаў. Къза – два метры, на трох палках. Серкуці. Брыгадзі́р возьміць казу і памерыіць. Фасаўшчына. Калі́ жнец атстаець, то скажуць: на казе едзіць. Дольдзева. 3. Памылка пры снаванні кроснаў. Къза – ета як поперак пакладзеш ні́тку ні туды. Багданава. 4. Дзіцячыя саначкі-палазы з дроту. Дзеці з гары на казе кътаюцца, с провълакі рабі́лі. Міцюкова.

Зъдърма і воўк казе ні пляшыць. Сянно.



КАЗАРЭ́З м. Забойца (чалавека). Къзарэз звалі, што зарэзуў чълавека. Заазер’е.

КАЗА́ЦЦА незак. Здавацца. Лес, каацца, бальшы. Ульянавічы.

КАЗА́ЦЬ незак. Казаць. Я яшчэ, як той къзаў, што магу, усё дзелаю. Чуцькі. Жыць цяпер хърашо, ні нада къзаць. Гарадзец. Мама къзала, што атніла мяне, а я прасі́ла сі́ські хоць раз. Партызаны, Алексінічы, Багданава, Гарадок, Дольдзева, Запруддзе, Каралевічы, Ульянавічы, Неўгадава. Каіць, ён памёршы. Дай ты, каець, вады ад пуду, крычаць дзеці. Запруддзе. А ён кець мне. Ульянавічы. Мы кааць ня помнім! Іна стала каць, што бульба зъражона. Міцюкова. Я ш ку [кажу]: пъмагчы ніхто ня хочыць. Малы Азярэцк. Вашы рукі крэпкія, я ку [кажу]. У мяне, ку, свае дзялы. Я ку, у каго я буду браць малако? Запруддзе. Я ку, чалавек гараваў – сі́льна харошы. Закур’е.

КАЗАЧЫ́Н м. Кажух, пашыты са шкуры казы. Ён і партны быў харошы, кужухі́, а тыя къзачыны такі́я шыў, атрызны такі́ ззадзі. Леснікова.

КАЗЕ́ЛЕЦ м. Дробная плотка. Казелец – сама маленькъя плотъчка, яна пяць гадоў будзіць расці́ і вотъчкая. Яна малінькъя ўжо с ыкрой. Багданава.

КАЗЕ́ЛЕЦ м. Казелец (расліна). Казелец горкі, каровы ні ядуць. Многа нарвуць, натопюць і рану прыкладалі, казелец мяса выядае. Каралевічы. Казелец па лугах, скот ня есць, дужа горкі. Каралі. Казельцам націралі рану, як раней у армію не хацелі ісці́. Чуцькі, Алексінічы, Буй, Ракаў Засценак.

КАЗЕ́ЛЬКІ, КАЗЁЛЬКІ мн. Тое ж. Казелькі жоўценькія, ногі націралі, распъхала нъга, балі́ць. Казелькі жоўценькага цвету. После вайны націралі ногу, і нага распахала і ў армію ні бралі. Запруддзе. Жоўтыя казёлькі дужа горкія, бувала клапы, блохі, і той вадой аблівалі – ядкая такая трава. Багданава, Закур’е. КАЗЕ́ЛЬЧЫКІ памянш. Казельчыкі жоўтыя па лугу, дужа горкія, як у вочы – есца, апарвалі клапоў, бувала клапы былі́. Багданава.

КАЗЕ́ЛЬКІ мн. Трыножак; драўляная падстаўка на трох ножках. Ліжакі́ на казелькі пастаўлены. Вялікі Азярэцк. Яны лупюць авец, къчаюць пъ зямле, а мы здзелалі казелькі і лупі́лі, і нашых прынялі́ ў сталовую, пътаму, што яны чыстыя. Міцюкова.

КАЗЁЛ м. Казёл; самец казы. Два казлы аказі́ла каза рабая. Запруддзе. Казёл прышоў і рукі ёй даваў лізаць. Багданава. КО́ЗЛІК памянш. Два козлікі каза аказі́ла, папатніла [адняла, адлучыла] сразу. Запруддзе.

КАЗЁЛ м. 1. Пашкоджанае вочка на клубнях бульбы. У бульбі пакуль казлы етыя павыкалупаіш. Марозаўка. Тады яе [бульбу] лупюць, каб ні было къзла і таўкуць. Запруддзе. Казлы ў бульбі ня выкълупъіць наша нявестка. Пожанькі. 2. Масляк (грыб). Сянно.

КАЗЁЛ м. 1. Козлы; прыстасаванне для пілавання дроў. Э́та казёл, на ём драва пі́люць. Нямойта. 2. Падстаўка такой формы для іншых мэт. Казёл ставіцца, ложыцца піраводзіна на яго ў хлеве, сараі, раньшы і па хатах. Вялікі Азярэцк.

КАЗЁЛ м. Казляк, масляк. Казлы слі́зенькія, пад сасонкамі. Багданава.

КАЗЁННЫ прым. Казённы, дзяржаўны. Казённы лес быў чысты, як пол. Цясішча. Не казённы дом, свой. Запруддзе.

КАЗІ́ННЫ прым. 1. Казіны. Казі́ннае малако нада раб’ёнку даваць. Запруддзе. Казі́ннае малако п’ю. Багданава. 2. Травяны чай. Казі́нны чай зраблю – гэта з травы чай. Нямойта.

КАЗІ́ЦЦА незак. Каціцца; нараджаць дзіцянят. Яны [козы] казі́ліся летъм. Міцюкова.

КАЗІ́ЦЬ зак. Акаціць. Тая двое казі́ла. Запруддзе.

КАЗЛЫ́ мн. 1. Козлы; прыстасаванне для пілавання дроў. Доскі пілі́лі, казлы былі́. Манголія. Нъ казлы ўложуць бярно і пі́люць. Серкуці. Ставюцца казлы, браўно ложыцца і такой прадольнай пілой рэжыцца. Нямойта. 2. Кроквы ў гаспадарчым будынку. Два казлы ставяць: адзі́н къла шчыта, другі́ къля сценкі, і прыбіваюцца доскі. Багданава. Цяпер казлы не становяць, а страпі́лы. Гарадзец. На паследні вянец казлы. Гарадзец. 3. Трыножак; прыстасаванне для падвешвання калыскі ў полі. Лубяначку-люлячку бяру, тры казлы – і на поле жаць жыта. Гляджу, каб стойка не павалі́лася. Цясішча.

КАЗЛЫ́ мн. Казелец. Казлы былі́: жоўцінькім цвітуць, высокія такі́я, горкія-горкія, настаівалі і аблівалі [ад клапоў]. Багданава, Партызаны.

КАЗЛЯ́К м. Казляк, масляк. Казлякі́ па дарогах растуць, з пяска вылязаюць. Каралі.

КАЗЛЯНЯ́ н. Казляня. Двое къзлят было. Каралі. Къзлянят паю чатыры разы. Багданава. КАЗЛЯНЁНАК памянш. Закруці́ўся казлянёнакі засі́ліўся. Запруддзе.

КАЗНА́ ж. 1. Казна; дзяржаўная ўстанова, прадпрыемства. Яны ў казну мълако здаюць, дзешавей. Ракаў Засценак. 2. Дзяржава. Казна плаці́ла на дзеўку. Карпавічы.

КА́ЗНІЧАЦЬ незак. Караць, мучыць. І пувялі́ яго казнічаць, а на Паску ён у двіннаццаць часоў ночы аджыў. Буй.

КАЗЫМА́ТКА ж. экспр. Пабудова для матацыкла. Мы тут казыматку сыну пастроілі на мытацыкл. Багданава.

КАЗЫРА́ЦЬ незак. перан. 1. Казыраць, выхваляцца. Так казырала, што ад загавораў плячо ў суседа палучшала. Міцюкова. 2. Радавацца. Проска, ты далжна казыраць, што людзі да цябе прыходзяць. Нямойта.

КАЗЬБА́ ж. 1. Касавіца. С казьбы прыдзеш, вып’еш сок – харашо! Дольдзева. Пашоў с казьбы віцінар. Нямойта. 2. Кашэнне. Памагаіць іс казьбой, касі́ць во некаму. Марозаўка. Нінажорлівы ні толькі ў ядзе: у рабоце, у казьбе. Дольдзева.

КАЗЮ́ЛЬКА ж. Казелец. Жоўтая была, звалі казюлькі, горкая дужа, варылі і той вадой клапоў аблівалі, яна яткая, раз’ядала. Багданава.

КАЗЯ́ЎКА ж. Казяўка, кузурка. Къзяўкі, яны чорныя. Сукрэмна.

КАЙБА́ЙН м. Камбайн. На кайбайне работаў, на трактары. Запруддзе.

КАКЕ́ТКА ж. Какетка (танец). Была какетка, то што ў вочы глядзець нада. За рукі возьмуцца, адна ззаду, красі́вая гульня, рас-рас-рас. Багданава. Какетку ўдваі́х танцавалі, пад рукой мальца дзеўка круціцца. Самсоны. Какетку гулялі так: бяруцца за рукі, барышня папераду і аглядаіцца. Кавалі, Вялікі Азярэцк, Заазер’е.

КАКО́ШНІК м. Капытнік (расліна). Какошнік цвіці́ць белым цветам па балотах. Какошнік – трава белым цветам, як цюльпаны, цвіці́ць. Каралі. Какошнікам з вясны свінней кармі́лі, шыроканькае лі́сце. Багданава. Какошнік расце ў балоці дзе вада, свінням даём, на вадзе расце, лісткі́ на карні́. Леснікі, Запруддзе, Міцюкова, Фасаўшчына, Чуцькі.

КАЛА́, КАЛЯ́ прыназ. Каля. Раньшы жылі́ старыкі́ къла дзяцей. Марозаўка. Летась къла нас была ві́ґа. Гарадзец. Къла мяне ніхто ні зърабі́ў, акрамя сцікла ўсё сам рабі́ў. Жохава. Къла нас сажълку выкъпъў, і скот поім. Каралі, Дольдзева, Запруддзе, Кішуроўшчына, Міцюкова, Сукрэмна. А тут во равок касі́лі каля свайго гароду. Міцюкова.

КАЛАВУ́Р м. Начлег, пасьба коней уначы. Нъ кълавур і я ездзіла, на ўсю ноч. І бальшэя і малэя ездзілі. Нъ кълавур коні вадзі́лі. Кішуроўшчына.

КАЛАКО́ЛЬЧЫК м. Званочак (кветка). І калакольчыкі цвітуць, і рамашкі. Буй.

КАЛАНУ́ЦЬ зак. Страсянуць, скалануць. Къланула куст калі́ны, а ат яе пачкамі мятлікі. Малы Азярэцк.

КАЛАРА́Д м. Каларадскі жук. Жукі́ – каларад – усюдых на бульбі. Партызаны. Каларадаў наслалі. Буй.

КАЛАСАВА́ЦЦА незак. Каласіцца. Каласуецца жыта, тады можна гуркі́ сеяць. Гарадзец.

КАЛАСАВІ́КІ мн. Баравікі, якія растуць у час каласавання жыта. Запруддзе.

КАЛАСІ́ЦЦА незак. Каласіцца. Жыта къласі́цца, красуецца, патом наліваецца, спеіць. Розмыслава.

КАЛАСНІ́КІ мн. Баравікі, якія растуць у час каласавання жыта. Кълъсьнікі́ буваюць, як жыта къласуйіць. Пожанькі.

КАЛАТО́ЎКА ж. Калатоўка; прылада ў выглядзе палачкі з сучкамі на ніжнім канцы для размешвання стравы. Кълатоўка пяцізубовъя іс сасны. Кляпчэва. Кълатоўка дзіръвянъя і такі́я ръгачыкі. Дольдзева. Кълатоўкі з зубчыкамі з елкі дзелаюць, кулеш мішалі. Ракаў Засценак. Як дождж ў свадзьбу, тады кажуць: мъладуха кълатоўкі лізала, а ні пенкі ела (прыкмета). Багданава, Гарадзец, Запруддзе, Кляпчэва, Кішуроўшчына, Рэчкі. КАЛАТО́ВАЧКА памянш. Во калатовачка камы таўкці́. Багданава.

КАЛАТУ́ШКА ж. 1. Прылада для глушэння рыбы па першым лёдзе. Кълатушкъй стукні, іна і гатова [рыбіна]. Заазер’е. 2. Кіёчак з перакрыжаванымі палачкамі. Бойка дзірвянная была масла біць, і калатушка. Жохава.

КАЛАЎРО́Т м. 1. Калаўрот; прылада для ручнога прадзення кудзелі, якая прыводзіцца ў рух панажом. З кълаўрота снувалі кросны. Напралі, шпульку зматалі на кълаврот. Вялікі Азярэцк. 2. Свердзел. Калаўрот – дзі́ркі пракручваць, свярдлі́ць. Міцюкова. Кълаўрот быў, дзерава свярлі́ць. Жохава. 3. Вал з ручкай, на які намотваецца канат, ланцуг. Нейкім калаўротам коней вадзі́лі, рыбу даставалі. Закур’е. 4. Рухавік з кола, якое прыводзіць у бег санкі на лёдзе. Дзеці ўбіваюць жалезну ось, а раншы дзірвянную вось, у зямлю ці нъ сажълцы, кладуць на ось кълясо, прывяжуць жардзі́ну і дъ яе прывязыюць санъчкі, жардзі́ну круцюць. Гэта зваўся кълаўрот. Міцюкова. Кол убіваюць у зямлю, кълясо надзяюць, прывязваюць жэрць к санкам і кълясу, і адзі́н кълясо круціць кругом, астальныя сідзяць на саначках і іх ганяюць ўкругавую. Э́та кълаўрот. Запруддзе, Нямойта.

Каталог: uploads
uploads -> Конкурс для маладых журналістаў 4 Майстэрня грамадзянскай актыўнасці для моладзі 5
uploads -> Кроніка грамадскага жыцця Гарадзеншчыны ад грамадскага аб’яднання
uploads -> Гданьск пачынаецца ў наваградку пралог як заўсёды, сонца мела
uploads -> Вучэбны матэрыял да ўрока №9 М. М. Брылеўскі
uploads -> Штомесячны агляд эканомікі беларусі
uploads -> Клуб Лакальных Лідэраў 6 Семінар у Вільні для журналістаў 7 конкурс адукацыйных матэрыялаў 8 конкурс
uploads -> Віктар Крэс панятоўскія-крэпышы герба «юноша»: радавод старажытнага
uploads -> 18 кастрычніка 2012 г. 1522 Аб узнагароджанні Ганаровай
uploads -> Клубы і аматарскія аб’яднанні Назва бібліятэкі
uploads -> Клубы і аматарскія аб’яднанні сеткі публічных бібліятэк Стаўбцоўскага раёна


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   36   37   38   39   40   41   42   43   ...   51




База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2020
звярнуцца да адміністрацыі

войти | регистрация
    Галоўная старонка


загрузить материал