Польска-беларускі слоўнік: тэрміны, паняцці і назвы з гісторыі і грамадазнаўства



старонка4/7
Дата канвертавання15.05.2016
Памер0.66 Mb.
1   2   3   4   5   6   7
Partyzantka

Партызанская вай-на; партызанка; партызанскі атрад

Pas

Пояс; паласа

Pasamonik

Пазументнік

Pasować na kogoś

Пасвячаць у каго-н.

Patent Lutowy

Дэкрэт імператара Аўстрыі ад 26 лютага 1861 г.

Patent Październi-kowy

Царскі Маніфест 17 Кастрычніка (1905 г.)

Patent Sylwest-rowy

Аўстрыйскі Кан-стытуцыйны акт ад 31 снежня 1851 г.

Patent urbialny

Дэкрэт імператара Аўстрыі аб абме-жаванні паншчы-ны (1767 г.)

Patrymonialny

Родавы

Paulini (pl)

Манахі Ордэна св. Паўла Пустэльніка / паўліны

Paź

Паж

Peacemakerzy” (pl)

“Міратворцы”

Pedecja

“Прагрэсіўныя дэ-макраты” (лібера-льная партыя ў Царстве Польскім, 1905—1910 гг.)

Per-aa

Палац фараона (у Старажытным Егіпце)

Piastowie (pl)

Пясты (дынастыя)

Piąta kolumna

“Пятая калона”

Piechota łanowa

Ланавая пяхота (сфармаваная з рэкрутаў-сялян)

Pięciolatka

Пяцігодка

Pięcioprzymiotni-kowe prawo wy-borcze

Выбарчы закон, які гарантуе права на усеагульныя, роў-ныя, непасрэдныя, таемныя і прапар-цыйныя выбары

Pieczyngowie (pl)

Печанегі

Pielęgnować

Культываваць

Pikinierzy (pl)

“Кап’ёўнікі” (від наёмнай пяхоты)

Piotrogród

Петраград

Pismo hieratyczne

Іератычнае пісьмо

Pismo obrazkowe

Малюнкавае пісь-мо

Platforma Obywa-telska (РО)

Грамадзянская платформа (пар-тыя ў сучаснай Польшчы)

Płatnerz

Майстар вырабу зброі, збройнік

Płatnik netto

Краіна-донар бю-джэта Еўрасаюза

Płodozmian

Пладазменнае гаспадаранне

Po kądzieli

Па кудзелі, па жа-ночай лініі

Pobór

Набор, прызыў, мабілізацыя

Pobór podatków

Спагнанне падат-каў

Pochówka

Месца захавання

Poczdam

Потсдам

Podaż

Прапанова

Podbój

Заваяванне

Poddaństwo

Прыгонніцтва

Podgrodzie

Пасад

Pogański

Язычніцкі

Podatek w naturze

Натуральны пада-так (аброк)

Podsędek

Падсудак

Podworowe, pody-mne

Падымнае

Podziemie

Падполле

Podziemny

Падпольны

Podziały środo-wiskowe

Супярэчнасці па-між сацыяльнымі групамі

Podżeganie

Падбухторванне

Pogłówne

Пагалоўнае, паду-шнае

Pogoń

Пагоня

Pokojowe współ-istnienie

Мірнае суіснаван-не

Pokój

Мір

Pokój Kaliasza

Каліеў мір (паміж грэкамі і персамі, 449 г.да н.э.)

Pokuta

Пакаянне

Polityczny Komi-tet Porozumiewaw-czy

Палітычны пага-джальны камітэт

Polityka monachij-ska

“Мюнхенская па-літыка” заходніх краін (1938—

39 гг.)

Polonia Restituta (лац.)

Ордэн Адраджэння Польшчы

Polska Macierz Szkolna

Польская Школь-ная Маціца (засна-ваная ў Царстве Польскім у 1905 г.)

Polska Organizacja Wojskowa

Польская вайско-вая арганізацыя (заснаваная Ю. Пілсудскім у 1914 г.)

Polska Partia So-cjalistyczna Zabo-ru Pruskiego (PPS ZB)

Польская сацыялі-стычная партыя зямель пад уладай Прусіі (з канца ХІХ ст.)

Polska Rzeczpo-spolita Ludowa

> PRL

Polski Komitet Wyzwolenia Naro-dowego (PKWN)

Польскі Камітэт Нацыянальнага Вызвалення (1944—1945 гг.)

Polskie Siły Zbroj-ne (PSZ) na Zacho-dzie

Польскія Узброе-ныя сілы на Заха-дзе (1939—1947 гг.)

Polskie Stronnic-two Ludowe (PSL)

Польская сялян-ская партыя (пар-тыя ў сучаснай Польшчы, заснава-ная ў 1895 г.)

Ponieść klęskę

Пацярпець паразу

Poradlne

Пасошнае, пада-так з гаспадаркі (да 1629 г.); кас-цельная дзесяціна

Porażka

Параза, паражэнне

Porozumienia Sierpniowe (pl)

Жнівеньскія па-гадненні 1980 г. (паміж уладамі ПНР і забастовач-ным рухам)

Porządek prawa

Правапарадак

Posiadłość

Валоданне; улас-насць

Posługi (pl)

Сярэднявечныя павіннасці на ка-рысць князя

Posłuszeństwo

Паслухмянасць

Pospólstwo

Простыя людзі, народ

Postawa defensyw-na

Абарончая пазіцыя

Postawa ofensyw-na

Наступальная па-зіцыя

Postępowanie sądo-we

Судовы працэс

Pościg

Пагоня

Potęga

Дзяржава; магут-насць, моц

Potomni (pl)

Нашчадкі (зборн.); патомныя

Potop szwedzki

Шведская агрэсія (1655—1660 гг.)

Potyczka

Сутыкненне

Powód

Ісцец (у судзе)

Powództwo

Зыск / іск

Powstanie Wielka-nocne

Велікоднае паў-станне ў Ірландыі (1916 г.)

Powierzyć opiece

Аддаць пад апеку

Powołanie

Скліканне (пра-цэс);

Powołowe

“Пасошнае”

Powstania Śląskie (pl)

Сілезскія паўстан-ні

Powstanie listopa-dowe

Паўстанне 1830-31 гг. (у Польшчы, Літве, Беларусі)

Powstanie stycz-niowe

Паўстанне 1863-64 гг. (у Польшчы, Беларусі, Літве)

Powszechna Dekla-racja Praw Czło-wieka

Усеагульная Дэк-ларацыя Правоў Чалавека

Poznaniacy (pl)

Жыхары Познань-скага Вялікага Княства (неафі-цыйная назва)

PPR (Polska Partia Robotnicza)

Польская рабочая партыя (заснава-ная ў 1942 г.)

PPS (Polska Partia Socjalistyczna)

Польская сацыялі-стычная партыя (заснаваная ў 1893 г.)

PPSD (Polska Par-tia Socjalno-Demo-kratyczna)

Польская сацыял-дэмакратычная партыя (у Галіцыі, з 1892 г.)

PPS-Frakcja / PPS Frakcja rewolucyj-na

ППС-рэвалюцый-ная фракцыя (утвораная пасля расколу ППС у 1906—07 г.)

PPS-Lewica

ППС-лявіца (утво-раная пасля раско-лу ППС у 1906 г.)

PPS-WRN / PPS “Wolność, Rów-ność, Niepodleg-łość”

Польская сацыялі-стычная партыя “Свабода, роў-насць, незалеж-насць” (у 1939—44 гг.)

Praca u podstaw”

„Праца дзеля прос-тага люду” (адзін з лозунгаў польскіх пазітывістаў)

Prace odrobkowe (pl)

Адпрацовачная па-віннасць

Prałat

Прэлат

Prawa kardynalne (pl)

“Кардынальныя за-коны“(прынятыя Дэлегацыйным сеймам Рэчы Пас-палітай 1768 г.)

Prawa obywatel-skie

Грамадзянскія пра-вы

Prawica

Правыя (палітыч-ная сіла)

Prawo cywilne

Грамадзянскае / цывільнае права

Prawo XII Tablic

Законы Дванаццаці табліц (у Стара-жытным Рыме, 449 г. да н.э.)

Prawo i Sprawied-liwość (PiS)

“Закон і Справяд-лівасць” (партыя ў сучаснай Польш-чы)

Prawo legacji

Права ўстанаўлі-ваць дыпламатыч-ныя зносіны

Prawo lubeckie

Любекскае права (у межах Ганзей-скай супольнасці)

Prawo łaski

Права памілавання

Prawo składu

Права прыяры- тэтнага продажу тавару

Prawo spadkowe

Спадчыннае права

Prawo stanowione

Пісаныя законы

Prawo średzkie

Сродскае права (разнавіднасць магдэбургскага права)

Prawo wołoskie

Валоскае права (замена паншчыны на плату натурай у выглядзе авец і сыру)

Prawo wtórne

Другаснае права

Prawodawczy

Заканадаўчы

Prekaria

Перадача замлі ў дар царкве; зяме-льны ўчастак як плата за працу (у сярэднявеччы)

Premonstratensi (pl)

Прэманстранты (ордэн)

Pręgierz

Ганебны слуп

Princeps

Удзельны князь-сеньёр

PRL (Polska Rzeczpospolita Ludowa)

ПНР (Польская Народная Рэспуб-ліка)

Proca

Прашча

Prohibicja

Забарона вытвор-часці і/або прода-жу алкаголю

PRON (Patriotycz-ny Ruch Odrodze-nia Narodowego)

Патрыятычны Рух Нацыянальнага Адраджэння (у ПНР, 1982—1989 гг.)

Propinacja

Вінны водкуп, па-датак на выраб і продаж алкаголю

Proporzec

Сцяг; сцяжок

Prowansja

Праванс

Próg wyborczy

Неабходны міні-мум яўкі на выба-ры

Prusowie (pl)

Прусы

Prusy (pl)

Прусія

Prymas

Прымас (“першы сярод першых” арцыбіскупаў у краіне)

Prymitywny sys-tem

Першабытны лад

Pryncypał

Гаспадар; прынцы-пал

Przebieg wydarzeń

Ход / хада падзей

Przebudzenie

Абуджэнне

Przeciwnatarcie

Контрнаступ(лен-не)

Przedsięwzięcie

Пачынанне; спра-ва; мерапрыемства

Przedwczesny

Заўчасны

Przejściowy

Часовы, пераход-ны

Przełom paździer-nikowy

Палітычныя змены кастрычніка 1956 г. (у ПНР)

Przepis prawny

Праўны / прававы акт

Przestępczość

Злачыннасць

Przestępstwo

Цяжкое правапа-рушэнне, злачын-ства

Przestrzeganie

Выкананне, захоў-ванне

Prześladowanie

Пераслед

Prewencja

Папярэджанне

Przedprodukcyj-ność

Узроставая пра-цоўная абмежава-насць (для непаў-налетніх)

Przyłączyć

Далучыць

Przymierze

Саюз, хаўрус

Przyspieszenie

Паскарэнне

Pucz

Путч

Puklerz

Шчыт

Pułap stratyfika-cyjny

Верхняя кар’ерная мяжа

PZPR (Polska Zjednoczona Par-tia Robotnicza)

ПАРП (Польская Аб’яднаная Рабо-чая партыя, у ПНР)

Quadrivium

Чатыры “вызвале-ныя навукі” (арыф-метыка, геамет-рыя, музыка, аст-раномія)

Rabacja galicyjska

Галіцыйскі анты-шляхецкі бунт (1846 г.)

Racja stanu

Дзяржаўны інтарэс

Rada

Рада; савет

Rada Bezpieczeń-stwa ONZ

Рада / Савет бяспе-кі ААН

Rada Nieustająca

Пастаянная Рада (у РП, 1775 г.)

Rada Państwa

Дзяржаўная Рада (у ПНР, з 1952 г.)

Rada Regencyjna

Рэгенцкая рада Польшчы(створа-ная ў верасні 1917 г.)

Radca prawny

Юрысконсульт

Radio Wolna Eu-ropa (RWE)

Радыёстанцыя “Свабодная Еўро-па”

Radziecki

Савецкі

RAF (англ. Royal Air Forces)

Каралеўскія ВВС Вялікабрытаніі

Rajca

Радны, член гарад-ской рады

Rajtaria

Рэйтары

Raubritter (нямецк.)

(Вандроўны) ры-цар-рабаўнік

Reakcjonista (m)

Рэакцыянер

Reasekuracyjny traktat

“Дагавор перастра-хоўкі” (таемная дамова Расіі і Германіі 1887 г.)

Refektarz

Трапезная, рэфек-тар(ый)

Regale (pl)

Прэрагатывы ма-нарха

Regimentarz

Камандзір войска шляхецкай кан-федэрацыі

Relacja

Паведамленне

Ren

Рэйн

Renta odrobkowa

Адпрацовачная павіннасць

Renta pieniężna

Грашовая рэнта

Rentier

Ранцье

Retor

Рэтар; рытар

Retorsje (pl)

Абмежавальныя дзеянні адной дзяржавы ў дачы-ненні да другой

Rewolucja Goździ-ków

„Рэвалюцыя гваз-дзікоў” (у Парту-галіі, 1974 г.)

Rewolucja lutowa

Лютаўская рэва-люцыя

Rewolucja Poma-rańczowa

„Аранжавая / Па-маранчавая рэва-люцыя” (падзеі восені 2004 г. ва Украіне)

Rezydować

Жыць, мець жытло / рэзідэнцыю

Rękojmia

Паручальніцтва

RFN (Republika Federalna Niemiec)

ФРГ (Федэратыўня Рэспубліка Герма-ніі)

Robocizna

Адпрацовачная павіннасць

Rodzaje władzy (pl)

Галіны ўлады

Rogatywka

Канфедэратка (галаўны ўбор)

Rokosz

Узброеная шляхец-кая апазіцыя, ро-каш

Roszczenia teryto-rialne (pl)

Тэрытарыяльныя прэтэнзіі

Roczczeniowość

Завышаныя чакан-ні (ад дзяржавы і іншых інстыту-цый)

Royal Navy (англ.)

Каралеўскі ваенны флот Вялікабрыта-ніі

Rozbicie dzielnico-we

Раздробленасць (феадальная)

Rozbiory Rzeczy-pospolitej (pl)

Падзелы Рэчы Паспалітай

Rozejm

Замірэнне

Rozruchy (pl)

Масавыя хваляван-ні

Rozszerzyć swoje władztwo

Пашырыць сваю ўладу

Rozwarstwienie

Расслаенне

Rozwinąć się

Развіцца

Równorzędny

Раўнапраўны

Ruch Oporu

Рух Супраціўлен-ня / Супраціву

Ruch Państw Nie-zaangazowanych

Рух Недалучэння (з 1961 г.)

Ruch społeczny

Грамадскі рух

Ruchliwość spo-łeczna

Сацыяльная рухо-масць

Rugi (pl)

Масавае высялен-не; згон

Ruina

Спусташэнне

Rusin

Беларус і /або ўкраінец; русін

Ruski

Прыналежны да земляў Русі; бела-рускі; украінскі

Rusznica

Мушкет, рушніца

Rusznikarz

Збройнік

RWPG (Rada wza-jemnej pomocy go-spodarczej)

СЭУ (Савет экана-мічнай узаемада-памогі, 1949—1991)

Rycerz

Рыцар

Ryski Traktat Po-kojowy

Рыжская мірная дамова (1921 г.)

Rywalizacja

Саперніцтва

Rząd Jedności Na-rodowej (RJN)

Урад Нацыяналь-най Еднасці Поль-шчы (1945—19467 гг.)

Rząd na wychodź-stwie

Урад у выгнанні

Rząd Narodowy

Нацыянальны ўрад

(падчас паўстання 1863—1864 гг.)



Rządzący

Кіруючы, кіроўны

Rządzić

Кіраваць; улада-рыць

Rządy (pl)

Кіраванне; улада-ранне

Rzeczpospolita Krakowska

Кракаўская Рэч Паспалітая

Rzeczpospolita Obojga Narodów

Рэч Паспалітая Абодвух Народаў

Rzecznik interesów

Выразнік інтарэсаў

Rzecznik praw obywatelskich

Упаўнаважаны па пра правах чала-века

Rzemiosło

Рамяство

Rzesza (Niemiecka)

(Германскі) Райх / Рэйх

Rzeź

Разня, масавае вы-нішчэнне

Saba

Сава / Савея (даіс-ламская дзяржава ў Паўднёва-Заходняй Аравіі)

Sabaudia

Савоя (гістарычны рэгіён у Францыі)

Sabaudzki

Савойскі

SALT (англ. Stra-tegic Armaments Limitations Talk)

Перамовы СССР і ЗША па абмежа-ванні стратэгічных узбраенняў (1969—1979 гг.)

Samookreślenie

Самавызначэнне

Samorządność

Прынцып самакі-равання

Sasowie (pl)

Сасы (дынастыя)

Sąd dominialny

Войтаўска-лаўні-чы суд (у сельскіх паселішчах з маг-дэбургскім правам)

Sąd kapturowy

Таемнае судзіліш-ча; каптуровы суд

Sąd radziecki

(Бурмістраўска-) радзецкі суд (у Рэ-чы Паспалітай)

Sąd skorupkowy

Астракізм

Sąd wojewodziński / ziemski

Земскі суд

Sądownictwo

Судаводства, судо-вая сістэма

Sądownictwo pat-rymonialne

Гаспадарскае суда-водства

Scalić

Аб’яднаць

Schizma wschodnia

Адасабленне Ус-ходняй царквы

Schronienie

Схоў

Schyłek epoki

Канец эпохі

Scytowie (pl)

Скіфы

SDI (англ. Strate-gic Defenсe Initia-tive)

Стратэгічная аба-ронная ініцыятыва (праграма распра-цоўкі сістэм кас-мічных узбраенняў у ЗША, 1983—1989 гг.)

Seisachtheia

> strząśnięcie długów

Sejm

Сейм / сойм

Sejm Dzielnicowy

Сейм / сойм поль-скіх правінцый (снежань 1918 г.)

Sejm ekstraordy-naryjny

Надзвычайны сейм / сойм

Sejm ordynaryjny

Звычайны сейм / сойм

Sejm Wielki

Чатырохгадовы сейм / сойм (1788—1792 гг.)

Sekreta stanu

Дзяржаўны сакра-тар (у ЗША)

Semigalia

Земгалія

Sep

Адсыпны падатак

Sesja niema

“Нямы сейм / сойм” (у Гродне, 1793 г. )

Sicz

Сеч

Siczowiec

Сечавік

Siedlisko

Сядзіба, малое па-селішча

Sięgać

Дабірацца

Sikhowie (pl)

Сікхі

Skarb

Казна; скарб

Skarb królewski

Каралеўская казна

Skarbowy

Казённы

Skazać

Асудзіць (вынесці прысуд)

Składanie hołdu lennego

Складанне ўрачыс-тай прысягі верна-сці сеньёру

Skupić

Сканцэнтраваць

Skwaterstwo

Самавольнае зася-ленне нічыйных зямель (у Аўстра-ліі, Паўднёвай Афрыцы, ЗША)

Słabo rozwinięty

Слабаразвіты

Sławetna rewolucja

“Славутая рэвалю-цыя” 1688—89 гг. (у Англіі)

Sługa rękodajny

Небагаты шляхціц, які прысягнуў вер-на служыць магна-ту

Służba Bezpieczeń-stwa (SB)

Служба Бяспекі (у ПНР, з 1956 г.)

Służba Zwycię-stwu Polski”

“Служба дзеля пе-рамогі Польшчы” (баявая падполь-ная арганізацыя, створаная ў 1940 г.)

Służebność

Павіннасць

Sobory powszechne (pl)

Усяленскія саборы

Sobótka

Святкаванне Ку-палля

Socjaldemokracja Królestwa Polskie-go i Litwy (SDKPiL)

Сацыял-дэмакра-тычная партыя Царства Польскага і Літвы (1893—

1906 г г.)

Sojusz

Саюз

Sojusz Lewicy Demokratycznej (SLD)

Саюз Левай Дэма-кратыі (СЛД, су-часная партыя ў Польшчы)

Solidarność”

> NSZZ „Solidar-ność”

Solidaryzm spo-łeczny

Сацыяльная салі-дарнасць

Spadkobierca

Спадчыннік, пера-емнік

SPD (нямецк. Sozialdemokrati-sche

Каталог: files -> blocks
blocks -> Паважаны Сяргей Мікалаевіч
blocks -> Прадмова да аблічбанавага выдання
blocks -> План дзейнасці Грамадскага аб'яднання "Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны" на 2014 год
blocks -> Усеагульная дэкларацыя лiнгвiстычных правоў уводныя палажэннi
blocks -> Каардынацыйны савет па развіцці І прасоўванні «Нацыянальнай платформы бізнесу Беларусі» нацыянальная платформа
blocks -> Нацыянальнай платформы бізнеса беларусі
blocks -> Стратэгія развіцця мовы
blocks -> Закон рэспублiкi беларусь 26 студзеня 1990 г. N 3094-xi аб мовах у рэспублiцы беларусь
blocks -> ПараўНАЎчы аналіз палажэнняў канстытуцый краін усходняга партнёрства І казахстана
blocks -> Прыняты Устаноўчай Асамблеяй Таварыства беларускай школы 22 сакавіка 1996 года


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7




База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2020
звярнуцца да адміністрацыі

войти | регистрация
    Галоўная старонка


загрузить материал