Міністэрства адукацыі рэспублікі беларусь установа адукацыі “гомельскі дзяржаўны універсітэт імя францыска скарыны”


-- А чаму не? – жорстка сказаў Свеціловіч. -- Я нікому зараз не давяраю. Я і вас падазраваў: раптам… ды пасля схамянуўся [Ул. Караткевіч]



старонка11/16
Дата канвертавання15.05.2016
Памер2.8 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16

-- А чаму не? – жорстка сказаў Свеціловіч. -- Я нікому зараз не давяраю. Я і вас падазраваў: раптам… ды пасля схамянуўся [Ул. Караткевіч].


Апасіяпеза выкарыстоўваецца ў тых выпадках, калі інфармацыя не вымушае разгорнутага выкладу, яна добра зразумелая чытачу або слухачу. Прычына ўмаўчання можа быць этычнай, калі аўтар не хоча выказваць сваю думку адносна пэўнай падзеі або асобы, і чытач павінен сфарміраваць сваё ўяўленне аб гэтым. Умаўчанне павялічвае выразнасць выказвання, паколькі дае чытачу магчымасць самому ўявіць тыя карціны, асобныя штрыхі якіх апушчаны аўтарам, і такім чынам садзейнічае экспрэсівізацыі маўлення.

Асіндэтон (грэч. asyndeton “нязвязанае”) – бяззлучнікавасць, фігура маўлення, пры якой адсутнічаюць злучнікі паміж асобнымі, узаемазвязанымі сегментамі выказвання, што надае яму сцісласць і дынамізм. Ёсць нешта прыемнае, калі пазнаеш забытыя мясціны. Мінаюцца сялібы, палеткі, лясы [Я.Скрыган].

Калі бяззлучнікавай сувяззю аб’ядноўваюцца аднародныя выказнікі, гэта стварае дынамізм апавядання, перадае напружанасць і імклівасць дзеяння: Мкне у месце, мкне у полі, Беліць вочы белай беляй Гнеўна- спеўная завея, Б’ецца,уецца, скача, плача, Сыпкім снегам сее, вее, Не лякаецца няўдачаў, Гнеўна – спеўная завея! [Н.Арсеннева].

Пры бяззлучнікавым пералічэнні аднародных азначэнняў перадаецца шматколерная палітра малюнкаў аб’ектыўнай рэчаіснасці, даецца рознабаковая характарыстыка прадметаў і з’яў: Сяброў сустракаем на людным вакзале, Вось тут бы, здаецца, ад сэрца сказалі Гарачае, шчырае, добрае слова, Ды лезе адразу з кішэні прамова; А вось у кузаве машыны Кідае галавою конь, Худы, калматы, заінелы. [С. Грахоўскі]

Адсутнасць злучнікаў перад аднароднымі дапаўненнямі падкрэслівае шматлікасць і разнастайнасць прадметаў і з’яў: Любая сэрцу Лагойшчына, Край маіх дум запаветных, Ціша бароў партызанскіх, Звонкая радасць крыніц, Стужачкі рэчак бруістых, Зелень узгоркаў прыветных – Ведаю усё тут на памяць, Дорага ўсё да драбніц! [Н.Гілевіч].

Такім чынам, бяззлучнікавасць, якая стварае імклівасць і дынамізм дзеяння, разнастайнасць і рознабаковасць апісваемых з’яў, з’яўляецца важным сродкам экспрэсівізацыі маўлення.

Эліпсіс (грэч. elleipsis “недастача, пропуск”) – фігура маўлення, якая заключаецца ў пропуску асобных фрагментаў выказвання (слоў, словазлучэнняў), лёгка ўзнаўляльных па сэнсу з кантэксту.

Эліпсіс – фігура, блізкая да ўмаўчання, надае выказванню экспрэсію, дынамізм і напружанасць: На сцэну выходзіць.. Рыгор Раманавіч Шырма. Няўлоўны па сваёй імгненнай дакладнасці рух – і залу, і сэрцы запаўняе музыка [Р.Барадулін]; Найбольшая прыемнасць глядзець на воблакі ў летнія, пагодлівыя дні, калі ў небе лётаюць птушкі. А ўлетку – ластаўкі і стрыжы [І.Грамовіч].


У некаторых выпадках у эліптычных сказах апускаецца выказнік, які не ўзнаўляецца з кантэксту, паколькі дзеянне або стан, якія абазначае адсутны выказнік, зразумелы са структуры саміх сінтаксічных адзінак. Як, правіла, гэта датычыць так званых “быційных ” дзеясловаў, дзеясловаў існавання: Над лесам – поўны, таямнічы месяц [Я.Брыль].

Эліпсіс можа ўваходзіць у склад як простага, так і складанага сказа. Эліпсіс у складаным сказе адбываецца ў структуры заключнай прэдыкатыўнай часткі, і гэта патрабуе наяўнасці апушчаных фрагментаў выказвання ў папярэняй частцы: Ты імкнулася ў далеч прастораў бясконцых марскіх, я ж – да сэрца твайго, дзесь схаванага ў нетрах лясных (А. Куляшоў).

Пропуск асобных лексем, сэнс якіх лёгка ўзнаўляецца з кантэксту, актывізуе думку чытача, прыцягвае яго ўвагу, прымушае “дэшыфраваць” выказванне, разважаць над выказаным зместам.

2. Фігуры размяшчэння і перастаноўкі

Фігуры размяшчэння і перастаноўкідэструктыўныя слоўныя фігуры, якія перадаюць зменлівасць або рознанакіраванасць моўных адзінак. Да такіх фігур адносяцца антыметабала, гіпербатон, зеўгма, інверсія, парцэляцыя, парэнтэза, сілепсіс, хіязм, эпіфраз.

Гэтыя фігуры звязаны з парушэннем лагічнай структуры сінтаксічнай адзінкі, паколькі ў аснове іх –ідэя непаўтаральнасці, іх рознанакіраванасці [15, с.125].З дапамогай гэтых фігур адлюстроўваецца хутная змена напрамкаў дзеяння, зменлівасць эмацыянальнага або псіхічнага стану. Такі эфект ствараецца дзякуючы парушэнню кантактнасці, размяшчэнню на значнай адлегласці моўных адзінак, якія павінны стаяць побач. Кантактнасць паміж моўнымі адзінкамі парушаецца за кошт паўзы, якая не адпавядае сэнсаваму і логіка-сінтаксічнаму чляненню выказвання або ў якую ўкліньваецца іншая лексіка-сінтаксічная канструкцыя [15, с. 125].



Антыметабала (грэч. anti “супраць” + metabole “змена, пераўтварэнне”) – фігура маўлення, заснаваная на сіметрычным паўтарэнні адных і тых жа слоў, але са зменай іх сінтаксічных функцый.

Edimus, ut vivamus, non vivimus, ut edamus. Мы харчуемся, каб жыць, а не жывем, каб харчавацца. Homo locum ornat, non hominem locus.Чалавек упрыгожвае месца, а не месца чалавека [Лац. прык.].

Зеўгма (грэч. zeugma “сувязь, злучэнне”) – фігура маўлення, якая ўяўляе сабой некалькі злучаных сказаў або словазлучэнняў, аб’яднаных агульным для іх галоўным членам, прадстаўленым у адным з іх і прапушчаным у астатніх: Люблю вясну, што ў кветкі, зелень Аздобіць радасна зямлю, Буслоў на гнёздах клекатанне І спеў жаўроначка люблю [К.Буйло]; Край мой там, дзе рэчак хвалі І плюскочуць, і плывуць, -- Што далей – да новых даляў Мяне клічуць і завуць [А.Гурло].

Інверсія (лац. inversio “перастаноўка”) – парушэнне звычайнага парадку слоў у сказе з мэтай выдзялення асобных слоў і павышэння экспрэсіі выказвання. Інверсія, як адзначае Клюеў, акцэнтуе беспарадак сінтаксічнай канструкцыі. Гэта такое пераўтварэнне ў складзе сказа, пры якім канструкцыя ў цэлым аказваецца “перакошанай” у патрэбны для аўтара бок. Гэты перакос ажыццяўляецца дзякуючы перастаноўцы элементаў выказвання з “натуральнага” для іх месца ў сказе на “ненатуральнае” [8, с. 252].

Інверсія выказніка ўжываецца для таго, каб надаць апісанню дынамічнасць, падкрэсліць дзеянне або стан прадмета, перадаць яго напружанасць або інтэнсіўнасць: Бунтуе воды акіян грымотны – прадонна-жадны і дабру і ліху. Гамоняць хвалі – ім няма суціху [М.Сяднёў]; О, гэта пружанская зямля, што ўся звініць песнямі, дзе іх болей, чым жаўранкаў у сінім небе над пружанскай раллёй! Спяваюць сінія роўныя лясы, спяваюць салаўі ў альховых зарасцях, спяваюць у залатым вячэрнім сонцы пчолы, спяваюць лянотныя рэкі і сама зямля [Ул.Караткевіч].



Прэпазіцыя выказніка ў адносінах да дзейніка выкарыстоўваецца таксама пры апісанні пэўных з′яў, падзей і дзеяняў: Пачыналася восень. Яшчэ горача свяціла сонца, зусім па-летняму дрыжала сіняватая смуга над пыльнай дарогай, у кустах крушыны свісталі вясёлыя дразды [І.Навуменка].

Пастаноўка выказніка перад дзейнікам у такім выпадку стварае статычны аспект канстатацыі пэўных фактаў, надае выказванню інтанацыю пералічэння апісваемых падзей.

Інверсія азначэння садзейнічае лагічнаму выдзяленню прыметы прадмета разважання: Яго [І.Мележа – А.С.] душа была багатая, вочы вострыя і мудрыя, розум аналітычны, рука нястомная [П.Панчанка].

Адваротны парадак дапаўнення выдзяляе ў сэнсавым і інтанацыйным плане назву прадмета або з'явы: Ад зялёнага, мяккага яшчэ сіўца на дарозе, які адскочыў ад зямлі і аксамітам уткаў выпалены ад леташняй сухой жаўцізны лог, патыхае густой вільгаццю [І.Пташнікаў].

Інверсія акалічнасці лагічна выдзяляе, падкрэслівае месца, час, прычыну, мэту і спосаб дзеяння: Ужо ладная травіца бяжыць па лузе сюды, пад беразнякі, калі павее вецер, трапечацца, хаваючы на нейкі момант ад людскіх воч краскі, свежыя ў любы час і такія пахучыя [І.Пташнікаў]; І як толькі раніцою ўзнялося над небасхілам сонца, ужо зусім інакш выглядаў лес [М.Паслядовіч].

Экспрэсіўны патэнцыял інверсіі залежыць ад таго, на якой адлегласці знаходзіцца пэўны элемент канструкцыі ад свайго звычайнага месца: чым большая аддаленасць, тым глыбей інверсія.

Парцэляцыя (франц. parсelle “частка”) – фігура маўлення, пры якой асобныя члены сказа разглядаюцца як самастойныя і адасабляюцца ад цэлага знакамі прыпынку або інтанацыйна.

Парцэляцыя дазваляе прыцягнуць увагу слухача (чытача), надае выдзеленым словам новае гучанне. Калі да асноўнага сказа дадаюцца новыя сказы або асобныя члены сказа, то ствараецца ўражанне паступовага, нарастаючага развіцця думкі, непасрэднасці маўлення. Гэта ў цэлым надае экспрэсію размоўнасці, узмацняе ўздзеянне на адрасата: І ўсё ж верыла [Янішчыц – А.С.]. У сябе. У сваю паэзію. [Р.Барадулін]; Былі песні. Розныя. Папулярныя. Прэм’еры. [ЛіМ, 9.05.97].

Парцэляцыя з’яўляецца своеасаблівым прыёмам экспрэсіўнага сінтаксісу, які перадае асаблівасці размоўнага маўлення – спантаннасць, непадрыхтаванасць і непасрэднасць выказвання, узнаўляе працэс абдумвання зместу. Знешне самастойная частка выказвання, парцэляваная канструкцыя як сінтаксічная адзінка цесна звязана з кантэкстам і можа быць зразумелай толькі ў сувязі з усім выказваннем: Першы быў Пятро Клімук. Хлопец з Брэстчыны. Сінявокі і ўсмешлівы. Прыгожы і абаяльны. Просты і сардэчны [М. Гіль].

Галоўная функцыя парцэляцыі – выдзяленне пэўнага элемента выказвання з мэтай узмацнення яго сэнсу. Парцэлявацца могуць розныя члены сказа. Пры гэтым падкрэсліваюцца пэўныя якасці, уласцівасці прадмета размовы: Я ўлёгся і хутка заснуў. Прыснілася мне мора. Летняе. Пахмурнае. Неспакойнае [А. Марціновіч]; выдзяляецца акалічнасны дэтэрмінант: Пакуль пісаў гэта, зашчабяталі ластаўкі. Густа, дружна і міла [Я. Брыль]; узмацняецца пэўнае дзеянне: Ён можа весці глыбокія філасофскія размовы. Ён можа. Ён умее. Ён імкнецца [Полымя, 2004, №1, с.217].

Парцэляцыя, як правіла, займае ў сказе постпазіцыйнае становішча, але ў некаторых выпадках можа стаяць у прэпазіцыі. Паводле развітасці сінтаксічнай структуры вылучаецца простая і складаная парцэляцыя. У склад простай парцэляцыі ўваходзіць асобная моўная адзінка або словазлучэнне: Гісторыя вельмі і вельмі прыкрая. І паказальная [ЛіМ, 9.05.97]. Складаная парцэляцыя ўяўляе сабой просты сказ, развіты або неразвіты: Ёсць яна. Такая добрая, разумная, старая маці. Жыве ў пушчы над возерам [Я. Брыль].

Парцэляваныя канструкцыі дадаткова ўдакладняюць і пашыраюць семантыку як асобных слоў у складзе сказа, так і змест усяго сказа. Яны дазваляюць сканцэнтраваць думку на пэўным прадмеце, яго ўласцівасці або дзеянні.



Сегментацыя (лац. segmentum “адрэзак”) – вынясенне важнага кампанента выказвання ў пачатак фразы ў якасці самастойнага назыўнога сказа. Сегментацыя вызначаецца функцыянальнай блізкасцю да парцэляцыі, паколькі яна таксама вылучае частку выказвання.

Важнейшай функцыяй сегментацыі з’яўляецца лагічнае і сэнсавае выдзяленне часткі выказвання, што дазваляе сканцэнтраваць увагу адрасата на найбольш важнай з пазіцыі суб’екта маўлення інфармацыі: Леў Сапега… Што мы пра яго ведаем? Беларуская Савецкая энцыклапедыя адвяла яму некалькі радкоў петыту. Ні партрэта, ні біяграфіі [Б.Сачанка]; Рукапісы. Кнігі. І ўся прасторная кватэра, як здалося мне, напоўнена музыкай [Р.Барадулін].

У якасці сегмента выказвання выступае асобнае слова або спалучэнне слоў. Найчасцей сегментуюцца іменныя часціны мовы: Газета... Газета – гэта прафесія. Гэта – братэрства прафесіяналаў, віртуозаў і абібокаў [Полымя, 2004,№1,с. 187].

Сегментаваныя фрагменты выказвання не маюць закончанага сэнсу і патрабуюць канкрэтызацыі і ўдакладнення ў асноўным кантэксце. Уласцівая ім намінатыўнасць, непаўната выражэння сэнсу, недасказанасць арыентуе чытача на далейшы тэкст, выклікае ў яго адпаведныя думкі і разважанні, прымушае задумацца над раскрыццём зместу сегментаванай канструкцыі: Цішыня. Над туманнай лагчынай, як браты, абняліся дубы [А. Звонак]; Ноч. У мроку нікнуць травы і кусты [Я. Колас]; Вось апошні паварот. Яна ўбачыла наперадзе тое месца, дзе раней было сяло [І. Мележ].



У асобных выпадках сегментацыя можа спалучацца з парцэляцыяй, што значна ўзмацняе экспрэсію, сэнсавую і эмацыянальную выразнасць выдзеленых сегментаў выказвання: Паэтка. Залатой аблачынкай праплыла яна па небе паэзіі беларускай. Прыплыла з Палесся, каб нагадаць пра гэты самой вечнасцю ахаваны край. На жаль, да часу. Прыплыла з Ясельды [Р.Барадулін].

Парэнтэза (грэч. parenthesis “устаўка”) – самастойнае, інтанацыйна і графічна выдзеленае выказванне, устаўленае ў асноўны тэкст як дадатковае паведамленне, тлумачэнне або аўтарская ацэнка: На сцэну выходзіць, дакладней, на ёй узнікае Рыгор Рамановіч Шырма. [Р.Барадулін].

Парушаючы сінтаксічнае адзінства сказа, парэнтэза перадае розныя дадатковыя звесткі, тым самым павялічвае яго змястоўнае напаўненне: Мы шчыра радуемся сціплым знакам прызнання яго творчасці, яго імя ў вялікім чытацкім свеце, і ў той жа час разумеем, што сапраўднае адкрыццё Багдановіча – такое, якое ён заслугоўвае, -- яшчэ наперадзе [Н.Гілевіч].

Парэнтэза звычайна размяшчаецца пасля тых членаў сказа, якія патрабуюць тлумачэння або ўдакладнення: Жыццё пісьменніка ў словах, дакладней, у тым толькі яму аднаму ўласцівым падборы слоў, з дапамогай якіх ён размаўляе з чытачом, выяўляе і сцвярджае сябе як асобу [Б.Сачанка].

Парэнтэза суадносіцца са словамі , якія яна ўдакладняе ці паясняе, як па форме: Пасля – ды позна! – будзеш сам сябе дакараць. [Р.Барадулін],так і па змесце: І хоць вялікія ты [Беларусь – А.С.] мела ахвяры – кожны чацвёрты загінуў у бязлітасных баях, – нямала і ты паклала чужынцаў-бандытаў.. [П.Броўка].

Парэнтэза як устаўная канструкцыя выконвае ў сказе разнастайныя функцыі: удакладнення: Захопленыя гамонкаю, яны (жанчыны) не зважалі на малога Дзятліхі – Валодзьку, тым больш, што гаспадара – Васіля, ля агню не было: недзе паіў каня [І. Мележ]; Ганаровае званне – народны паэт – з’яўляецца найвялікшым прызнаннем народнасці мастака.. [І. Шамякін]; тлумачэння: За соснікам пачынаецца імшара – высокі верас па пояс і багун [І. Пташнікаў]; Арцём сядзеў на ганку, ускінуўшы на плечы гуню (світку) і курыў [А. Чарнышэвіч]; дадатковай заўвагі: У тыраж выходзіць вялікая колькасць кніжнай прадукцыі (у першую чаргу школьныя падручнікі), і гэту прадукцыю трэба друкаваць нанава [К. Крапіва]; эмацыянальнай ацэнкі: З таго часу жыццё не раз і не два пляскала ў гразь яшчэ ці даўно самага паважанага, самага моцнага – можна сказаць, самага магутнага ў Куранях – гаспадара [І. Мележ].

Такім чынам, парэнтэза пашырае змест выказвання, каменціруе яго, перадае адносіны аўтара да тэмы паведамлення, дазваляе выказаць ацэнку апісваемым асобам і падзеям.



Сілепсіс (грэч. syllepsis “затрымка, захоп”) – фігура маўлення, у якой неаднародныя члены сказа аб’ядноўваюцца як аднародныя, што выклікае іранічны або гумарыстычны эфект.

Агонь, мора і жанчына – вось тры няшчасці [Лац. прык]; Каханне і кашаль не схаваеш [Лац. прык.].

Хіязм (грэч. chiasmos “скрэшчванне, перакрыжаванне”) – фігура маўлення, якая заключаецца ў адваротным (“крыжападобным”) размяшчэнні элементаў двух словазлучэнняў, аб’яднаных агульным членам: Чужое нам, а наша чужым больш падабаецца [Публілій Сір]; Матчын плач па дачцэ, даччына песня па маці, яны паразумеліся, бо яны ад сэрца [Р.Барадулін].

Выкарыстоўваецца хіязм і ў паэзіі як своеасаблівы від паўтору. Класічным прыкладам такога паўтору з’яўляецца верш Я. Купалы “Як я полем іду...”: Як я полем іду, гнецца колас ка мне .. Колас гнецца ка мне, як я полем іду. Як я лугам іду, траўка сцелецца ў ног, .. Траўка сцелецца ў ног, як я лугам іду (хіязм у дазеным выпадку спалучаецца з кальцом страфы).



Эпіфраз (грэч. epi “над, звыш” + phrasis “выраз, зварот”) – далучэнне, дадатковы, удакладняльны сказ або словазлучэнне, якія далучаюцца да ўжо закончанага сказа.

Эпіфраз уносіць некаторыя дадатковыя звесткі ў асноўны сказ, канкрэтызуе яго, развівае і ўзбагачае змест: Узгоркі Навагрудчыны, калі глядзець з гары, ледзь не ў шахматным парадку ўскрытыя пералескамі. Дубы і грабы. Жытнія мэндлі. Грэчка ў пахкай красе. Жніўная песня. Рупліва махае рукамі жняярка [Я.Брыль]; Чым жа ўсё-такі пахне зямля? Вось так, калі яе, толькі што перавернутую, халаднаватую яшчэ, возьмеш у руку, разатрэш у жмені – здаецца, у ёй і паху асаблівага няма. Зямля як зямля. Чорная, бурая, белаватая ці жаўтлявая… [Я.Сіпакоў]; Колькі растрачваецца нявыказанага! Тымі, што маглі б і мелі што сказаць [Я.Брыль].

Такім чынам, фігуры перастаноўкі і размяшчэння, звязаныя з парушэннем лагічнай структуры сінтаксічнай адзінкі, з’яўляюцца дадатковым сродкам выяўленчай выразнасці, паколькі садзейнічаюць лагічнаму выдзяленню асобных частак выказвання, узмацненню іх сэнсу і эмацыянальнай напоўненасці.

3. Рытарычныя фігуры

У адрозненне ад дэструктыўных фігур маўлення, якія парушаюць агульнапрынятыя правілы пабудовы выказвання, рытарычныя фігуры маюць звычайную структуру, якая адпавядае сінтаксічным нормам сучаснай мовы. Рытарычныя фігуры вызначаюцца сваёй асаблівай інтанацыйнай аформленасцю. Да рытарычных фігур адносяцца рытарычнае пытанне, рытарычны вокліч і рытарычны зварот.

Рытарычны вокліч сцвярджэнне пэўнага паняцця ў эмыцыянальнай форме. Рытарычны вокліч называюць таксама паказным выражэннем эмоцый.

Рытарычны вокліч звычайна выражае аўтарскае абурэнне, здзіўленне, графічна афармляецца клічнікам: О, загрыміць наша праўда і, як маланка, пераляціць па свеце! [К.Каліноўскі]; О, мая асенняя ўлюбёнасць! О, мая нязгасная ты памяць! [М.Сяднеў].



Адмірацыя (лац. admiratio “захапленне”) – перадача маўлення, якое выражае захапленне, здзіўленне або прыўзняты настрой. Набліжаецца да рытарычнага вокліча: Эх, дзянёк які харошы! А паветра – нібы хмель…[Я.Золак]; О, як прыемна марыць у цішы! [Ул.Клішэвіч ]; Да чаго прыгожая гэта вясновая раніца! [Я.Скрыган]; О, колькі песень з сэрца рвецца! [Я. Купала].

Рытарычны зварот – заклік, словы, з якімі гаворачы звяртаецца да асоб ці прадметаў як прысутных, так і адсутных, і якія не патрабуюць непасрэднага водгуку.

Рытарычны зварот узмацняе эмацыянальнасць выказвання: Любая, родная наша маці – Беларусь! Вось і дажыла ты, што на многіх мовах свету паэты спяваюць аб працавітасці, мужнасці, славе і красе тваёй. [П.Броўка].

Рытарычны зварот найчасцей адрасуецца адцягненым з’явам, абстрактным паняццям: Роднае слова! З малых дзён чуем мы цябе з матчыных вуст. Ты нам тлумачыш усе дзівы свету, якія дзіцячае вока бачыць навакол сябе першы раз. І табе выказваем мы свой дзіцячы жаль, крыўду, жаданне, радасць…[Цётка]; Край мой родны! Дзе ж у свеце край такі знайсці! [Я. Колас]; Здароў, марозны, звонкі вечар! Здароў, скрыпучы, мяккі снег! [М. Багдановіч]. У асобных выпадках аўтар выказвання можа звяртацца да асобы або іх сукупнасці: Браты мае, родныя людзі! Наш сонечны дзень не пагас [Я. Колас].

Апастрофа (грэч. apostrophe “паварот убок”) – разнавіднасць рытарычнага звароту, -- перапынак у маўленні з непасрэдным зваротам да ўвасабляемага прадмета або адсутнай асобы: Іншы раз з жахам уяўляю, што было б з табою, – о, Радзіма мая, Беларусь! -- каб не мова наша! [Б.Сачанка]. Апастрофу называюць таксама аверсіяй.

Рытарычнае пытанне – пытальны сказ са сцвярджальным зместам, які не патрабуе адказу.

Рытарычнае пытанне з’яўляецца актыўным сродкам стварэння экспрэсіўна-эмацыянальнай афарбоўкі дыскурсу. Яго называюць таксама экспрэсіўным сцвярджэннем або адмаўленнем, сродкам экспрэсіўнага сінтаксісу: Што можа быць даражэй сэрцу чалавека, як у сталых гадах пачуць цябе, роднае слова, у чужой старане? [Цётка]; Дзе нашы карані? Дзе нашы продкі?З якіх вякоў свой рух мы пачалі?Што нам паведаюць чарговыя раскопкі Затоптаных, завораных магіл? [М.Башлакоў].



Дубітацыя (лац. dubitatio “сумненне, нерашучасць, ваганне”) – фігура маўлення, якая выражае роздум або сумненне. Па форме нагадвае рытарычнае пытанне: Чаму многія нашыя людзі такія агрэсіўныя? А якімі ім быць? Калі іх паўсюдна, на кожным кроку падпільноўвае небяспека [І.Макаловіч]. Што дае знаёмства з гісторыяй і культурай іншых славянскіх краін? Вельмі многа! Хіба, напрыклад, не цікавы для нас гістарычны вопыт Балгарыі?Што ўратавала Балгарыю, балгарскі народ як этнас ад канчатковай гібелі, ад смерці? Слова! Роднае балгарскае слова [Н.Гілевіч].

Такім чынам, рытарычныя фігуры дзякуючы сваёй асаблівай рытміка-інтанацыйнай аформленасці, наяўнасці клічнай і пытальна-сцвярджальнай інтанацыі з’яўляюцца дзейсным стродкам экспрэсівізацыі вуснага маўлення.



Каталог: DocLib10 -> %D0%A3%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE-%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8B%20%D0%BA%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80 -> %D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0
%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0 -> Установа адукацыі “Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт
%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0 -> Гомельскi дзяржаўны Ўнiверсiтэт iмя францыска скарыны
%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0 -> Міністэрства адукацыі рэспублікі беларусь установа адукацыі “Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт
%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0 -> Міністэрства адукацыі рэспублікі беларусь установа адукацыі “Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт
%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0 -> Міністэрства адукацыі рэспублікі беларусь установа адукацыі “Гомельскі дзяржаўны універсітэт імя Францыска Скарыны”
%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0 -> Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь Установа адукацыі “Гомельскі дзяржаўны універсітэт
%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0 -> Установа адукацыі “Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт
%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0 -> Лексікалогія варыянт 1 а што з’яўляецца прадметам вывучэння лексікалогіі?


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16




База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2020
звярнуцца да адміністрацыі

войти | регистрация
    Галоўная старонка


загрузить материал