Курс наум тэмы 1 Тэма І. Беларусь у старажытнасці


мець прыгонных сялян-хрысціян



старонка7/24
Дата канвертавання15.05.2016
Памер3.63 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   24

мець прыгонных сялян-хрысціян,

  • набываць шляхецкія ўладанні,

  • служыць у войску на афіцэрскіх пасадах.

    У выніку многія татары ў гэты час з'ехалі ў Крым і Турцыю.У канцы XVII ст. і асабліва ў 60—90-х гг. XVIII ст., калі Рэч Паспалітая ўступіла ў перыяд значных палітычных і сацыяльных рэформаў, многія правы татар-феадалаў былі адноўлены. Чатырохгадовым соймам 1788—1792 гг. нават быў дадзены дазвол на фарміраванне двух татарскіх палкоў, якія ўдзельнічалі ў паўстанні 1794 г. пад кіраўніцтвам Т. Касцюшкі.

    Яўрэі ў ВКЛ. Яўрэйскія абшчыны ў Беларусі. На думку вучоных, яўрэі маглі сяліцца на землях Беларусі яшчэ ў VIII ст. У канцы XIV XV ст. перасяленне яўрэяў з Заходняй Еўропы ў ВКЛ стала масавым. Гэта было звязана са шматвяковымі рэлігійнымі праследаваннямі яўрэяў з боку хрысціян як прыхільнікаў іншай веры — іудаізму. У каталіцкіх абшчынах Заходняй Еўропы яўрэі зведвалі асабліва жорсткі рэлІгійны і сацыяльны ўціск. У гэты ж час улады ВКЛ прытрымліваліся палітыкі талерантнасці ў адносінах да прыхільнікаў розных рэлігій, таму сюды і пацягнулася яўрэйскае насельніцтва заходнееўрапейскіх краін. Прыток яўрэяў, пераважна з Польшчы і Украіны, падтрымліваўся дзяржаўнай уладай і буйнымі землеўладальнікамі з мэтай ажыўлення эканамічнага жыцця.
    Ужо ў часы Вітаўта (1392— 1430 гг.) існавалі пяць яўрэйскіх абшчын: у Берасці, Гародні, Троках, Уладзіміры-Валынскім, Луцку. У цэнтральных і ўсходніх землях Беларусі яўрэі з'явіліся ў XVI ст. Аднак і ў ВКЛ на яўрэяў накладваліся пэўныя абмежаванні, згодна якім яны 1) не маглі набываць зямельную ўласнасць, 2) служыць у шляхецкім войску . Хаця ў некаторых прыватных гарадах і мястэчках яўрэі мелі свае палкі і сотні, якія ўдзельнічалі ў абароне населеных пунктаў.,

    Тыя ж прадстаўнікі яўрэйскага насельніцтва, якія перайшлі ў хрысціянства, нічым не адрозніваліся ў сваіх правах ад шляхты ці мяшчанства. Яўрэі ў розных населеных пунктах Беларусі жылі ў асобных кварталах і асобнымі абшчынамі (кагаламі), маліліся ў сваіх храмах (сінагогах). У XVI ст. на тэрыторыі ВКЛ дзейнічаў цэнтральны орган самакіравання яўрэяў — Ваад, які вырашаў спрэчныя рэлігійныя, судовыя іадміністрацыйныя справы яўрэйскага насельніцтва.

    Аснову духоўнага жыцця яўрэяў складала вельмі стара-

    жытная іудзейская рэлігія. Яны пакланяліся богу Яхве, іх галоўнымі рэлігійнымі кнігамі былі Талмуд і Стары Запавет Бібліі.

    Вярхоўная ўлада, магнаты ВКЛ прыхільна ставіліся да яўрэяў, што тлумачылася найперш эканамічнымі прычынамі. Яўрэі паспяхова займаліся рамяством, гандлем, прадпрымальніцтвам. Рамеснікі-яўрэі большасцю не ўваходзілі ў цэхі і стваралі свае рамесніцкія «брацтвы». Яны, як ніхто іншы, умелі арганізаваць такія важныя галіны функцыяніравання дзяржавы, як збор падаткаў, гандлёвых пошлінмытная» справа), крэдытарскую дзейнасць. Усё гэта прыносіла нямалы прыбытак дзяржаве, прыватным уладальнікам гарадоў і мястэчак. Адначасова існаванне ў яўрэяў кагальнай сістэмы значна аблягчала дзяржаўнай уладзе збор падаткаў з яўрэйскага насельніцтва. Вялікім аўтарытэтам сярод магнатэрыі ВКЛ карысталіся яўрэйскія медыкі, прадстаўнікі «вольных навук».


    ТЭМА IV. БЕЛАРУСЬ У СКЛАДЗЕ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ.

    Галоўнай прычынай дзяржаўнай уніі паміж суседнімі краінамі стала катастрафічнае, на грані страты незалежнасці, становішча ВКЛ у час Лівонскай вайны (15581582 гг.).

    Акрамя гэтага, шляхта ВКЛ актыўна выступала за так званыя “шляхецкія вольнасці”, якія як у Польшчы дазвалялі сярэдняй шляхце больш удзельнічаць у кіраванні дзяржавай праз сойм.

    У ВКЛ праціўнікамі саюзу з палякамі выступалі магнаты, улада якіх была поўнавартаснай праз раду.
    У 1562 г. пад Віцебскам сабраўся палявы сойм шляхты, якая выкарыстаўшы цяжкі стан ВКЛ у Лівонскай вайне вырашыла “шантажаваць” магнатаў. На ім шляхта звярнулася да Жыгімонта II Аўгуста з просьбай «учыніць супольны сойм з палякамі, каб разам караля выбіраць, мець агульную абарону, супольна соймікаваць і права аднолькавае ўжываць».
    1563г. – праваслаўная шляхта канчаткова ўраўноўвалася ў палітычных правах з каталіцкай (нагадванне)

    У 1565 г. пачалі збірацца павятовыя шляхецкія соймікі, звязаныя с рэформай 1565г. Павятовыя соймікі мелі права: 1. абіраць дэпутатаў на вальны сойм; 2. складаць інструкцыі-наказы для дэлегатаў.
    10 студзеня – 1 ліпеня 1569г. – Люблінскі сойм. Магнаты ВКЛ не згодныя з умовамі аб’яднання пакінулі сойм. Польшча прапанавала ўвайсці ў яе склад як частку дзяржавы, без аўтаноміі.

    У сакавіку 1569 г. Жыгімонт ІІ Аўгуст каб прымусіць ВКЛ падпарадкавацца далучыў да каралеўства Польскага Падляшша, Валыні, Падолля і Кіеўшчыны. На працягу сакавіка — чэрвеня 1569 г. названыя найбагацейшыя і вялізныя землі Вялікага кня-ства Літоўскага былі ўключаны ў склад Польшчы без згоды ВКЛ, што вымусіла дэлегацыю ВКЛ вярнуцца да перамоваў.

    27 чэрвеня 1569г. на сойме выступіў прадстаўнік веліка-княжацкай дэлегацыі I. Хадкевіч з прамовай, зверну-тай не толькі да Жыгімонта ІІ Аўгуста і прысутных, але і да нас нашчадкаў: «Найсвятлейшы, міласцівейшы кароль!.. Як гэта ўсё балюча, немагчыма выказаць словамі. Таму што мы абавязаны нашай Айчыне як верныя сыны яе клапаціцца аб яе дабрабыце столькі, колькі... у нас ёсць моцы... Мы Айчыну нашу, якую сваёй крывёю і жыццямі захавалі, абаранялі тут столькі, колькі маглі. Але тое, што мы не здолелі завяршыць гэтую абарону, дык няхай будзе гэта прыпісана перашкодам, лёсу і часу. Нам даводзіцца ўступіць...»
    1 ліпеня 1569г. – быў падпісаны акт Люблінскай уніі, які ўтвараў дзяржаву Рэч Паспалітую (тое ж, што і рэспубліка-што па лацінску, агульная справа, справа народа).

    . Акт засяроджваў увагу на прынцыповым для польскага боку пытанні: «Дазваляецца набываць маёнткі і валодаць імі паляку ў Літве, а ліцвіну ў Польшчы» -- пункт уніі скасаваны 12-м артыкулам ІІІ Статута ВКЛ 1588г. Пасля ўвядзення Статута 1588 г. займаць дзяржаўныя пасады і атрымліваць землі ў Вялікім кня-стве Літоўскім маглі толькі яго грамадзяне.


    Рэч Паспалітая была заснавана як федэрацыя Польшчы і ВКЛ. Наймацнейшым яе — федэрацыі — гарантам з'яўляўся агульны сойм. Аб гэтым сведчаць словы, прамоўленыя ў 1652 г. падчас работы чарговага сойма дэпутатам Е. Агінскім: «Рэч Паспалітая... з настолькі многіх народаў складзеная, што толькі дзякуючы вялікай сваёй павагай да сойма ўтрымліваецца гэты саюз»; Пры гэтым у соймавай практыцы асобнасць Вялікага княства Літоўскага ў дзяржаўным арганізме Рэчы Паспалітай успрымалася як данасць. Рашэнні соймаў Рэчы Паспалітай падраздзяляліся на тры групы: 1)датычыліся ўсёй Рэчы Паспа-літай; 2) мелі дачыненне толькі да Польшчы; 3) выдаваліся гвьіключна і мелі сілу толькі ў Вялікім княстве.
    Асобныя ў ВКЛ і Польшчы

    Адміністрацыйны апарат Заканадаўста. Судовая арганізацыя

    Войска

    Мова

    Тытул і пячатка
    Сумесныя ў ВКЛ і Польшчы:

    Кароль

    Сойм і сенат, На вальным (сін:усеагульным) сойме. Са 180 выбраных на сойміках па ўсёй Рэчы Паспалітай дэлегатаў (паслоў) толькі 46 прыходзілася на Вялікае княства (з іх 34 з беларускіх паветаў).

    Знешняя палітыка. 3 моманту заключэння ўніі дагаворы і саюзы з трэцімі краінамі маглі заключацца толькі з агульнага ведама і згоды Княства і Кароны.

    Грошы ў дзвюх дзяржавах прызнаваліся раўнацэннымі і аднолькавымі.
    Апазіцыйныя настроі і ўчынкі

    У лісце аршанскага старосты Філона Кміты-Чарнабыльскага да трокскага кашталяна Астафія Валовіча, які быў напісаны ўсяго праз 5 гадоў пасля уніі — у жніўні.1574 г.),— гаварылася: «Не дай Бог ляху быць каралём, выража Літву і тым больш Русь», бо польскія магнаты «даўно рэзаць пачалі ліцвіна». Яшчэ больш рэзка супраць прапольскай палітыкі Жыгімонта II Аўгуста, апошняга караля з дынастыі Ягелонаў, пры якім склалася унія, ліцвінская шляхта выказалася ў «Прамове Мялешкі», што датуецца 1589 г, «Прэч Жыгімонта караля! Таго і да людзей няма чаго прылічаць, бо Падляшша і Валынь нашыя згубіў, ляхам патураючы».

    У той жа «Прамове Мялешкі» з замілаваннем згадваецца першая палова XVI ст.: «Але аб Жыгімонце Першым салодкая памяць. Ён ляхаў з іх хітрасцю вельмі не любіў, а Літву і Русь нашу любіцельна мілаваў».
    У 1621г. прагучалі словы беларускага паэта Яна Казіміра Пашкевіча:

    Польска квітнет лаціною, Літва квітнет русчызною;



    Без той в Полсце не пребудзеш, Без сей в Лптве блазном будзеш”
    Насуперак Люблінскаму акту уніі на працягу 1570— 1580-х гг. у Вялікім княстве рэгулярна збіраліся агульнадзяржаўныя соймы.
    У 1581 г. была створана асобная вышэйшая судовая інстанцыя для Вялікага княства — Галоўны трыбунал.
    У прадмове да Статута магнат, рэдактар і адзін са складальнікаў Статута 1588 г. Леў Сапега з гонарам адзначаў: «Не чужой якой моваю, але сваёю ўласнай правы пісаныя маем». Артыкул 1раздзела IV Статута зацвярджаў дзяржаўнасць старабеларускай мовы. У 1696 г. дазенае палажэнне адменена.
    На пачатку 1590-хгг. кароль Рэчы Паспалітай Жыгімонт III Ваза прызначыў віленскім біскупам паля-ка Бернарда Мацяеўскага. Гэта прызначэнне павінен быў зацвердзіць канцлер Вялікага княства Літоўскага Леў Сапега. Але яно супярэчыла статутнай норме 1588г., што забараняла чужаземцам займаць кіруючыя пасады ў княстве. I канцлер, які з'яўляўся адным са складальнікаў і выдаўцом Статута, адмовіўся зацвердзіць пасаду і выказаўся наступным чынам:

    з ліста Льва Сапегі: «Тады паддайцеся ва ўсім палякам, адмоўцеся ад літоўскай пячаткі маршальскага жазла і гетманскай булавы. I няхай будуць польскія жазлы, пячаткі і булава, ды і агульны скарб... Ці за гінуць, ці дабіцца таго, каб ліцвін быў віленскім біскупам».

    Пасля зацятай доўгай (з 1591 па 1600 г.) барацьбы пасада віленскага біскупа была аддадзена духоўнай асобе Вялікага княства Бенядзікту Войне.


    Так, пасля некалькіх спроб Багуслава Радзівіла ў 1655 г. адкалоць Княства ад Кароны варшаўскі сойм Рэчы Паспалітай гэтага ж 1655 г. забараніў польскім воінскім часцям пераходзіць без спецыяльнага дазволу межы Вялікага княства Літоўскага, а тых, хто парушаў забарону, дазвалялася знішчаць.
    Пасля такіх выступленняў кіруючыя колы Рэчы Паспалітай ішлі на ўступкі шляхце Вялікага княства. Так, у 1673 г. было прынята рашэнне, паводле якога кожны трэці сойм павінен быў збірацца ў Вялікім княстве Літоўскім, у горадзе Гародні. На ім мусіў старшынстваваць адзін з ліцвінскіх дэпутатаў.
    У 1696 г. велікакняжацкая шляхта поўнасцю ўраўнавалася ў правах з польскай удачыненні кантролю за дзейнасцю вышэйшых службовых асоб.
    Паланізацыя шляхты ВКЛ, Шляхта ВКЛ, якая дамагалася ўсё большых і большых прывілеяў, паланізавалася праз далучэнне да польскіх «залатых шляхецкіх вольнасцей». Так, шляхце, як «польскай, так і літоўскай... і ўсіх зямель і правін-цый, што ўваходзілі ў Рэч Паспалітую», надаваліся правы поўнага кантролю за дзейнасцю караля

    У першую чаргу далучаў да польскай культуры і мовы каталіцызм. Шырокая паланізацыя беларускай шляхты прывяла ў другой палове XVII ст. да такой сітуацыі, калі «люду простаму» сялянам і гарадскім нізам — супрацьстаялі «паны-ляхі» «народ шляхецкі»



    Беларусь у складзе РП у 2-й палове XVI cт.
    1572г. – памірае Жыгімонт ІІ Аўгуст, перапыняецца дынастыя Ягайлавічаў.
    1573г. – каралём абіраецца Генрых Валезы (Валуа, Францыя) Новы кароль прымае так званыя “Генрахавы артыкулы”, паводле якіх улада караля значна абмяжоўвалася з боку сойма. Таксама ў гэтым годзе быў прыняты Акт Варшаўскага сойма=Акт аб верацярпімасці ў РП.
    1576—1586 гг. Праўленне ў РП Стэфана Баторыя (венгар). З ім звязана завяршэнне Лівонскай вайны:

    1579г. – войскі РП адваявалі Полацк

    1581г. – спроба Баторыя захапіць Пскоў скончылася безпаспяхова.

    1582г. – Ям-Запольскі мір з Расіяй, якая згубіла Веліж.


    1586—1632гг. Праўленне ў РП Жыгімонта ІІІ Вазы:

    1. Шведская дынастыя

    2. Мянушка “езуіцкі кароль”

    3. Падпісаў ІІІ Статут

    4. З 1600 па 1629гг. Вёў вайну са Швецыяй за Прыбалтыку:

    - 1605г. – бітва пад Кірхгольмам, дзе войска РП пад кіраўнітцвам Крыштафа Радзівіла і Яна Хадкевіча разбіла шведаў

    1629г. – быў заключаны дагавор – Альтмарскі (першы дагавор на - Ал). Прыбалтыка была падзелена::Швецыя атрымала Эстонію, Відземе (з Рыгай), Рэч Паспалітая — Латгалле і Курляндскае герцагства.

    Удзел ВКЛ у інтэрвенцыі РП на тэрыторыю Расійскай дзяржавы ў пачатку XVII cт..
    1598 г. – У Расіі царом становіцца не прадстаўнік княжацкай дынастыі – Барыс Гадуноў, перад гэтым выпадкова загінуў у Углічы сын Івана Жахлівага Дзмітрый

    У 1600—1603г. – вялікі голад, у выніку якога народ пачаў выступаць супрацьГадунова і верыць, што з’явіцца “добры цар”, які ўсіх накорміць. Гэтыя настроі выкарысташ былы манах Рыгор Атрэп’еў і назваўся цудоўна выратаваўшымся царэвтчам Дзмітрыям (Ілжэдзмітрый І).

    1604г. – з’явіўся Ілжэдзмітрый І, да якога далучылася шляхта РП і ажаніла яго на Марыне Мнішак, дачцы сандамірскага ваяводы.
    1605г. – Іл. І увайшоў у Маскву, дзе памер цар Барыс Гадуноў. Іл.І. какаранаваўся як рускі цар.

    1606г. – Супраць Іл.І. паднялося паўстанне ў Маскве і ён быў забіты, царом быў абраны Васіль Шуйскі.
    1607—1608г. супраць Шуйскага дзейнічаў Ілжэдзмітрый ІІ, прыхільнікі якога знаходзіліся ў сяле Тушына, пад Масквой, тут былі і рускія, незадаволеныя Шуйскім.

    Таму Іл.ІІ атрымаў мянушку «тушынскі злодзей», але ў 1608г. яго забілі.

    У 1609 г. у вялікі паход на Маскву рушыў сам кароль ЖыгімонтІІІ.

    У 1610 г. войска Рэчы Паспалітай адваявала Смаленск у маскоўскіх войск. У гэтым жа годзе Маскоўскае

    баярства звергла Шуйскага і ўпусціла шляхецкае войска пад кіраўніцтвам гетмана Станіслава Жалкеўскага ў сталіцу.

    У 1610 г. у Маскве баяры абралі царом сына Жыгімонта Вазы — Уладзіслава. Два гады сталіца Расійскай дзяржавы была ў руках польска-ліцвінскай шляхты.

    Аднак у 1612г. 2-е народнае апалчэнне на чале з Кузьмой Мініным і князем Дзмітрыем Пажарскім, сфарміраванае ў Ніжнем Ноўгарадзе, здолела адваяваць Маскву і прымусіла войскі Рэчы Паспалітай пакінуць дзяржаву.

    У студзені 1613г. У Расіі быў абраны цар Міхаіл Раманаў. Дынастыя Раманавых праіснавала да 1917г.

    У 1617г. Жыгімонт III зрабіў яшчэ адну спробу пасадзіць на маскоўскае царства Уладзіслава, паход узначаліў гетман Караль Хадкевіч, але безвынікова. Паход скончыўся паражэннем, але ў



    1618г. паміж Расіяй і РП было заключана Дэўлінскае перамір’е на 14,5 гадоў. За РП замацоўваліся Смаленск і Чарнігава-Северскія землі..

    У 1632г. пасля смерці Жыгімонта ІІІ каралём РП становіцца яго сын Уладзіслаў IV да 1648г..

    З 1632 па 1634г. шла так званая Смаленская вайна, Расія паспрабавала адваяваць Смаленск, але безпаспяхова.

    1634 – Палянаўскі мірны дагавор (сінонім: дагавор пад Белай)

    1. Смаленск і Чарнігава-Северскія землі засталіся у РП

    2. Уладзіслаў адмовіўся ад тытула “рускага цара”.
    Казацка-сялянская (антыфеадальная) вайна 1648—1651г.

    Прычыны:

    1. Узмацненне прыгону. Гэта прыводзіла да масавага пабегу беларускіх сялян на Украіну, у Запарожскую Сеч, дзе іх запісвалі ў казакі. Гэты працэс называўся “паказачванне”.

    2. Барацьба украінскіх казакаў пад кіраўніцтвам Багдана Хмяльніцкага за незалежнасць і выхад са складу РП. У РП Украіна належыла Польшчы (пасля сакавіка-чэрвеня 1569г.)




    Каб не дапусціць войска ВКЛ на дапамогу войску Польшчы Багдан Хмяльніцкі вырашыў “скаваць” яго падаўленнем казацка-сялянскага паўстання, з мэтай яго распальвання ён пасылаў на Беларусь заклікі-універсалы і палкі-загоны.

    Казакі і сяляне захапілі шэраг гарадоў.

    Для барацьбы з пашырэннем казаччыны і дзеля ўціхамірвання падданага насельніцтва ў Вялікім княстве пачалі фарміравацца шляхецкія апалчэнні з прыцягненнем наёмнай ваеннай сілы. На чале сабранага больш чым 10-тысячнага войска стаў гетман Януш Радзівіл.



    У кастрычніку 1648 г. шляхецкія злучэнні падышлі да Пінска. Жыхары горада, якія раней прынялі казакоў Антона Нябабы, вырашылі абараняцца. Пасля аблогі, што працягвалася цэлыя суткі добра ўзброенае шляхецкае войска авалодала горадам, жыхары і казакі былі перабіты.

    У студзені 1649 г. радзівілаўскія аб'яднаныя фарміраванні рушылі на Палессе, каб адсекчы беларускія землі ад Украіны. У Тураве, Мазыры, Чачэрску, Давыд-Гарадку ўсе жыхары, што падтрымлівалі казакоў, былі перабіты. Бязлітасна абышоўся гетман з жыхарамі Бабруйска.

    Нягледзячы на часовае перамір'е, вясной 1649г. казацкі гетман Багдан Хмяльніцкі накіраваўу Беларусь новыя загоны. Пасля разгрому першага з іх — 3-тысячнага атрада на чале з Іллёй Галотай — у Беларусь накіраваліся больш буйныя фар міраванні. Гэта былі 12-тысячны загон Сцяпана Пабадайлы і 30-тысячны Міхайлы Крычэўскага (блізкага паплечніка Хмяльніцкага, па паходжанні шляхціца).



    31 ліпеня 1649 г. пад Лоевам адбылася самая буйная ў Беларусі бітва ў час вайны 1648—1651 гг. Радзівіл разбіў Крычэўскага.

    У 1651г. Януш Радзівіл з войскам ВКЛ увайшоў у Кіеў і Багдан Хмяльніцкі вымушаны быў падпісаць з РП Белацаркоўскі мірны дагавор. Левабярэжнай Украіне надавалася аўтаномія ў складзе РП.


    Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1654-1667гг.
    З боку Расіі вайна насіла агрэсіўны, захопніцкі, экспансіяніскі характар з мэтамі:

    1. Далучыць Украіну і Беларусь

    2. Здабыць выхад да Балтыйскага мора.

    Пасля шэрага паражэнняў у самой Украіне і пераходу на бок Польшчы крымскага хана Хмяльніцкі звярнуўся за дапамогай да Расіі. У выніку, у кастрычніку 1653г. расійскім Земскім саборам у Маскве Украіна была прынята пад подданства рускага цара Аляксея Міхайлавіча.

    У студзені 1654 г. дагавор паміж Украінай і Расіяй быў зацверджаны ўкраінскай Радай у горадзе Пераяславе. (Пераяслаўская рада)

    Наступленне расійскіх войскаў пачалося 21 мая 1654 г. На дапамогу ім Хмяльніцкі па загадзе цара накіраваў у Беларусь 20 тыс. казакоў. Усяго колькасць царскай арміі дасягала 100 тыс. ратнікаў. У 1654 г. злучэннямі ваяводаў А. М. Трубяцкога, В. П. Шарамецева і казакамі I. Залатарэнкі былі ўзяты Віцебск, Полацк, Крычаў, Орша, Мсціслаў, Копысь, Гомель, Шклоў, Рэчыца і інш.

    Не былі ўзяты два горада: Слуцк і Стары Быхаў.
    Восенню 1654г. на бок Расіі перайшоў Магілёў, у гэтым рашучую ролю адыграў беларускі палкоўнік Іван Паклонскі, кіраваў так званым беларускім казацкім палком.
    Прысяжная шляхта – шляхта ВКЛ, што перайшла на бок цара.
    Зімой 1654-55гг. Януш Радзівіл паспрабаваў арганізаваць контрнаступленне, але безпаспяхова.
    Рэч Паспалітая ў першай Паўночнай вайне (1655—1660 гг.). Няўдачы Рэчы Паспалітай у вайне з

    Маскоўскай дзяржавай паспрабаваў выкарыстаць шведскі кароль Карл X Густаў. Ён разлічваў на поўны захоп Прыбалтыкі. У гэтых мэтах асноўныя сілы Швецыі былі накіраваны ў Польшчу, а ў ВКЛ — войска на чале з Магнусам Дэлягардзі, які акупіраваў паўночную частку Беларусі.



    У пачатку 1655г. шведы акупіравалі Польшчу.
    Летам 1655г. “Карніцкі паход Трубяцкога. Накіроўваючы ў Беларусь шматлікае войска, Аляксей Міхайлавіч загадваў свайму ваяводзе А. М. Трубяцкому рухацца з-пад Старога Быхава да Слуцка і прапанаваць гораду здацца «на царову ласку». Калі б Слуцк не здаўся, расійскае войска рушыла б далей да Слоніма і вярхоўяў Нёмана. На шляху войска цар загадаў «места воевать, села і деревни, и хлеб, и сена, и всякие кормы жечь, а людей побивать и в полон имать, и со всем без остатку разорять». Болыш таго: каб спустошыць як мага большую тэрыторыю, маскоўскі ўладар загадваў вяртацца іншым шляхам — «жылыми месцамі ». Паход Трубяцкога не дыктаваўся непасрэднай ваеннай неабходнасцю.

    У ліпені 1655г. рускія захапілі Мінск і Вільню. 31 ліпеня 1655 г. пасля чарговага наступлення ўступілі ў сталіцу ВКЛ Вільню цар Аляксей Міхайлавіч абвясціў сябе вялікім князем літоўскім.



    У жніўні 1655г. Януш Радзівіл падпісаў са шведамі Кейданскую ўнію, што было раўназначна разрыву Люблінскай уніі.

    Умовы: ВКЛ трапляла пад пратэктарат Швецыі, Швецыя абавязвалася вызваліць Беларусь ад казакаў і рускіх. Кароль РП Ян ІІ Казімір (1648-1668г) назваў Радзівіла здраднікам, супраць яго выступіў Павел Сапега.

    У ВКЛ сярод насельніцтва ўзнялася хваля незадаволенасці шведскімі акупацыйнымі ўладамі, іх марадзёрствам і самавольствам чуткі аб няўдачах шведскага караля ў Польшчы выклікалі вясной 1656 г. паўстанне на чале з магнатам Паўлам I Сапегам. Войска П. Сапегі аблажыла замак Я. Радзівіла, які неўзабаве нечакана памёр. У выніку паўстання П. Сапегі шведы былі выгнаны з поўначы ВКЛ і Кейданская ўнія скасавана.


    У 1656г. Расія заключае перамір’е з РП і пачынае вайну са Швецыяй.

    У 1657г. памер Багдан Хмяльніцкі і новы казацкі гетман Іван Выгоўскі у 1658г. заключае з РП Гадзяцкі дагавор і пераходзіць на бок РП. Найбольш актыўна супраць Расіі пачаў ваяваць казацкі палкоўнік Іван Нячай.
    З другой паловы 50-х гадоў супраць рускіх пачалі ваяваць партызаны, якіх называлі шышы. Самы вядомы шыш – Дзяніс Мурашка.
    У 1660 г. Стэфанам Чарнецкім быў разбіты пад Ляхавічамі шматлікі корпус I. А. Хаванскага. У той жа год

    на рацэ Басі, што на Магілёўшчыне, Павел Сапега разграміў армію Ю. Далгарукава.



    У 1660г. паміж РП і Швецыяй быў заключаны “другі дагавор на –ал” – Аліўскі. Шведы пакінулі Польшчу.

    За Швецыяй захаваліся ў Прыбалтыцы тыя ж землі, што і да вайны. За Рэччу Паспалітай — Латгалія урляндскае герцагства. Кароль Ян Казімір адмаўляўся ад прэтэнзій на шведскі прастол.

    У лістападзе 1661 г. была адваявана сталіца Вялікага княства Літоўскага.


    : download
    download -> Аддзел бібліятэчнага маркетынгу Каляндар свят і знамянальных дат
    download -> Аддзел бібліятэчнага маркетынгу Даты. Імёны. Падзеі. Каляндар свят
    download -> Тлумачальная запіска
    download -> М.І. Таранда, С. Б. Пазняк, А. Г. Смалей Лабараторная дыягностыка бактэрыяльных і мікозных інфекцый сельскагаспадарчай і хатняй жывёлы
    download -> АЎтарскі курс лекцый “славянская міфалогія” Электронная версія
    download -> Тэкст, набраны дробным шрыфтам, да вывучэння не абавязковы Усяго 72 пытанні
    download -> Пакінуць след на зямлі
    download -> Літаратурная Гомельшчына. Гомельскае абласное аддзяленне грамадскага аб’яднання
    download -> Вучэбная праграма для агульнаадукацыйных устаноў з беларускай І рускай мовамі навучання


  • 1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   24


    База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
    звярнуцца да адміністрацыі

        Галоўная старонка