Роля чацвёртага запавета ў гістарычным услаўленні Суботы цэрквамі Божымі [170]



старонка7/9
Дата канвертавання15.05.2016
Памер0.62 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

Сабататы Усходняй Еўропы





Мы дакладна ведаем, якімі былі венгерскія і трансільванскія царкоўныя дактрыны на працягу часу ад пятнаццатага да дзевятнаццатага стагоддзяў. Такія запісы збярог галоўны равін Будапешта (Венгрыя). Др. Семьюел Кон (Samuel Kohn) у сваёй працы Die Sabbatharier in Siebenburgen Ihre Geschicte, Literatur, und Dogmatik, Budapest, Verlag von Singer & Wolfer, 1894, Leipzig, Verlag kon Franz Wagner (Фрагменты з сачынення Герхарда О Маркса ўключаны ў працу The General Distribution of the Sabbath – keeping Churches (№ 122) at pp. 22ff).
Франсісу Дэвідсу (Frances David) або Дэйвідысу (Davidis), які памёр ў турэмным зняволенні ў 1579 годзе, мы абавязаны тым, што даставерна ведаем, што дадзены адростак валенсаў ці сабататаў рэпрэзентаваў унітарызм. Кон пераконвае, што яны аднавілі арыгінальнае і ісцінае хрысціянства (Кон, с. 8). Унітарская царква распалася на дзве групы – на прыхільнікаў Нядзелі і прыхільнікаў Суботы. Адростак, які дзейнічаў пад кіраўніцтвам Іосі, быў найбольш адданы сапраўднай ісціне.
Яны практыкавалі хрышчэнне дарослых.
Яны правілі Суботы і Свяшчэныя Дні, уключаючы Вялікадне, свята Праснакоў, Пентакоста, Выкупу, святаў Кушчаў і Апошняга Вялікага Дня, а таксама, і гэта асабліва важна, Новыя Месяцы. Свята Труб у царкоўных песнях не выдзелена у асобным відзе, і думаецца, што ён быў святкаваны ў сукупнасці з Гімнамі Новага Месяца.
Уласцівыя ім дактрыны ўключаюць у сабе таксама палажэнні пра цялеснае тысячагоддзе на працягу 1000 гадоў, у пачатку якога вернецца Іісус і сабярэ Іуду і Ізраілле.
Яны карысталіся такім Божым каляндаром, які абапіраецца на Новыя Месяцы.
Яны прапаведвалі дзве Нядзелі, адна з якіх мае накірунак на вечнае жыццё, тады, калі прыдуць Хрыстос, а другая – на суд, які звяршыцца пры заканчэнні тысячагоддзя.
Яны прапаведвалі выратаванне праз міласць, і адначасова і тое, што законы ўсё ж павінны выконвацца.
Яны лічылі, што Бог – запавет людзей, а таксама прытрымліваліся думкі, што мір увогуле стаў сляпым.
Дактрына пра Хрыста, якая ім належала, была выключна субардынацыянісцкі ўнітарыйскай.
(Глядзіце працу The General Distribution of the Sabbath – keeping Churches (№ 122), р. 22).
Такім чынам, упаўне відавочна, што ранняя царква Суботы была ўнітарыйскай і выконвала законы Старага Запавета. Субота была толькі адным рабром характэрнай для яе сістэмы веры, той веры, якая мела на мэце пакланенне Адзінаму Ісцінаму Богу. Ва Усходняй Еўропе ўнітарыі праследаваліся найбольш усяго з-за сваёй паслядоўнай унітарскай пазіцыі. Для ўчынення праследавання прыхільніцтва Субоце не мела первічнага значэння (Франсіс Дэйвідзіс лепш выбраў турму, дзе ён і памёр, чым пайшоў на кампраміс у адносінах да ўнітарскай веры, хаця нават Соцін (Socinus), які сам быў унітарыем, стараўся пераканаць яго пераўтварыць уласны непарушны ўнітарызм з мэтаю зберагчы жыццё). Унітарыям было адказана мець статус царквы. І гэта ў той сітуацыі, калі да такога статуса з павагаю адносіліся нават іудзеі. Яны былі пазбаўлены магчымасці мець доступ да тэхнікі друкавання, і таму свае пропаведзі яны састаўлялі ў рукапісным выглядзе, з дапамогаю стылю звязаных літар. Прыгнятанне данай сістэмы інквізіцыя вяла з вялікай бязлітасцю, і на Захадзе адно толькі пакланенне Субоце было дастатковай прычынаю для таго, каб караць смерцю.

Станаўленне ўнітарызма





Адначасова з пачаткамі Рэфармацыі стаў узмацняцца і ўнітарызм. Ён больш не цясніўся ў адным толькі асяроддзі паклоннікаў Суботы. Выражаючыся іншымі словамі, не ўсе ўнітарыі прадстаўляліся ў якасці сапраўдных членаў Царквы Божай, гэдак жа сама, як не ўсе сапраўдныя члены выступалі захавальнікамі Суботы.
Тэрмін “унітарызм” з’яўляецца англійскім словам, які паходзіць ад латынскага слова “unitarius”. Упершыню гэтым тэрмінам карысталася легалізованая рэлігія ў 1600 годзе (Encyclopedia of Religion and Ethics (ERE), артыкул Unitarianism, Vol. 12, p. 519). Асабліва абаснаваны гэты тэрмін у канцэпцыі аднаасобнасці Божаства, і ён ёсць атабражэнне пазіцыі, якая супрацьлеглая артадаксальнай дактрыне і якая стаіць на абароне трайной сутнасці Бога. Тэрмінам “трынітарызм” у сучасным разуменні ўпершыню карыстаўся Сервет (Servetus) у 1546 годзе (ibid.). Слова “унітарызм” у якасці прыметніка ўжываецца парою і па-за межамі Хрысціянства (у прынцыпе, і іслам, і іудаізм з’яўляюцца ўнітарскімі).
Грэчаскі тэкст Новага Запавета ў 1516 годзе апублікаваў Эразм Роттэрдамскі.
Прабел у тэксце знакамітага трынітарскага артыкула (1 ад Іаана 5:7), які ён дапусціў, і яго антыпатыі ў адносінах схаластычнай манеры дыспутаў аказалі значны ўплыў на мноства розумаў (ERE, ibid.).
Новы Запавет, апублікаваны Эразмам Роттэрдамскім, прынудзіў кваліфікаваных знатакоў грэчаскай мовы пачаць праверку тых пасылак, на якіх базіруецца артадаксальны трынітарызм. Вельмі выігрышным выглядзеў той факт, што еўрапейскае насельніцтва было свабодным у напрамку найбольшай адкрытасці, у той час як інквізіцыя агранічана. Вучоныя пачалі заўважаць, што Біблія зусім не з’яўляецца трынітарнай і на самай справе аказвае падтрымку ўнітарызму. Першы крок на Еўрапейскім кантыненце ў напрамку афіцыйна надрукаваных прац антытрынітарнага характару (у якасці апазіцыі супраць вучэнняў цэркваў да Рэфармацыі, а таксама ў адносінах таго, што было надрукавана ў прэсе), быў знойдзены ў працах Марціна Цэллярыя (1499–1564; Martin Cellarius), які быў вучнем Рыйукліна (Reuchlin) і першым паслядоўнікам і сябрам Лютэра (ERE, ibid., pp. 519–520). У яго працы de Operibus Dei ён карыстаецца тэрмінам “deus” Хрыста ў тым самым значэнні, у якім хрысціяне таксама могуць быць названы “dei” або “Сыны Усявышняга” (ibid.). Спасылка на працу The Early Theology of the Godhead (№ 127) паказала, што данае паняцце ўзнікла, зыходзячы з вучэння Ірэнея і вучняў першых апосталаў, а таксама саміх апосталаў. Усё гэта вызывала вялікую ажыўленасць, і перадавая акадэмічная грамадскасць, паследуючы Сервету, у 1531 годзе пачала займацца абмеркаваннямі. У Напль іспанец Джон Вальдэс (John Valdes) прывёў у дзеянне рэлігічную групу для вывучэння Пісання, якая займалася гэтай справай ажно да яго смерці, гэта значыць, да 1541 года (ERE, ibid., p. 520). Звярніце ўвагу на слова “вальдэс”. Думаецца, што чалавек пад гэтым імем, прымаючы пад увагу яго тэалогію і прозвішча, быў іспанскім вальдэнсам (глядзіце таксама працу The General Distribution of the Sabbathkeeping Churches (№ 122). У 1539 годзе Меланхтон папярэджваў сенат Венецыі наконт распаўсюджвання сервентызма ў межах Паўночнай Італіі (ibid.). Удзельнік гэтай групы Бернард Акіно (Bernard Ochino; 1487–1565) з Сьенны, павольна перасякаючы Швейцарыю, дабраўся да Лондана і тут служыў у Царкве Іншаземцаў (1550–1553) да таго часу, калі каралева Мерыя, у сваіх памкненнях аднавіць каталіцызм, спыніла дзейнасць гэтай царквы. Акіно быў выцеснены ў Цюрых, а адтуль ён эмігрыраваў у Польшчу, дзе далучыўся да антытрынітарыяў. У горадзе Кракаве ў 1539 годзе ва ўзросце восемдзесят гадоў, па той прычыне, што верыла існаванню Адзінага Бога, Творцы ўсіх рэальных і нерэальных прадметаў свету, ахапіць якога розум чалавека быў няздольны, была спалена на кастры жонка ювеліра Кацярына Вогель (Catherine Vogel) (ibid.). Даны рух рэпрэзентуе работу ў Еўропе на працягу тых часоў, якія мы апазнаем як эру Тайатырана (Thyatrian). Антытрынітарны рух праяўляе сябе таксама ў рабоце другога сінода рэфарміраванай царквы ў 1556 годзе. У 1558 годзе кіраўніком гэтай царквы стаў Джордж Бландрата (George Blandrata). Унітарыямі былі таксама галандскія анабаптысты пад кіраўніцтвам Дэйвіда Джорыса (David Joris; 1501–1556). У вельмі абшырнай інтэрпрэтацыі ўпамянутыя ўнітарыяне былі названы таксама пратэстантамі. ERE сцвярджае, што
“У час уладарання Генрыя VIII (Henry VIII) тысяча пратэстантаў з Германіі, Эльзаса і прыгнечаных абласцей эмігрыравалі ў Англію, а Царква Іншаземцаў пад праўленнем Эдварда VI (Edward VI) уключала ў сабе таксама французаў, валунаў, італьянцаў і іспанцаў” (ERE, ibid., p. 520).
Гэтыя людзі з дапамогаю ўнітарыйскай царквы шукалі ў Англіі прыстанішча. Гэтая царква ўпаўне выступіла як сапраўдная Царква Божая. Англія стала адкрытай для публічнага высказвання, пачынаючы з пятнаццатага стагоддзя, з дапамогаю публікацый епіскапа Чычэстэра Рычарда Пікока (Richard Peacock). У гэты час адасобіліся лолларды і анабаптысты.
“28 снежня 1548 года свяшчэннік па імені Джон Есхітон (John Assheton) раней Кранмера (Cranmer) адказаўся ад “праклятых ерасей”, згодна каторых “Святы Дух не з’яўляецца Богам, але прадстаўляе толькі адну канкрэтную ўладу Айца”, а “Іісус Хрыстос, прадугледжаны ад Дзевы Марыі, быў святым прарокам…, але не выступіў сапраўдным і жывым Богам”. У красавіку будучага года была створана камісія, каб знайсці ўсіх анабаптыстаў, ератыкоў або назіральнікаў усеагульных малітваў. У маі начале гэтага органа было прыведзена мноства гандляроў Лондана” (ERE, ibid.).
Яны былі ўнітарыі. На данай фазе развіцця Царквы і на працягу яе праследавання ні бінітарызм, ні дзітэізм не маглі мець яўных доказаў у адносінах Іісуса Хрыста. Царква не мела дактрыны. У 1551 годзе хірург Георг ван Паррне (George van Parris) з Майнца быў пакараны па той прычыне, што сцвярджаў, быццам адзіным Богам выступае Бог Айцец, а Хрыстос, у сваю чаргу, не з’яўляецца ісціным Богам (ERE, oп. цыт.). Калі Бландрата у 1558 годзе трапіў у Польшчу, унітарскі рух тут ужо ўваходзіў у састаў пратэстанцкага сінода, аднак дакументальна гэта было аформлена сем гадоў пазней. Яны ў адносінах сябе не дапусцілі другой назвы, акрамя “хрысціяне” (ERE, ibid.). Фауст Соцін (1539–1604), пляменнік Лелія Соціна (1525–1562) з Сьенны, сябра Кальвіна і Меланхтона, пабываў у Англіі, а адтуль накіраваўся ў Польшчу. У 1578 годзе ён у Трансільваніі нанёс візіт Бландрату, у час якога прыводзіў аргументацыі супраць Франсіса Дэйвідса, які адмаўляў у адносінах Хрыста ўсялякія культавыя формы. У 1579 годзе ён пасяліўся ў Польшчы. Назва “соцыніяне” узнікла ад яго імя. Тым не менш яны тут існавалі ўжо доўгі час да Соціна як адростак той царквы, якую мы ведаем як царкву вальдэнсаў. Гэты аспект апісаны ў працы Socinianism, Arianism and Unitarianism (№ 185).
Польская ўнітарская царква нават да яе знікнення была пад праследаваннем каталіцкай царквы (глядзіце ERE, оп. цыт.). Соцін прызнаў прымяненне тэрміна “Бог” адносна Хрыста, аднак толькі выключна ў падпарадкаваным значэнні. Сапраўды, гэтае значэнне было тым жа самым, якім карыстаўся Ірэней (як мы можам гэта заўважыць у працы The Early Theology of the Godhead (№ 127).
Франсіс Дэйвід (або Дэйвідзіс) з Венгерскіх цэркваў у Трансільваніі быў зняволены ў замку Дзева па той прычыне, што ў адносінах Хрыста не прызнаваў малітву і ўсялякія другія культы. Ён памёр у зняволенні ў лістападзе 1579 года. Ад добра дакументаваных гістарычных запісаў яго паслядоўнікаў, ад Іоссі мы ведаем, што яны былі не толькі ўнітарыямі, але спраўлялі Суботу, Новыя Месяцы і Свяшчэнныя Дні. Свята Труб святкавалася ў гімналах у выглядзе Новых Месяцаў, і гімны Новых Месяцаў пераважна дамініравалі над спецыяльнымі гімнамі Труб у якасці свята (глядзіце працу The General Distribution of the Sabbath – keeping Churches (№ 122).
Абазначэннем “унітартус” у якасці слова ўпершыню карыстаўся Мелій (Melius), і ў дакументах ён першы раз паявіўся ў дэкрэце Лексфальскага (Lecsfalva) сінода 1600 года. Афіцыйна гэты тэрмін царква прынімала ў 1638 годзе. Пасля гэтага венгерскія цэрквы былі пад праследаваннем на працягу двух стагоддзяў, а прынадлежачая ім маёмасць канфіскавана. У пачатку гэтага стагоддзя ў Венгрыі іх нашчадкі сярод Сзеклераў (Szeklers) з Трансільваніі і некаторыя другія мелі цэрквы ў колькасці ста сарака адзінак. Іх царкоўны песеннік, апублікованы ў 1865 годзе, не быў прадугледжаны для пакланення Хрысту (ERE, ibid.). Ісціныя і верныя рэшткі ад гэтых цэркваў, якія яшчэ заставаліся, прадстаўлены ў выглядзе транскарпатыянаў, якія ўсё яшчэ з’яўляюцца ўнітарыйскімі паклоннікамі Суботы.
Рост унітарызма ў Англіі выклікаў жаданне Аднавіць верную апосталістычную веру. Для найлепшых розумаў Англіі было ўпаўне зразумела, што Новы Запавет не быў трынітарным, але выключна ўнітарным. І гэтыя знакаміцейшыя людзі пачалі высвятляць пытанне наконт арыгінальных вучэнняў царквы. Пачатак гэтага працэса, магчыма, абнаружваецца ў дзейнасці Рычарда Хукера (Richard Hooker; 1553–1600) і Джона Хейла (John Hales; 1584–1656). У якасці цэнтральнага ўзнікла іменна пытанне вызначэння таямнічасці Божай у Пісаннях. Па гэтаму пытанню асноўнымі выступаюць працы Вільяма Чайлінгвота (William Chillingworth; 1602–1644). Чайлінгвот трапіў пад уплыў галоўнага ўнітарыя – лорда Фалкленда (Falkland). Працы Гротыя (Grotius) нічога не гавораць адносна трыадзінай сутнасці і (згодна працы Стывена Найі (Stephen Hye) Brief History of the Unitarians also called Socinians, London, 1687) пераконваюць, што ён тлумачыць свае працы, зыходзячы з унітарыйскай пазіцыі ці згодна светапогляду соцыніянаў (ERE, ibid.).
Поль Бест (Paul Best; 1590–1657) быў вернуты ў час яго падарожжа ў Польшчу. Трансільванскія ўнітарыі аказалі ўплыў таксама на Мільтона (глядзіце Aereopagitica, London, 1644 – запісана ад ERE, ibid.). Скліканні Кентэрберыйскага і Йорскага сходаў у чэрвені 1640 года забаранілі імпарт унітарыйскіх (соцініанскіх) кніг, і Парламент у 1648 годзе абвясціў непрызнанне Тройцы асноўным праступкам. Аднак Джон Бідлі (John Biddle; 1616–1662), якога часта называюць бацькам англійскага ўнітарызма, у 1654 годзе апублікаваў кнігу A Twofold Scripture Caechism. Унітарызм у Англіі стаў сапраўды ўсеагульным у семнаццатым стагоддзі. Прафесар Браноўскі (Bronowski) у серыях TV Узлёт чалавека нават дайшоў да сцверджання, што індустрыяльная рэвалюцыя была прадуктам унітарскіх мысліцеляў. Нягледзячы на пагрозы арыштаў і выгнанняў на астравы Сіллі (Scilly Islands) (1654–1658), Бідлі сабраў паслядоўнікаў. Смерць Бідлі ў 1662 годзе і Акт Аднолькавасці прыпынялі рух у напрамку арганізацыі пакланення. Аднак патрабаванне строгай літаральнасці захавання Пісання давяло ўсіх вялікіх мысліцеляў гэтага часу да непрызнання трынітарызма. У гэтую справу ўключыўся таксама Мілтон. У перыяд часу ад 1691 года да 1705 года выданне адпаведнай літаратуры мела садзеянне з боку багатага купца Томаса Фэміна (Thomas Firmin; 1632–1697). Парламент рабіў спробы прыцясняць яго. Тым не менш у гэтай вобласці ў форме Джона Локка (John Locke; 1632–1704) увайшлі вялікія філосафы. У выніку праверкі Пісання, следуючы за Мільтонам, ва ўнітарызм перайшоў сэр Ісаак Ньютон (Isaac Newton). За гэтымі вялікімі мысліцелямі следаваў Вільям Вістон (William Whiston; 1672–1752), які ў 1703 годзе шоў за Ньютонам у Кембрыдж у якасці… прафесара, але ў 1710 годзе быў зволены з пасады прафесара па той прычыне, што ён быў унітарый. Трактат Сем’юеля Кларка (Samuel Clarke; 1675–1729) The Scripture of the Trinity таксама быў важным ў раскрыцці данай праблемы. Тут упершыню, увёўшы ў квазінітарскую пазіцыю, былі выказаны пярэчанні ў адносінах вечнага існавання Сына. Калі ў 1786 годзе была адчынена Манчэсцерская Акадэмія (пазней Манчэсцерскі Оксфордскі Коледж), першым яго рэктарам быў Томас Банес (Thomas Barnes), які быў таксама ўнітарыем.
Прасветарыянскі коледж Кармартэны быў працягам серыі вучэбных устаноў, першае з якіх стварыў Сем’юел Джоўнс (Samuel Johnes) – былы член Оксфордскага коледжа і адзін з двух тысяч выгнаных у 1662 годзе свяшчэннікаў (ERE, p. 523).
Другім унітарыем выступіў Джозеф Прыстлі (Joseph Priestly; 1733–1804). Сябра Прыстлі, вікарый Кацерыкі пры Тысе, Тэафіл Ліндсей (Theophilus Lindsey; 1723–1808) пасля правалу парламентарнай петыцыі дэмісіяніраваў і ў 1774 годзе ў Страндзе на вуліцы Эсекса адкрыў унітарыйскую капэлу. Гэта была першая капэла пасля многіх гадоў. Магчыма, што першая пасля прыцяснення Царквы Іншаземцаў.
Даная капэла карысталася літургіяй англіканаў, прызнаючы выключна пакланенне Богу Айцу. Прызначэнне Томаса Бельшама (Thomas Belsham; 1750–1829) на пасадзе выкладчыка тэалогіі коледжа Хакнея ў 1789 годзе прасунула наперад таксама ўнітарыйскае пытанне проста шляхам прадастаўлення магчымасцей для студый Пісання. Гэта было зроблена з дапамогаю Унітарыйскага грамадства, якая заключалася ў тым, каб праз распаўсюджванне кніг садзейнічаць развіццю хрысціянскіх ведаў і практыцы нораваў. Кіраўнікамі гэтага таварыства былі Ліндсей, Прыстлі і Бельшам. Прагрэс унітарызма суправаджаўся імкненнямі дзеда Фларэнсы Найтынгейля (Florence Nightingale), Норвічскага Вільяма Сміта (William Smith; 1756–1835) ануліраваць тыя артыкулы Акта Талерантнасці, каторыя зрабілі дзейнасць унітарызма процізаконнай. Унітарызм гэтых людзей не прызнаваў таксама вучэнне пра душу (глядзіце ERE, p. 524). Томас Саутвуд Сміт (Thomas Southwood Smith; 1788–1861) сваімі ідэаламі ўнітарызма пакінуў уражанне ад Байрона (Byron), Мура (Moore), Вордсворта (Wordsworth) і Крэба (Crabbe).
Погляды Сміта яшчэ раней выражаў адзін з капэланаў Кромвеля (ERE, ibid.). Юрыдычныя бітвы васемнаццатага стагоддзя выяснілі змены ў законе аб кампетэнцыі царквы, што таксама выступала як істотны стымул у тым накірунку, у якім самаарганізавалі сябе цэрквы ўнітарыйцаў.
Сучасны ўнітарызм у такім выглядзе, якім яго развіваў Джеймс Марціныо (James Martineau; 1805–1900) і сучасныя школы, прыніжалі месіянерскую функцыю Іісуса Хрыста. Яны не абапіраюцца на Пісанне поўнасцю, а іменна на яго інтэрпрэтацыі. Вытлумачэнне, прапанаванае Марціныо адносна аднаўлення ўзнікнення Цюбінгенскага хрысціянства, якое змешчана ў “Вестмінстэрскім Аглядзе” і ўпамянута ў ERE (c. 525), з’яўляецца важнейшым апраўданнем яго філасофіі ў адносінах камунікацыі чалавечага духу з божаскім. Радыкальны ўнітарызм неапраўдана імкнецца адмаўляць прэінкарнацыйнае існаванне Хрыста.
Джон Джеймс Тэйлер (John James Tayler; 1797–1869) сваёю працаю Attemt to ascertain the character of the Fourth Gospel (London, 1867) выклікаў першую афіцыйную дыскусію ў Англіі наконт пытання Іаана (Johannine). Цэлы шэраг вучоных прасілі пераглядзець тэкст Новага Запавета. У 1870 годзе далучыцца да рэдактараў Бібліі быў запрошаны Джордж Венс Сміт (George Vance Smith). Унітарыйскі вучоны Джэймс Драмонд (James Drummond; 1835–1918) быў вядучым тэолагам, які напісаў такія знакамітыя працы, як The Jewish Messiah (1877), Philo Judaens (1888), Inguiry into the Character and Authorship of the Fourth Gospel (1903). Джон Рэллі Берд (John Relly Beard; 1800–1876) са сваім People & Dictionary of the Bible раскрыў шлях да сучасных Біблейскіў слоўнікаў. Другімі віднымі ўнітарыянамі былі Эдгар Тэйлар (Edgar Taylor), Сем’юэл Шарпе (Samuel Sharpe), ХА Брайт (HA Bright), Вільям Ратбон (William Rathbone Greg), Франсіс Вільям Нюмен (Francis William Newman), Франсіс Паўэр Кобэ (Frances Power Coobe), Ральф Валдо Емерсон (Ralph Waldo Emerson), Тэадор Паркер (Theodore Parker) і Макс Мюлер (Max Muller). ERE дае таксама інфармацыю, якая датычыць цэркваў і іх распаўсюджвання. Некаторыя з вядучых мысліцеляў сучаснасці, вывучаючы Біблію са свайго пункту погляду, свабоднага ад грэчаскай тэалогіі александрыйскай і каппадакійскай школ, прынімалі ўнітарызм у якасці арыгінальнай сістэмы Бібліі.

1   2   3   4   5   6   7   8   9


База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2019
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка