Не кожны горад можа пахваліцца 600-гадовай пісанай гісторыяй. А менавіта столькі год з часу першай пісьмовай згадкі аб Докшыцах спаўняецца ў 2007 годзе



старонка5/11
Дата канвертавання15.05.2016
Памер1.78 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Царкоўны летапіс

Летапісы цэркваў пачалі весціся па загаду імператара Аляксандра ІІ "с внесением во имя... историкостатистических описаний церкви и прихода, всех замечательных местных событий... приходские летописи… могут послужить с течением времени, материалом для истории Церкви и Отечества.” У докшыцкай царкве пачалі весці летапіс у 1868-ым, а скончылі ў 1919-ым годзе. Гэта надзвычай цікавы дакумент, з якога можна пачэрпнуць звесткі не толькі аб цэрквах, але і аб насельніцтве, школах, ураджаі, надвор’і і г. д., нашага краю за 60-гадовы адрэзак часу.


Святары Докшыцкай царквы

1840 - 1845 Аляксандр Шостак

1845- не пазней 1863 Mixaл Страгановіч

Не пазней 1863 - 1875 Канстанцін Тамаровіч, ён быў першым настаўнікам Докшыцкага народнага вучылішча.

1875 - 1900 Лука Багданоўскі

1900 - 1953 Мікалай Пляшчынскі.
Царкоўны маёнтак Чабаданы

У 1881 годзе Тытулярны саветнік Мікалай Серабракоў склаў духоўнае завяшчанне, паводле якога яго фальварак Чабаданы пераходзіў ва ўласнасць праваслаўнай царквы ў Докшыцах. У 1884 годзе пасля яго смерці, маёнтак стаў належаць царкве. У 1921 годзе землі фальварка апрацоўваў запашнік Ігнат Міхневіч. Да фальварка адносіліся: 23 гектары ворнай зямлі, 10 гектараў лугу ІІІ катэгорыі, 111 гектараў лесу, 2 гектары займала сядзіба. У 1914 годзе было 3 кані, а пасля вайсковых рэквізіцый 1915-20 гг. застаўся 1 конь. У 1921 годзе ў маёнтку былі наступныя пабудовы: жылы дом 12 на 8 метраў, абора 28 на 6 метраў, дзве стадолы 15 на 6 метраў і адна пабудова 4 на 4 метры. Напачатку 1920-х гадоў маёнтак забралі польскія ўлады.


Каталіцкі касцёл у 19 стагоддзі

Вось як выглядаў касцёл напачатку 19 стагоддзя (паводле кнігі “Dyjecezija Mińska ok.1830 roku”): “Касцёл мае ў даўжыню 40 локцяў, ў шырыню - 20, у вышыню - 15, аздоблены дзвюмя вежамі і ўваходным парталам. Унутры месцяцца сем алтароў. Вялікі, збудаваны адначасова з двума бакавымі, размаляваны і пазалочаны, у ім змешчана фігура Хрыста Ўкрыжаванага і вісяць абразы апекуноў касцёла і парафіі Ежы Мучаніка і Станіслава Б. М. На стварэнне гэтых алтароў Людвіга Гутаровічава, падстрасціна ашмянская, ахвяравала 100 чырвоных польскіх злотых (варта зазначыць, што яна таксама надала пэўную грашовую фундацыю кляштару бернардзінцаў у Будславе, абавязаўшы адпраўляць дзве Святыя Імшы чытаныя ў тыдзень, а яе родзічы, Антоні і Геранім Гутаровічы таксама падтрымлівалі матэрыяльна будслаўскую святыню). Астатнія алтары, пры бакавых сценах касцёла, маюць наступныя абразы: Беззаганнага Зачацця Панны Марыі, аздоблены металічнай шатай, Святога Антонія Падуанскага, адзобленага срэбнай шатай, Хрыста і св. Апостала Тадэвуша. Два астатнія алтары выкананы за кошт брацтва Найсв. Тройцы, заснаванага ў 1781 годзе. Пад касцёлам ёсць мураваны склеп.” У касцёле меліся тры званы. Вялікі быў без надпісу і, паводле падання, быў набыты заснавальнікам касцёла. На адным з меншых быў надпіс “Ян Сгалкоўскі, мяшчанін Докшыцкі, звон гэты набыў на хвалу ў 1755 г”. На іншым: “Міхаіл Федаровіч, 1743 год”. У часе Другой Сусветнай вайны гэтыя званы былі закапаныя і, мабыць, да сённяшняга дня ляжаць у зямлі. Напачатку 19 стагоддзя будынак касцёла ўпрыгожвалі дзве драўляныя вежы. Аднак ужо ў 1856 годзе згадваецца “франтон на 6 акруглых слупах”, які добра бачны на пазнейшых фотаздымках. Гэта значыць, выгляд касцёла быў зменены. У 1842 годзе ў докшыцкай парафіі было 1945 католікаў. У 1843 годзе пробашчам быў кс. Антоні Масальскі, вікарыем кс. Павел Бірутовіч, алтарыстам Юзэф Канцэвіч.

Напачатку касцёл меў дзве драўляныя вежы. Пра іх згадваецца і ў выданні “Дыяцэзія Мінская каля 1830 года”. У матэрыялах візітацыі 1856 года пра вежы ўжо нічога не сказана, а ў апісанні касцёла напісана пра “франтон на шасці акруглых слупах”, які добра бачны на пазнейшых фотаздымках. Паводле плана Докшыц 1795 года будынак касцёла меў крыжападобную форму, на пазнейшых здымках відаць, што ён мае прамавугольную форму. Гэта сведчыць пра тое, што касцёл быў перабудаваны. Магчыма, ён быў адноўлены пасля вайны 1812 года, хоць звестак пра яго разбурэнне ў той час няма.

Пры касцёле існаваў прытулак для старых і ўбогіх людзей. Для яго напачатку 19 стагоддзя пробашч збудаваў асобны драўляны дом. У 1830-х гг там жылі шэсць чалавек, якіх ўтрымлівалі за кошт ахвяраванняў. Напачатку 19 стагоддзя касцёлу належалі фальваркі Туркі і Сымонаўка, вёскі Туркі і Альхоўка з 24 дварамі сялян цяглых і 4 дварамі агароднікаў (70 душ мужчынскага полу), юрыдыка ў Докшыцах (4 дамы чыншавой шляхты напачатку 19 стагоддзя). Фальварковай зямлі было 47 валок 6 маргоў. У 1843 годзе гэтыя землі былі канфіскаваны і далучаны да казённага маёнтка Ваўкалата. Канфіскаваная і юрыдыка ў Докшыцах, да якой адносіліся 18 чалавек мужчынскага полу.

Напачатку 19 стагоддзя быў узведзены новы будынак для школкі. Там пастаянна жыў арганіст касцёла, які вучыў местачковых дзяцей Закону Божаму і грамаце. У 1830-х гг. тут было шэсць навучэнцаў. У 1834 годзе разам з фальваркам Туркі докшыцкая школа перайшла ва ўласнасць дзяржавы. У казне не знайшлося сродкаў на яе ўтрыманне і таму яе закрылі. Да 1863 года Докшыцы не мелі школы… Варта дадаць, што яшчэ адна з дзвюх школ, што дзейнічалі на тэрыторыі сённяшняга Докшыцкага раёна, існавала пры бернардзінскім кляштары ў Беразіно і яе таксама спасціг такі ж лёс.

Расійскія ўлады, знішчыўшы ўніяцтва, імкнуліся паслабіць і пазіцыі Каталіцкага Касцёла. Ужо ў першай палове 19 стагоддзя ў Докшыцах гэта праявілася ў канфіскацыі зямель і закрыцці школкі. Далей царскія ўлады праз сваіх людзей сярод духавенства, якія займалі пасады ў адміністрацыі Віленскай архідыяцэзіі, пачалі ўмешвацца ў справы Касцёла. Некаторыя парафіі ліквідоўваліся, а касцёлы перадаваліся праваслаўнай царкве. У касцёлах прымусова ўводзілася руская мова, адбываліся дадатковыя набажэнствы па расійскаму “трэбніку”, самавольнае ўвядзенне якога супярэчыла Касцельнаму Праву. За гэтыя змены царскія ўлады шчодра плацілі. Так, у 1877 годзе ксёндз Гарбатоўскі ў Докшыцах у дадатак да гадавога заробку ў 275 рублёў атрымліваў яшчэ 325 за ўвядзенне “трэбніка” і перавод набажэнстваў на рускую мову. Каталіцкая парафія ў Беразіно таксама была русіфікаваная, але з 1873 года там не было святара. З часам Бярэзінская парафія была далучана да Докшыцкай. У канцы 19 стагоддзя пробашчам стаў ксёндз Іганцый Радзівіл, які служыў тут каля 30 гадоў. Яго мэтай сапраўды было служэнне Богу, а не прыслугоўванне царскім уладам. І цяпер плацілі не яму, а ён сам вымушаны быў некалькі разоў заплаціць штраф 100 рублёў за правядзенне працэсій вакол касцёла і за адмову ад рускамоўных набажэнстваў. Нездарма ж пра гэтага ксяндза напісана ў кнізе “Nasze koscjoły” (Warszawa – Peterburg, 1912-14 r.) “Гэта сапраўдны айцец і апякун свайго люду, сапраўдны жаўнер Хрыстовы, і цяпер яшчэ стаіць на сваёй пасадзе, не надламаны шматгадовай надзвычайнай працай”. Ён жа адрамантаваў касцёл. Напачатку 20 стагоддзя ў касцёле было 5 алтароў, 3 званы, а таксама часткі мошчаў Святой Юстыны.


Паўстанні 1831 і 1863 гадоў

Докшыцы не апынуліся ў баку ад палітычных падзей той эпохі, у першую чаргу - паўстанцкага руху. Устойлівае імкненне царскага ўрада да кантролю над ненадзейным польскім элементам у заходніх губернях імперыі не магло не выклікаць адваротнай рэакцыі з боку той часткі насельніцтва, якая свядома звязвала паляпшэнне свайго эканамічнага і сацыяльнага становішча з адраджэннем былой Рэчы Паспалітай. На хвалі патрыятычнага ўздыму ў лістападзе 1830 года ў Варшаве ўспыхнула паўстанне, якое хутка перакінулася з польскай тэрыторыі на Беларусь і Літву. У красавіку 1831 года ўзброеныя фарміраванні паўстанцаў пачалі дзейнічаць у Вілейскім і Дзісненскім паветах Віленскай губерніі. У пачатку мая праз Докшыцы наўздагон адступаючым вілейскім паўстанцам С. Радзішэўскага праходзілі часткі царскіх войскаў, спецыяльна накіраваных у край з мэтай ліквідацыі ўзброеннага сапраціўлення шляхты. Магчыма, у баявых дзеяннях прымаў удзел і ўладальнік маёнтка Лапуты Агафон Блажэвіч, які пасля падаўлення паўстання эміграваў у Францыю і па рашэнню Мінскай губернскай следчай камісіі быў “прылічаны да другога разраду дзяржаўных злачынцаў з падцверджаннем канфіскацыі ўсяго прыналежнага яму па праву ўласнасці маёнтка”.

У красавіку 1863 года адзін з паўстанцкіх атрадаў спыніўся ў фальварку Атрахімаўцы на Бягомльшчыне. Бягомльскі святар Сымон Нячаеў даведаўся, што яны 20 красавіка збіраліся напасці на Докшыцы і разбіць размешчаную там роту царскага войска. Нячаеў паведаміў пра гэта ротнаму камандзіру. Бой так і не адбыўся.

Крывавыя падзеі на Докшыччыне ўсё ж адбыліся напрыканцы 1863 года. Тады ў Вольберавічы прыйшоў арганізаваны на Дзісненшчыне атрад з 280 чалавек пад кіраўніцтвам Генрыка Дмахоўскага. Ён спаліў усе прычтавыя будынкі Вольберавіцкай царквы і накіраваўся ў фальварак Парэчча на беразе возера Медзадзол. Палкоўнік Нізаўскі з Докшыц са сваім атрадам раптоўна напаў на паўстанцаў, дзякуючы таму, што месцазнаходжанне атрада паказаў яму жыхар в. Атрубак Арцём Міхаль. Атрад панёс значныя страты, а сам Дмахоўскі забіты. Паводле ўспамінаў старажылаў в. Тумілавічы, у 1930-я гады ўладальнік фальварка Антанапольле Сушкевіч даглядаў магілу Генрыка Дмахоўскага ў Парэччы. Зараз старажылы в. Бірулі, якая знаходзіцца бліжэй за ўсё да месца бою, нічога не ведаюць пра месцазнаходжанне магілы. Няўжо мы ніколі не даведаемся, дзе пахаваныя нашы героі?

Адзін з ураджэнцаў нашага краю ўдзельнічаў у антыцарскім руху ў Расіі. Гэта Васіль Тэлясфоравіч Каплінскі, які нарадзіўся 2 траўня 1839 года каля Докшыц у сям’і дробнага чыноўніка (на жаль, дакладнае месца яго нараджэння невядомае). Ён удзельнічаў у працы афіцэрскай рэвалюцыйнай арганізацыі ў Пецярбурзе, кіраваў рэвалюцыйным гуртком у адным са стралковым батальёнаў, быў адным са стваральнікаў Камітэта рускіх афіцэраў у Польшчы. Распаўсюджваў сярод салдатаў пракламацыі “Вялікарус” і выданні Герцэна. У чэрвені 1862 года, пасля выкрыцця, быў асуджаны на 6 гадоў катаргі, але прабыў у Сібіры каля 20 гадоў.
Насельніцтва Докшыц.

У 1786 годзе ў правабярэжнай частцы Докшыц пражывалі 411 чалавек. У 1795 годзе ў Докшыцах жыло ўжо 500 чалавек. З-за перасялення яўрэяў праз пяць гадоў насельніцтва абодвух частак Докшыц стала складаць 1118 чалавек. Падчас падзеяў 1812 года загінула шмат жыхароў, з чым звязана часовае памяншэнне кольскасці насельніцтва. У 1821 годзе ў правабярэжнай частцы Докшыц было 180 двароў. У 1825 годзе насельніцтва складала 898 чалавек – 436 мужчын і 462 жанчыны. Напачатку 1830-х гадоў да Докшыц далучана Докшыцкая Слабада. Да 1833 года колькасць насельніцтва правабярэжнай часткі горада ўзрасла да 891 чалавека, у 1835 годзе было ўжо 916 чалавек, з якіх 686 – яўрэі, і 196 двароў. У 1851 годзе колькасць насельніцтва горада склала ўжо 1624 чалавекі. У 1860 годзе ў Докшыцах (без Слабады) пражывалі 1384 жыхары (622 мужчыны і 722 жанчыны): 309 праваслаўных, 225 католікаў, 790 іўдзеяў. Праз пяць гадоў, у 1865 годзе, колькасць насельніцтва (са Слабадой) склала ўжо 1836 чалавек (895 мужчын і 971 жанчына): 635 праваслаўных, 521 католік, 680 іўдзеяў. Сярод гараджан было 5 дваран і чыноўнікаў, 15 прадстаўнікоў духавенства, 16 купцоў, 5 цэхавых, 1770 мяшчан, 30 ваенных. У горадзе меліся медаварны і вінакурны заводы. Сярод рамеснікаў у 1865 годзе было 66 майстроў, рабочых і вучняў, 6 краўцоў, хлебнікаў, 2 булачнікі, 2 мяснікі, 9 шаўцоў, 2 шапачнікі, ткач, 6 печнікоў, 2 камінары, 3 сталяры, 3 цесляры, 2 бондары, 2 слесары, 4 кавалі, меднік, жасцяншчык, 2 фарбавальшчыкі, 5 шкляроў, 2 гадзіннікавыя майстры, 3 рамізнікі, канавал. З 354 дамоў 2 былі мураваныя (казённы і прыватны), 2 казённыя дамы былі драўляныя. Існавалі дзве праваслаўныя царква (Яна Багаслова і Кузьма-Дзям’янская, капліца на праваслаўных могілках (у Вецяры), каталіцкая капліца Святога Міхала на могілках, сінагога, 4 яўрэйскія малітоўныя дамы.


Докшыцы ў 1860-х гадах

У 1861 годзе, з адменай прыгоннага права, Докшыцы сталі цэнтрам воласці, найбольшымі паселішчамі якой былі ў другой палове 19 стагоддзя Таргуны (34 двары), Восава (22 двары), Вецяра (21 двор), Казённае Гняздзілава (20 двароў), Слабада (16 двароў), Малажаны (16 двароў), Галубічы, Іванаўшчына, Зашчэсле, Ліпаўкі. Сіламі сялян з навакольных вёсак быў узведзены будынак праўлення воласці пры вуліцы Полацкай (Горкага). Усяго ў воласць, паводле “Слоўніка геаграфічнага”, уваходзілі 102 паселішчы і 1629 сялянаў мужчынскага полу. Існавалі наступныя сельскія абшчыны: Вецяра, Іванаўшчына, Дубавое, Ліпаўкі.

Цікава, што маёнтак Докшыцы Мікульскіх, што знаходзіўся на левым беразе Бярэзіны, адносіўся да Порплішчанскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні. У Порплішчанскай воласці існавалі сельскія абшчыны Докшыцы-Падомхі (вёскі Падомхі, Барсукі) Докшыцы - Барсукі (вёскі Падомхі, Барсукі, Азарцы, Карпаўка). Дарэчы, немагчыма было патрапіць у вёскі Слабада, Ліпаўкі, Зашчэсле, Галубічы Докшыцкай воласці, не праехаўшы праз тэрыторыю Віленскай губерні, па тэрыторыі якой каля дзесятка кіламетраў праходзіла галубіцкая дарога.

У 1868 годзе з Докшыцкай воласці здадзена 7 рэкрутаў у царскае войска. Сабрана таксама 250 руб 60,75 капеек на патрэбы войска. З кожнага чалавека збіралася па 16, 75 капейкі. У народным вучылішчы, заснаваным у 1863 годзе, у 1865 годзе навучаліся 40 хлопчыкаў і 5 дзяўчынак. Сярэдні гадавы прыбытак Докшыц быў вызначыны ў 518 руб 90 кап, расход - 512 руб 28 кап.

У 1868 годзе пачалася падрыхтоўка да правядзення гарадской рэформы. Таму па ўсіх гарадах былі сабраныя звесткі аб гісторыі, насельніцтве, фінансах і г. д. Вось што напісалі тагачасныя чыноўнікі аб Докшыцах:

З якога часу існуе горад Докшыцы, пэўных звестак няма, але са старадўніх дакументаў, што знаходзяцца ў архіве гарадской думы, бачна, што Докшыцы існавалі ўжо ў 16 стагоддзі і належалі памешчыкам Кішкам.”

Жыхароў у Докшыцах налічваецца 1613 душ, мужчын - 801 і жанчын - 812 душ, па веравызнанню: праваслаўных - 310, католікаў - 241, магаметан - 12, яўрэяў - 1050, па роду заняткаў: гандлем і промысламі займаюцца 785 душ, рамёствамі - 62 душы, выключна земляробствам - 474 душы, і, нарэшце, службаю і іншымі заняткамі - 92 душы.”

дамоў драўляных - 266, каменных - 1, каменная царква, драўляны касцёл, 4 яўрэйскія малітоўныя дамы, 22 драўляныя лаўкі, 17 шынкоў, 2 бровары, 1 піваварня і 1 паравы млын.”

Кірмашы ў Докшыцах адбываюцца штотыднёва ў аўторак, на масленым тыдні і 15 жніўня, на якіх пераважна прадаюцца азімы і яравы хлеб, лён, ільняное семя, рагатая жывёла, коні, чырвоны тавар і інш., наогул, гандлёвы абарот у заштатным горадзе Докшыцы дасягае 20 тыс. рублёў за год.”

У горадзе Докшыцы знаходзяцца: Гарадская дума, на ўтрыманне якой штогод прызначаецца з гарадскіх даходаў 733 рублі 39 капеек, Станавая кватэра, пад памяшканне якой на наём дома адпускаецца з казны 60 рублёў у год, на жалаванне Станавому Прыставу і на канцылярскія выдаткі асігнуецца 888 рублёў, Паштовая Станцыя, на ўтрыманне якой адпускаецца з казны 1384 рублі ў год, а таксама на жалаванне Дазорнаму 154 рублі 08 капеек і на канцылярскія выдаткі 28 рублёў 57 капеек, штатнае Народнае Вучылішча, пабудаванае сялянамі Докшыцкай воласці, якое ўтрымліваецца імі належным чынам, настаўніку адпускаецца з казны па 150 рублёў у год, нарэшце, Валасное Праўленне, пабудаванае сялянамі гаспадарчым спосабам, на жалаванне Старшыні, пісарам і іншым службовым асобам сяляне ўносяць адпаведна раскладцы 373 рублі ў год.”

У сярэдзіне 1870-х гадоў адбыліся змены ў сістэме гарадскога кіравання. У адпаведнасці з “Палажэннем аб распаўсюджанні гарадской рэформы 1870 года на Заходнія губерні” у дробных гарадах скасоўваліся магістраты, а замест іх уводзіліся гарадскія ўпраўленні. У іх кампетэнцыю ўваходзілі пытанні горадабудаўніцтва, добраўпарадкавання вуліц, збору падаткаў. Упраўленне складалася з гарадскога старасты і двух памочнікаў, якія выбіраліся з купецкага і мяшчанскага саслоўяў. У настаўніка гісторыі СШ №1 Дзмітрыя Грабоўскага захаваўся дакумент гэтага ўпраўлення ад 31 ліпеня 1892 года, у якім гаварылася аб прызначэнні гараджаніна Мікалая Рагулькі сябрам санітарнай камісіі па нагляду за парадкам на вуліцы Барысаўскай і Гуменнай лініі. Дзейнічала таксама і Гарадская Дума.
Гандаль

З даўніх часоў у Докшыцах існавалі два рынкі - у Докшыцкай Слабадзе і на галоўнай местачковай плошчы. У 1825 годзе ў Докшыцах існавалі 1 лаўка і 9 піцейных дамоў. У 1826 годзе, як ужо напісана вышэй, згадваюцца тры крамы, што належалі купцу Давіду Хацкелевічу Шапіру. Існавалі таксама часовыя крамы, якія гандлявалі прамысловымі і сельскагаспадарчымі таварамі. У 1833 годзе было ўжо 11 часовых крамаў. У 1842 годзе ў Докшыцах было 5 шынак. У 1861 годзе ў Докшыцах налічвалася 17 шынак і 22 часовыя драўляныя крамы. У 1865 годзе ў Докшыцах было ўжо 23 крамы, з якіх 5 належалі царкве, астатнія - прыватным асобам. Для гандлевых патрэб горад меў уласныя эталонныя вагі, якія аддаваліся на водкуп жадаючым пры ўмове захоўваць апошнія “у цэласці і ў Думу ў выпадку праверкі вагаў і мер, а таксама і для іншых нагод беспярэчна прадстаўляць”. Значнае месца ў эканоміцы горада займалі гарадскія кірмашы. Яны праводзіліся штотыднева па аўторках, больш прадстаўнічыя - на масленічным тыдні і 15 жніўня, на якіх пераважна прадаваліся азімы і яравы хлеб, лён, ільняное семя, жывёла і інш. Гандлёвы абарот у Докшыцах напрыканцы 1860-х гадоў дасягаў 20 тысяч рублёў у год.


Прамысловасць
Суконная фабрыка

Суконная фабрыка ў Докшыцах належала яўрэю, купцу 3-й гільдыі Давіду Хацкелевічу Шапіру. Яна была заснаваная не пазней за 1825 год. У 1828 годзе на ёй выраблена 1500 аршынаў сукна.



З ведамасці суконнай фабрыкі купца 3-й гільдыі Давіда Шапіры ў заштатным г. Докшыцы Барысаўскага павета за 1833 г.

Станов к фабрике состоит -2. Выделывается сукна сорту простого серого аршин 2400 на каждой машине по 1 р 60 к на ассигнации.

В 1832 г. Собрано 2400 на сумму 3840. В 1832 г. Продано 2400 на сумму 3840 …В 1832г. Собрано количество на сумму 2000 на сумму 4000. В 1832 г. Продано 2000 на сумму 4000.

Итого: счет станов - 2.13.1832 г. Собрано количество изделий 4400 на сумму 7480, в 1832 г. Продано количество изделий 4400 на сумму 7480.

Особые сведения. 1) Сия фабрика употребляет материалы: вообще покупает у разных помещиков и по местечкам на торгах. Сбыт изделий по своей губернии. 2) Сукно в фабрике в течении прошлого 1832 г. Выделывалось лучшее ниже прошлых лет. 3) Особых изобретений никаких не делано. Фабрика занимает в длину 39 арщин и в ширину 17. Построена с материалу деревянного, из бревен тесаных на каменном фундаменте.

О мастеровых. На фабрике имеются следующие инструменты. Скрубарка или машина - 1. Щеток чистильных - 4 пары. Коловротов с железными прутьями - 16. Развивальных (коловротов) -2. Сновальня с шестнадцатью штырями - 1. Станов - 2, на коих выделывается сукно. Постригальные ножницы весом 1 пуд. Матрас или стол 1, на котором постилается сукно. Котёл медный, в коем красится сукно, весом в 7 пуд - 1. Рамы в двойном числе с железными крючками для распространения и сушения сукна - 1. прас с большим шрубом - 1, при котором находятся 4 бляхи и 6 штаб железных, а также тантуров из клееных бумаг - 100 штук, при них мастеровых 7 человек рабочих из мещан Докшиц, христиан и евреев, вольно наёмных.
Млыны

Млын у Докшыцах існаваў, мабыць, з вельмі даўніх часоў. У 1797 годзе згадваецца, што тут быў ветраны млын. Ветракі былі ў многіх вёсках, але з распаўсюджаннем паравых млыноў у 1920-я гады значная частка іх была разабраная. Акрамя таго, на плане Докшыц 1795 года паказаны нейкі невялікі вадаём на Бярэзіне, што з’яўляецца ўскосным сведчаннем існавання тут вадзянога млына. Вядома, што 7 - 9 ліпеня 1812 года французы спалілі ў Докшыцах млын. Паравы млын згадваецца ў 1868 годзе.

У 1887 ў Докшыцах быў вадзяны млын, вытворчая магутнасць якога складала 2200 пудоў мукі за месяц. Ён належаў памешчыку Лаўрову і знаходзіўся прыкладна насупраць пачатку вуліцы Ветранай (Гайдара). У 1905 годзе мясцовыя жыхары перашкаджалі яму рамантаваць дамбу на запрудзе, бо з-за яе затапляліся вадой іх сенакосы. Па непацверджаных звестках, млын быў разбураны вадой падчас адной з паводак. У часы Другой Рэчы Паспалітай вадзяны млын ужо не існаваў.

У 1890 годзе атрымаў афіцыйны статус дзяржаўнага прадпрыемства паравы млын, які знаходзіўся на месцы сённяшняга хлебазавода. Яго гадавыя вытворчыя паказчыкі перывышалі 30 тысяч пудоў мукі. 9 траўня 1893 года драўляны будынак млына згарэў. Драўляны паравы млын пазначаны на карце 1916 года на месцы сённяшняга хлебазавода. Ён напачатку быў ва ўласнасці Шэймана, пасля прададзены Мікульскаму. Калі адбыўся продаж, невядома. У 1921 годзе паравы тартак (лесапілка) згадваецца ва ўласнасці Мікульскага. Быў гэта той самы тартак з млынам ці іншы, сказаць пакуль што немагчыма. Яго каменны будынак і сёння ў змененым выглядзе выкарыстоўваецца як адно з памяшканняў хлебазавода. У часы Другой Рэчы Паспалітай у Докшыцах існавалі тры паравыя млыны з лесапілкамі.


Піваварня

У Докшыцах яшчэ ў сярэдзіне 19 стагоддзя была заснаваная піваварня, якая належала яўрэю Гордану. Яна размяшчалася ў цэнтры горада пры вуліцы Полацкай (Горкага), каля месца, дзе сёння знаходзіцца аддзел архітэктуры. Упершыню піваварня згадваецца ў 1868 годзе. У 1885 годзе на ёй працаваў адзін наёмны рабочы, прадпрыемства прынесла ўладальніку 334 рублі прыбытку. У 1883 “піваварны завод” быў нарэшце афіцыйна зарэгістраваны. Працавала піваварня ў сярэднім каля 30 дзён у год. На закупку паліва штогод ішло каля 150 рублёў, а кошт піва, якое выраблялася, складаў каля 2 000 рублёў. (Дарэчы, вядро піва ў Докшыцах напрыканцы 19 стагоддзя каштавала 1 рубель 80 капеек). Наёмных рабочых на той час было ўжо два. У 1890 годзе піваварня згарэла. У тым жа годзе яна была адбудаваная. Цікава, што прашэнне аб дазволе адбудаваць піваварню было пададзена ў будаўнічае ўпраўленне Мінскага губернскага праўлення толькі праз тры гады - у 1893 годзе. Прадпрыемства, тым не менш, было перарэгістравана, хоць у дакументах было адзначана, што піваварня “уяўляе для горада штохвілінную небяспеку ў пажарных адносінах”. Піваварня існавала да Другой Сусветнай вайны, калі была спалена жалезнякоўцамі.


Бровары

У заходніх губернях не была ўведзена дзяржаўная манаполія на выраб і продаж гарэлкі. Таму ў 19 стагоддзі ў многіх буйных маёнтках працавалі бровары. Былі два бровары і ў Докшыцах. У 1825 годзе тут згадваюцца тры заводы, сярод якіх, адзін ці два. па ўсёй верагоднасці, былі якраз броварамі. У 1865 годзе згадываецца “вінакурны завод” у Докшыцах. У 1868 годзе ўпамінаюцца два бровары і гэта з’яўляецца апошняй згадкай аб іх. На жаль, пакуль што нельга сказаць нічога ні пра месца іх размяшчэння, ні пра тое, каму яны належалі. Па ўспамінах старажылаў, пэўны час бровар існаваў у маёнтку Мікульскага.


Бойня

У 1870-я гады праектавалася яе пабудова на сродкі з дзяржаўнага бюджэту. Аднак па невядомых прычынах праект быў адхілены. Пазней бойня ўсё ж з’явілася пры дарозе на Даўгінава каля Загараняў.


Мылаварня

Яшчэ адзін нерэалізаваны праект - пабудова мылаварні з вытворчай магутнасцю 110 пудоў мыла ў месяц. Заява аб дазволе яе пабудовы была пададзена ў чэрвені 1901 года ў Мінскае губернскае праўленне докшыцкім мяшчанінам Файвелем Мідлінам. Для зацвярджэння прашэння запатрабавалі прадаставіць падрабязны план забудовы і “пасведчанне паліцэйскага ўпраўлення аб адсутнасці перашкод да пабудовы завода”. У снежні 1902 года адносна справы з пабудовай мылаварні была вынесена рэзалюцыя: “З-за непадачы чарцяжоў дадзеную справу лічыць спыненай”. У часы Другой Рэчы Паспалітай мылаварня ў Докшыцах усё ж з’явілася.


Медаварны завод

Згадваецца толькі ў 1865 годзе. У 1868 годзе звестак пра яго няма. Верагодна, гэта было дробнае прадпрыемства, якое праіснавала зусім нядоўга.


Наогул, Докшыцы былі на адным з апошніх месцаў у Мінскай губерні па ўзроўні развіцця прамысловасці. Прырост прамысловай вытворчасці ішоў надзвычай марудна. Зрэшты, і напачатку ХХІ стагоддзя Докшыцы не вылучаюцца сваёй прамысловасцю.
Кошты на Докшыцкім кірмашы напрыканцы 19 стагоддзя

З дакументаў можна даведацца кошты розных тавараў на Докшыцкім кірмашы напрыканцы 19 стагоддзя. Яны былі наступнымі:

Конь - ад 8 да 30 руб

Карова - ад 7 да 15 руб

Авечка звычайная - ад 1,5 руб да 2, 5 руб

Авечка танкарунная - ад 3, 33 руб.

Свіння - ад 2 руб да 4 руб

Пуд жытняй мукі - 9 рублёў,

Пуд пшанічнай мукі - 10 руб

Фунт солі - 1 руб

Масла слівачнае - пуд 8 руб

Масла канаплянае - пуд 1 руб 60 кап.

Масла льняное - пуд 8 руб

Ялавічына 1-га гатунку - (пуд) - 7,5 руб

Ялавічына 2-га гатунку - (пуд) - 6,60 руб,

Сала свіное (пуд) - 4 руб 70 кап,

Цыбуля рэпчатая (фунт) - 5 кап

Мёд (фунт) - 18 кап

Рыба свежая (фунт) - 8 кап

Віно (вядро) - 4, 40 руб

Піва (вядро) - 1,80 руб.



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка