Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы І літаратуры філіял «Інстытут мовы І літаратуры імя Якуба Коласа І Янкі Купалы»



старонка45/51
Дата канвертавання15.05.2016
Памер6.25 Mb.
1   ...   41   42   43   44   45   46   47   48   ...   51

КВІТО́К м. 1. Талон. Далі́ мне квіток на ранген. Ульянавічы. 2. Квітанцыя. Бралі квіткі́, пойдзіш к пану, заплоціш за яго, тады пойдзіш у ягады. Мяцюцева.

КВО́ЛЫ прым. 1. Слабы. Кволыя індзюкі́, неяк эта ўрэмя лі́сы не ходзюць, не хватаюць іх. Латыгаль. Булі́ гусі-лебядзі, пъбаялісі гэты гот холаду і кволыя. Вялікі Азярэцк. КВО́ЛЕНЬКІ памянш. Хваравіты. Дзевачка кволенькая. Манголія. 2. Ломкі, крохкі. Суравежы, яны кволыі [ламаюцца].

КВО́ХАЦЬ зак. Квактаць. Курыца квохъіць. Каралевічы.

КВО́ЧКА ж. перан. Пра жанчыну, якая куляецца з адной нагі на другую. Бегла, як квочка тая. Чуцькі.

КЕ́ЛІХ м. Чарка. Е́та ш келіх, чарка на ношках і біз ножак. Алексінічы. Келіх на ношках. Нямойта. А келіхі гета куплёные былі́. Буй. КЕ́ЛІШАК памянш. Келішак – эта маленькі, грам шэсьдзесят. Келішак маленькі, на ношкі. Дольдзева.

КЕ́ЛЬМА, КЕ́ЛЬНЯ ж. Кельма; прылада ў выглядзе трохвугольнай лапаткі для набірання і нанясення раствору на мур. Ягоныя кельмы ў іх. Савінічы. Кельня ў мъляра, каторы шчыкатурыць дъма, печкі. Запруддзе.

КЕ́ПІКІ толькі мн. Кпіны. Кепікі – гэта сьмяяцца нът табой. Савінічы.

КЕ́ПСКІ прым. Дрэнны. Сама хоць кепская, але даб’юся чаго нада. Партызаны, Савінічы.

КІ́БІС, КІ́БУС, ЧЫ́БІС м. 1. Кнігаўка. Кі́біс называлі, на зямле купінка, ямачку выкапаіць, сдзелаіць, яны крычаць. Леснікова. Прылітаюць буцян, скварцы, жавърънък, кі́бісы – кні́гаўкі называюцца. Вялікі Азярэцк. Кі́бусуў ня чутна цяпер. Кі́бусы ёсці, і так мала. Багданава. Кі́бус па полю ёсь, кігі́-кігі́ [крычыць]. Сянно. 2. перан. Пра цыбатага чалавека. Як цыбаты чалавек, кажуць: кі́біс і чыбіс ён. Нямойта.

КІВА́ЦЦА незак. Хістацца (пра падлогу). Ужо і пол сеў, уні́з ківаецца. Рэчкі.

КІ́ГАЎКА, КІГО́ЎКА ж. Кнігаўка. Кі́гаўка сквярці́ся стане. Буй. Кі́гаўкі на полі выводзяцца. Латыгаль. Кігоўкі, курупаткі былі́. Цясішча.

КІГІ́КАЎКА, КІГІ́КУЎКА ж. Тое ж. Кігі́каўка па балотах большу часць, а чалавека як уві́дзіць, будзе над чалавекам круці́цца і крычаць. Ракаў Засценак. Кігі́каўка малінькая: піць-піць-так. Нямойта. Кігі́куўка чубатъя скачыць і ўсё кі́-гі, кі́-гі. Сукрэмна.

КІ-ГІ́, КНІ-ГІ́ выкл. Гукі, якія выдае птушка кнігаўка. Кігі́чкі ўсе кі-гі́, кні-гі́ ў балоце. Розмыслава.

КІГІ́ЧКА ж. Кнігаўка. Кігі́чка па полю, паблі́зу ат балота. Ідзеш, яны праважаюць кілометра два, знаеш, што гняздо там. Розмыслава. Кігі́чка на полі на зямле гняздо дзелаіць, сабярэць нямножачка карэння. Міцюкова. Кігі́чкі ня любяць, калі́ людзі, крычаць. Лі́сы за і́мі ахоціліся. Леснікова.

КІ́ДАЦЦА, КІДА́ЦЦА незак. 1. Нападаць, накідвацца на каго-н. Сві́нні [дзікія] ні на кога ня кі́далісі. Багданава. 2. Аддаваць, калоць (пра боль). Ні так мне боль кі́даецца, спакайней засну. Нямойта. ◊ КІДА́ЦЦА ЯК РЫ́БА АБ ЛЁТ. Без выніку і плёну намагацца, старацца, шукаючы выйсце з бядоты. Кідаюся, кідаюся як рыба аб лёт. Багданава.

КІ́ДАЦЬ, КІДА́ЦЬ незак. 1. Кідаць, шпурляць што-н. І мы кідалі вянкі́, каноплі візалі. Нямойта. Ні кідайця ў ваду! Сянно. 2. Пакідаць. Яшчэ пойдзіць [на работу], дзяцей гэтых кі́нець. Заазер’е. А тую куклу кідаем на поле, кап к налеццю ўжэ ўражай быў. Багданава. Кі́нулі коній, а самі ў дзярэўню. Кі́нъла іх курыца і пъшла. Запруддзе. КІДЗЕ́ЛЬ. Хутка кінуць. Звяжуць сноп лёну і кідзель у машыну. Чуцькі. 3. Уводзіць аснову ў бёрда, ніт. У бёрда кідаеш вечар. Апечкі. ◊ КІДА́ЦЬ У ДЭ́СІКІ (ПАЎДЭ́СІКІ). Уводзіць 10 пасмаў (і іншую колькасць) у бёрда. Кі́даюць у дэсікі, паўдэсікі [як ткуць]. Гарадзец. ◊ КІ́ДАЦЬ НА КА́РТЫ. Варажыць. Я кі́дала ў іх [цыганак] на карты. Заазер’е.

КІЁК м. Кіёк. Вон с кійком пашла. Марозаўка. Кійка вазьму, лазі́ну якую вазьму і за ім. Партызаны. Мне стыдна, я ш так ні магу іці́, мне кіёк нада. Яны падбягуць, а я с кійком сяжу. Гарадзец. Яна паглядзела, што я на кійку, не хацела ў гетую пълату класці. На кійка апіраюся. Нямойта. Дубец тоўсты, як кіёк. Галашчакіна, Запруддзе, Кішуроўшчына. КІЁЧАК памянш. Падасць яму [дзеду] кіёчак, такі́ добры мальчанёнак. Запруддзе. А тады ўкусны эты кіёчак ссаць [з муравейніка]. Савінічы. Іна с кіёчкам ходзіць. Нямойта. КІЁЧАЧАК памянш. Ой, вісна, красна, што ты нам прынісла? / Маладым дзевачкам – па вяночачку, / Маладым жоначкам – па сыночачку, / Старым бабачкам – па кіёчачку (з песні). Чуцькі.

КІЁСАК м. Кіёск. Ці работъіць там кіёсък? Сянно.

КІЙ м. Кій. Што ты ў старца кі́я адбіраеш? Багданава.

КІЛА́ ж. Нарасць на капусце. Дзе капуста на мокрым месце сядзі́ць, яна с кілой. Розмыслава.

КІЛІ́ШАК м. Чарка. Кілі́шкі былі́ съмагонку піць. Леснікова. Кілі́шкі, кілі́шачкі былі́. Налі́ мне там кілі́шычък адзі́н. Запруддзе. Былі́ кілі́шкі, біз ношкі. Вялікі Азярэцк. Гэташкія кілі́шкі былі́. Закур’е. КІЛІ́ШАЧАК памянш. Бувалышныя людзі кілі́шъчък вып’я і до. Цясішча.

КІЛО́МЕТР м. Кіламетр. А мы ш за тры кілометры хадзі́лі на работу. Заазер’е.

КІЛУ́Н м. Кныр. З яйцъмі – ета свіння-кілун. Багданава.

КІ́ЛЬЯ н. зб. Прадаўгаватыя адросткі на капусце. Капуста пайшла ў кі́лья. Розмыслава.

КІНДЗЮ́К м. 1. Страўнік. Кіндзюк у жывату. Фасаўшчына. 2. Начынены мясам свіны страўнік. Кіндзюк – с сала, мяса, нада трошачкі падварыць і ў марлю палажу, звяжу і днушкай націскаю і пат камень. Пажараем у чугунку, кіндзюк накладаем. Жохава. Мяса кладуць у кіндзюк і падвешваюць. Парэчча. Яго ш абрэжыш, кілбасу здзелаіш, кіндзюк здзелаіш. Кіндзюк – мяса, прыправа, к лету яго блюдуць. Багданава. Трабух начынеш – гэта ўжо кіндзюк. Савінічы. Кіндзюк набіваем мясам. Мянюцева, Леснікова. 3. Начынены мясам мачавы пузыр. Кіндзюк – мяса кладуць у мачавы пузыр, дзі́рачку солем засыплю і зашыю. Парэчча. Кіндзюк – гэта сцуля начынюць і надумаюць яго. Алексінічы.

КІ́НУЦЦА, КІ́НАЦЦА зак. 1. Спусціцца. Павук, як нъ плахоя, то кі́ніцца ўніс [калі да яго звяртаюцца ў час спускання на павуціне і хочуць даведацца аб якой навіне, ён дае знаць (павер’е)]. Сукрэмна. 2. Разысціся. Мы с сястрой кі́нуліся, разбегліся ў розныя бакі́. Запруддзе. 3. Раптоўна ахопліваць. У плячо боль кі́нулася. Нямойта. 4. Пайсці. Куда ні кі́нься – халасцякі́, разлучнікі. Куды кі́нацца? І там, і там пяюць. Партызаны.

КІ́НУЦЬ зак. 1. Шпурнуць. Во й кі́нулі пат самы нос. Запруддзе. 2. Пакінуць, аставіць. Матка мълъка нам кі́ніць [паставіць у місцы на падлозе]. Алексінічы. Галень кі́ніш [паставіш ля хаты], а събакі сцягнуць і нъ суседуў двор зъцягнуць. Каму ш іна кі́ніць усё. Багданава. 3. Пакінуць без нагляду. Кі́нъла дзіця і пъшла ў ягъды. Міцюкова. Як жа дзіцёнка свайго кі́наць. Ульянавічы. 4. Перастаць займацца чым-н. Кі́нъла рабі́ць, то грыбоў ні стала. Некълі было хадзі́ць у грыбы. Іна мяне кі́нула ў хаце. Міцюкова. Гледзя на мяне і другі́я бабы кі́налі парыцца. Нямойта. 5. Раскінуць. Пъд бярозамі кі́нуў пълатку. Заазер’е. ◊ КІ́НУЦЬ НА КА́РТЫ. Паваражыць. Цётычка, кі́ньця нъ карты, укралі къня. Міцюкова. ◊ НІ КІ́НУЦЬ У ГРАЗЬ ЛІЦО́М. Апраўдаць надзеі, спадзяванні. І геты дзевер у гразь ні кі́нець ліцом. Партызаны.

Ззаду кінь – знойдзеш напераду. Запруддзе. □ Наперат кі́неш, а ззадзі найдзеш. Багданава, Запруддзе, Фасаўшчына. □ Напярод кінь – ззаду знайдзіш. Івоні.



КІ́ПЦІ мн. Кіпцюры. Кі́пці вялі́кія ў каршуна. Закур’е.

КІПЦЮРЫ́, КУПЦЮ́РЫ, КАПЦЮРЫ́ мн. 1. Кіпцюры. Карова малака ні дась, ласка яе кіпцюрамі дзярэць. Партызаны. Купцюры – дык яны ш у кажнай. Вялікі Азярэцк. Дзяруць купцюрамі лехі. Розмыслава. Ласка купцюрамі дзярэць карове па спіне. Партызаны, Чуцькі. Купцюры бальшэя ў мядзьведзя. Вялікі Азярэцк. Капцюры на нагах у курыцы. Буй. Сядзі́ць, капцюрамі дзярэць. Гарадзец, Багданава. 2. Ногці. Купцюры абрэж! Запруддзе.

КІПЯЧО́НЫ прым. Кіпячоны. Кіпячоная вада шчытаецца ні жывая. Каралевічы.

КІРАВА́ЦЬ зак. Кіраваць, упраўляць кім-, чым-н. Кіръваць канём нада. Гарадзец. Кіруе [плытом], уперадзе стаі́ць. Фасаўшчына.

КІРМА́Ш м. 1. Прастольнае свята пры царкве, касцёле. Неяк хадзі́лі на кірмаш, у цэркву. На Узнясення тады сабіраліся на кірмаш. На каждам празнік уездзілі на кірмаш, на Пятро, на Троіца. Карпавічы. Кірмашы былі́ каля цэркваў. Пънъвязуць усяго на кірмаш. Вялікі Азярэцк. У Уллянъвічы на кірмаш хадзі́лі на Възнясення. Мянюцева. Красна пятніца ў Вялікодную нядзелю. Тады кірмаш у Смыллянах. Міцюкова. У каждуй цэркві былі́ свае кірмашы. Ульянавічы. Як у нас у Машчонах была цэрква, так кірмаш быў, на Прачысту на эту. Самсоны. На кірмаш хадзі́лі, дзе цэрквы былі́. Цясішча. Кірмаш звалі, усё было, як свята – Троіца, Прачыстая. Заазер’е. Паедзім, кажыць, на кірмаш, на Троіцу ета було. Манголія. І кірмаш быў у Машчонах і царква, называліся не Машчоны, а Кішкі. Машчоны. На Ю́р’я быў кірмаш у Буі́, на Уздзві́жання: булкі, баранкі, канфеты былі́, танцы усяго было. Парэчча. Ну во сабіраюцца людзі, пасля абедні – ну во гэта і кірмаш. Запруддзе. 2. Вялікі святочны базар. Усе прадавалі на кірмашы. Чуцькі. Кірмаш раньшы быў, цяпер базар. Нашы дзяды на празьнік ездзілі на кірмаш. Гарадзец. Людзей, як на кірмашы. Вялікі Азярэцк. Кірмашы былі́ старынныя, як увосінь, на старынныя святы. Дольдзева. Ю́пкі насі́лі, куды на кірмаш ішлі́. Нямойта, Багданава, Пустынкі. На кірмаш хадзі́лі ў Пачаевічы. Закур’е. 3. Шмат народу. Як назбіраецца кірмаш – мъладзёш папрыходзіць. Партызаны.

КІРМАШО́ВЫ прым. Пярэдні (пра зубы). Толъкі кірмашовыя зубы ў мяне. Партызаны.

КІРПІЧЫ́НА, КІРПІ́ЧЫНА ж. Цагліна. Ніхто кірпічыны ня можыць выдраць [з фундамента старой пабудовы]. Заазер’е. Кірпі́чына ўпала. Каралі.

КІСЕ́ЛЬ м. Аўсяны кісель. Кісель з аўса: авёс змеліць, укі́сніць, працэдзіць, цэд астаецца, паставяць здалеку, кіпі́ць, сала паджараць з цыбулькай – і елі. Гарадзец. Кісель варылі с аўса. Кісель высушыш, аптаўчэш, сі́там пасеіш, а тады ў жорны – мука, учынялі як бліны, ён скі́сне, варылі, правілі алеім. Каралі. Кісель з аўса елі, як пост. Буй. Кісель аўсяны варылі. Багданава.

КІ́СЕЛЬ ж. Закваска. Кі́сель ні тая, што ў дзерыві [у драўлянай бочцы, а не ў эмаліраванай выварцы]. Запруддзе.

КІ́СЛА прысл. Кісла. Кі́сла, аж Масква відаць. Запруддзе.

КІСЛАТА́ ж. 1. Закваска. Кіслаты німа, кінь рашчыны ў дзежцы! Цясішча. 2. Нешта вельмі кіслае. Кіслаты – Масква відаць. Запруддзе. 3. Кіслотнасць. Бувала і кіслоты ў людзей былі́ харошыя. Партызаны.

КІСЛІ́ЦЬ незак. Ставіць квасіцца. Як на бяллі́ – капусту не кісляць (прыкмета). Чуцькі.

КІ́СЛЫ, КІСЛЫ́Й прым. 1. Пракіслы. Смітана кіслая, прама што брага. Запруддзе. Такі́ кіслый хлеб. Партызаны. 2. перан. Пра дрэнны настрой. Кі́слае настраенне была. Нямойта.

КІСЛЯЦЦЁ н. Нешта вельмі кіслае. Кісляццё эта [парэчкі], сахару нада многа. Кляпчэва.

КІ́СНУЦЬ незак. Кіснуць. Сырадой стаі́ць, кі́сніць і сырыкваша. Заазер’е. Тады яе ў печы варуць [саладуху] і ў дзяжы кі́сніць. Фасаўшчына. Тады ў дзежачку, у хлебнічку і іна [саладуха] кі́сніць. Багданава. Цяпер паронкі пасяку, і яны ня кі́снуць, цяпер халонна. Неўгадава.

КІ́СЦІКІ мн. Кутасы. Кі́сцікі ў салфетцы. Нямойта.

КІСЬ ж. 1. Кісля. Часнаком цёрлі, кмі́нам, кісь каб перамяні́лася. Так лячылі дзежку. Гарадзец. 2. Закваска. У дубовуй бочкі луччы кісь дзержыць. Алексінічы. 3. Кіслая прыправа. У поліўку льюць сырвіткі, ці чарычку совусу, ці хлебны квас для кі́сі. Дольдзева.

КІТ м. Кіт, замазка для акон. Кіт вокны замазвалі, ён як мыла, брусочак, яго трошку пагрэіш, тады аблепліім вокна. Багданава.

КІТА́ ж. Снапок бобу. Кіта бобу. Розмыслава.

КІТО́ЎНІК м. Цяслярскі інструмент. Кітоўнік – такі́ шпірок адбіраецца, дзе сцякло ўстаўляіцца. Кітоўнікъм шпары выбіраць у рамі для сцякол. Гарадзец.

КІ́ШКА ж. Кішка. Лыка на кі́шку надзенеш і пальцам торкаеш, піхаеш. Кі́шкі вон, пуп, серца, пячонку варым. Буй. Кі́шкі чысцілі, я дык ножам чышчу. Багданава.

КІШЭ́НЬ ж. Кішэня. Спі́чкі ў кішані́. Гарадзец.

КІШЭ́ЦЬ незак. Рухацца, шавяліцца, варушыцца. Віраб’ёў у гнязьдзе аж кішаць. Рэчкі. ◊ АШ КІШЫ́ЦЬ. Вельмі многа. Апыленне здзелалі, а ў калхозніках аш кішыць [пра каларадскіх жукоў]. Жохава.

КЛА́ДБІШЧА н. Могілкі. Ішлі́ з Запъднай, вялі́ каровы, купі́лі там, і нъ кладбішчы нъчъвалі, і ні страшна было, ложымся сярот магі́лак. Вароны крычалі на кладбішчы, нехта памрэць (прыкмета). Усе на Паску на кладбішча. Гарадзец. Кладбішча перайшоў, стала плоха, павалі́ўся і ляжаў – спужаўся. Ну вот на Паску ходзяць у нас на кладбішча. Запруддзе. Там каля кладбішча была цэрква. Буй. На кладбішчы чабор расцець. Нямойта. Тут у нас кладбішча было нідалёчка. Тады яны адно кладбішча знасі́лі с аднаго месца на другое. Леснікова. Там старыннае даўняе кладбішча. Латыгаль. За кладбішчам мі́на ўзурвалася. Савінічы. На Раданіцу на кладбішча хадзі́лі ўсі. Самсоны. Кладзішча дзярэўня была, і кладбішча там. Серкуці, Партызаны. Во кладбішча за дзярэўняй. Закур’е.

КЛА́ДЗІНА ж. Падваліна. Чатыры кладзі тут на каменні, пад кладзіну каменне кладзецца. Дольдзева.

КЛАДЗЬ ж. Тое ж. Кладзі кладуць, а патом засцілаюць доскамі. Вялікі Азярэцк. Дзелалі кладзь і́лі падмоснікі, на іх клалі падлогу. Пат полъм кладзі. Нада пълъжыць – кладзі пат пол. На кладзі доскі ложым. Гарадзец.

КЛА́ДКА, КЛА́ТКА ж. 1. Перакладзіна праз раку, балота, гразкае месца. Пабіжалі пъ клатках, іна ўпала ў ваду. Кладка была рэчку перайці́. Запруддзе. Масці́ кладку, / Заві́ ў хатку. / Сыр на тарэлку, / Чарку гарэлкі, / Пару й каўбас / Пойдзем да вас (з песні). Баравікі. Клаткі пълажылі церас кънаву. Фасаўшчына. Кладкі памошчаныя. Закур’е. КЛА́ДАЧКА памянш. Прапусціць учыцельніцу, кладачку паложыць, кап мы прайшлі́. Фасаўшчына. 2. Невялікі драўляны памост на возеры, рэчцы і пад. для чэрпання вады і паласкання бялізны. Пайду нъ клатку, памыю плацця, там намошчына. Гарадок.

КЛАДО́ВАЯ ж. Кладоўка. Тады яго [мяса] павесіш на хаці ці ў кладовай – ну і вісі́ць зіму. Багданава.

КЛАДО́ЎКА ж. Тое ж. Кладоўка, там сала ў яшчыках. Марозаўка. Кладоўка, вокны бальшыя ў калідоры. Вялікі Азярэцк. Павынісла крушкі ў кладоўку. Багданава, Нямойта.

КЛА-КЛА-КЛА выкл. Гукі, якія перадаюць хлопанне крыламі. Буцян быў, ён кла-кла-кла, цэлае лета быў, як бы свойскі. Буцян кла-кла-кла крыламі на башні. Багданава.

КЛАНІ́ЦЦА незак. Кланяцца. Дожджык, дожджык, перастань, / Я паеду на Ярдань / Богу малі́цца, крэсту клані́цца (з дзіцячай песенькі). Багданава.

КЛАПАЦІ́ЦЦА незак. Клапаціцца, турбавацца, даглядаць. Іна за дзедам клапоціцца. Нямойта. Ну, клапаці́цца – ета забоціцца. Багданава.

КЛАПО́ЎНІК м. Клапоўнік (расліна). Нейкую траву завуць клапоўнік. Нямойта.

КЛА́СЦІ незак. 1. Складваць. Калі́ хто дровы кладзець, каб яны ні забурыліся, то кладзець клетку. Нямойта. На под дровы кладзеш. Багданава. Валкаватая сена на ноч трэба класці ў капешку, кап ні сагрэлася. Леснікова. 2. Хаваць (пакойнікаў). Е́тых ві́сельнікаў ні хувалі, ну а ціпер усі́х разам кладуць. Багданава. 3. Рабіць дах. Латы – як крышу кладуць, цешуць такі́я палкі, латы лацяць. Фасаўшчына. 4. Перакладаць (мохам). Клалі мохам, імшылі. Багданава. 5. Прыкладваць. Шапътнік кладу нъ гълаву і нъ карък – жару аццягъіць. Міцюкова. 6. Уцягваць. І ў выголку біз ачкоў укладзець. І я яшчэ неяк кладу, кладу і ўкладу. Багданава. 7. Несці (яйкі). У другі́ раз яны вадзі́ліся [ластаўкі] і другі́ раз клалі яі́чкі. Фасаўшчына.

КЛА́СЦІСЯ незак. 1. Укладвацца спаць. Кладзі́ся спаць! Турава. Пайду класціся, а большы часці лажыцца [скажуць]. У саўхозі, дзе большыя хазяйства, то куры класціся [скажуць]. Нямойта. На дзіван кладуся і сплю. Партызаны. І ходзіць, ні кладзецца. Серкуці. 2. Прыгінацца сцяблом да зямлі. У садзі і цімахвеіўка кладзецца. Турава. 3. Класціся на лячэнне. У Расні класціся хацела ў бальні́цу. Чуцькі.

КЛЕ́ВЕР, КЛЕ́ВІР м. Канюшына. На красным клеверы не дастаюць мёд пчолы. Вялікі Азярэцк. Па клеверу пчолы садзяцца: і белы есць, і розавы. Запруддзе. Клевір сушылі, таўклі́, праснакі́ пяклі́. Алексінічы. Клевер дзі́кі, беленькі, пахучы, небальшэнечкі. Багданава. Клевяры пакасі́лі. Баравікі. І тут во клевір пасеілі на зіму? Міцюкова. Карова як ідзець, то на клевер. Ракаў Засценак. Пчолы на лі́пу ляцяць, як цвіці́ць, на клевір. Закур’е.

КЛЕ́ЙКАСЦЬ ж. Клейкасць. Для клейкасці жменю мукі́ ўсыпіш і праснакі́ пяклі́ са шчаўлюка. Багданава.

КЛЕ́НЧЫЦЬ зак. Кленчыць, ныць. Кленчыць хто, еслі каму што цяшка. Кленчыць і хто жадны. Ня кленчы, жыва ты будзіш! Нямойта.

КЛЕ́ТКА ж. 1. Клетка. Клетка на птушак. Лавюць і ў клетку птушак пускаюць. Заазер’е. 2. Спосаб складвання колатых дроў. У клеткі роўнінькія дровы нада. Калі́ хто дровы кладзець, каб яны ні забурыліся, кладзець клетку. Нямойта. Клеткай дровы складаюць. Фасаўшчына. КЛЕ́ТАЧКА памянш. Невялікі чатырохвугольнік. Вырысуюць клетачкі і вышываюць. Запруддзе.

КЛЕЦЬ ж. Свіран. Клець – пастройка. У тую клець складаюць дабро. Засікі, сьві́ран звалі і клець – эта адно. Заазер’е. У клеці ў дзьвірах дзі́рка, каты лазюць. Каралевічы. У клеці хлеп дзіржалі. Серкуці. Згонюць каласкі́, саломіну, касцярок носюць у клеці, у мельніцу вазі́лі малоць насенне. Во тут стъяла клець наша. Гарадзец. Клеці ў кожнага былі́. Разьбі́та на засекі клець. Дабро ў засікі сыпалі ў клеціх, клеці былі́. Вялікі Азярэцк. Адна аддала клець, здзелалі з яе зімлянку. Мянюцева. Пака за стол садзі́цца – у клець вядуць, маладзён вёў (звычай). Леснікі, Манголія, Мянюцева, Фасаўшчына.

КЛЕ́ЧАСТЫ прым. Клятчасты. Ён у клечъстай рубасцы. Гарадзец.

КЛЕШЧ м. Клешч. Клешч увап’ецца, малінькі, можыць упі́цца, кроў п’юць і сам разадмецца. Жохава. Клешч ат’еў пчол. Ці ёсць клешч – па пяць пчол бралі з домікаў, вазі́лі ў Сянно, правяралі. Вялікі Азярэцк. Кляшчы на пчол навальваліся. Багданава. Клешч завёўся, пчолы прапалі. Латыгаль. Клешч садзі́цца пад крылышкі [пчалы] і душыць, пахожы на лляное семя, сам маленькі, а як быстра ходзіць. Клешч аканчацельна заеў пшчол. Закур’е.

КЛЕ́ШЧЫ толькі мн. 1. Металічны інструмент у выглядзе шчыпцоў для захопу і трымання гарачага металу. У кузні клешчы, малаток, зубі́ла. Мянюцева. 2. Драўляная частка хамута. Клешчы з дзеръва, бальшынство з бярозы дзелаюць, с чачоткі. Гарадзец. 3. Прылада для выціскання алею. Алей ці́снулі, клешчы дзелалі. Марозаўка.

КЛЕ́ШЧЫ мн. Клюшні. Рак клішчамі ўзяўся сваі́мі і дзяржыць. У рака клешчы. Багданава.

КЛЕ́ЯНЫ дзеепрым. Заклеены. Галошы клеяныя, расклеіліся. Запруддзе.

КЛЁН м. 1. Клён. Мязгу з клёна ссуць ці смокчуць. Багданава. 2. Кляновы ліст. На кляну пяклі́ хлеб, дужа харошы. Сукрэмна.

КЛЁП м. 1. Адцягнутае ў час кляпання вастрыё касы. Вузенькі, ціраз усю касу должан быць ад пяткі да носіка клёп. На вострай [бабцы] лучша клёп атцягаіцца. Нямойта. Клепіць на бабцы, клёп адцягваіць – і наводзіць. Партызаны. Глядзець трэба па клёпу, штоп клёп ішоў ат пяткі да наска роўнінька [тады каса лічыцца добра пакляпанай]. Леснікова, Фасаўшчына. 2. Лязо касы пасля кляпання. Клёп у касы харошы. Нямойта.

КЛЁПКА, КЛЕ́ПКА ж. Клёпка. Клёпка – досачка, што састаўляецца бочка ці дзешка. Багданава. Кубіл – ета раньшы быў, што адзежу складалі, во с такі́х во клёпак. Нямойта. У пайку клёпкі і дно. Вялікі Азярэцк. Фуганом клепкі дзелалі. Міцюкова.

КЛЁЦ, КЛЯЦ м. 1. Зуб у баране. Клёц – ета раньшы быў у баране. Дзірвяныя былі́ бароны, хто з дубу нацешыць кляцоў, а тады скакордзіць. Нямойта. Кляцы ў бърънах пъсаб’юцца. Жохава. Дзервянные бароны дзелалі, кляцы дзервянныя. Леснікова. 2. Металічны штыр, на які навязвалі кароў. Клёц – кароў нъвязываць. Заточаны, кальцо загнутая і ў зямлю зъгъняюць. Жохава.

КЛЁЦ м. Удзельнік аднайменнай гульні. Э́нікі, бэнікі, елі варэнікі, клёц (дзіцячая лічылка). Хто клёц, той выходзіць. Гарадзец.

КЛЁЦКІ мн. 1. Клёцкі. Клёцкі, хто надзярэць, надзелаіць бульбы бянэя, а хто мучанэя. Пываруцца, малаком навядзець і кажыць: «Я варыла сянні клёцкі». Нямойта. Клёцкі варылі і с картошкі, і с мукі́ можна была. Заазер’е. Дралі картошку, атцэжывалі, вымесіш, вымесіш і пакачаіш клёцкі. Багданава. Кусочкі цеста такея, як клёцкі. Кішуроўшчына. Перва дзелаюць клёцкі, хто з мукі́, як хто задумаў. Клёцкі дзяроныя накатаіць. Вялікі Азярэцк. На Саракі́ сорак клёцак з бульбы нада зрабі́ць (прыкмета). Міцюкова, Савінічы. 2. Абрадавая страва на памінках. Як памрэць чълавек, клёцкі дзелълі з мукі́. Савінічы. 3. Абрадавая страва на памінках, якая ўжывалася замест мучных клёцак. Размачы бублікі ў малаце, вот табе гатовые клёцкі. Заазер’е.

Каталог: uploads
uploads -> Конкурс для маладых журналістаў 4 Майстэрня грамадзянскай актыўнасці для моладзі 5
uploads -> Кроніка грамадскага жыцця Гарадзеншчыны ад грамадскага аб’яднання
uploads -> Гданьск пачынаецца ў наваградку пралог як заўсёды, сонца мела
uploads -> Вучэбны матэрыял да ўрока №9 М. М. Брылеўскі
uploads -> Штомесячны агляд эканомікі беларусі
uploads -> Клуб Лакальных Лідэраў 6 Семінар у Вільні для журналістаў 7 конкурс адукацыйных матэрыялаў 8 конкурс
uploads -> Віктар Крэс панятоўскія-крэпышы герба «юноша»: радавод старажытнага
uploads -> 18 кастрычніка 2012 г. 1522 Аб узнагароджанні Ганаровай
uploads -> Клубы і аматарскія аб’яднанні Назва бібліятэкі
uploads -> Клубы і аматарскія аб’яднанні сеткі публічных бібліятэк Стаўбцоўскага раёна


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   41   42   43   44   45   46   47   48   ...   51




База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2020
звярнуцца да адміністрацыі

войти | регистрация
    Галоўная старонка


загрузить материал