Заданні да кантрольных работ па гістарычнай граматыцы для студэнтаў завочнага факультэта



старонка8/8
Дата канвертавання15.05.2016
Памер0.6 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Варыянт 18
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Публика, фортухъ, фарба, мешкане, кгарнецъ, ярморокъ, кварталъ, бадвей, арканъ, диаволъ.
Заданне 2. Падаць старажытнарускія формы. Перакласці на стараславянскую мову. Удакладніць пераклад па слоўніках. Растлумачыць фанетычныя адрозненні паміж старажытнарускімі і стараславянскімі формамі.
Горла, вярба, жоўты, сляза, воўк, серада, агонь, бераг, моц.
Узор выканання: парася порос" – прас# – поўнагалоснай форме старажытнарускай мовы адпавядае няпоўнагалосная форма стараславянскай мовы. Праславянская форма *porsę.
Заданне 3. Падабраць да слоў аднакарэнныя пары, каб у корані адбылося чаргаванне галосных з нулём гука. Растлумачыць прычыны чаргавання. Узнавіць старажытнарускія формы слоў.
Вецер, агонь, пень, сотня, віхор.
Узор выканання: увесьусе – чаргаванне Е з нулём гука ўзнікла пасля знікнення рэдукаванага Ь у слабым становішчы і пераходу Ь у Е ў моцным: вьсь – вьсе.
Заданне 4. Узнавіць старажытнарускія, стараславянскія і праславянскія формы слоў. Запоўніць табліцу.
Блішчаць, блыха, брыю, верх, воўна, вяроўка.
Узор выканання:


Старажытнаруская мова

Старасла-вянская мовы

Праславянская форма

Каментарыі

вълкъ

влъкъ

*vъlkъ

У спалучэнні *tъlt рэдукаваны Ъ быў у моцным становішчы і змяніўся на О. Плаўны Л з цягам часу страціў сваю складовасць, у беларускай мове змяніўся на Ў.

Заданне 5. Прасачыць гісторыю слоў. Узнавіць іх старажытнарускія формы. Указаць змяненні зычных пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь.


Пытанне, шавецкі, снеданне, масла, збожжа.
Узор выканання: дзе – къде – рэдукаваны Ъ у слабым становішчы знік, спалучэнне КД спрасцілася ў Д, пазней у беларускай мове мяккi [Д'] змяніўся на [ДЗ'].
Заданне 6. Узнавіць старажытнарускія формы слоў сучаснай беларускай мовы. Высветліць паходжанне О.
Восень, жоўты, мёртвы, пшонны, пячора, шосты, ішоў, пясок.
Узор выканання: нічоганичего: Є пасля спрадвечна мяккіх шыпячых перад наступным цвёрдым зычным змянілася на О.
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
Заножія и пазоухы морскыя (ШЕБ).

Мывся Богъ в мывнии и вьспотився и отерься вhхтемъ (ИЛ).


Варыянт 19
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Професоръ, рынокъ, шкрипторъ, анафема, традукция, пропозиция, декготь, евня, клобукъ, торба.
Заданне 2. Падаць старажытнарускія формы. Перакласці на стараславянскую мову. Удакладніць пераклад па слоўніках. Растлумачыць фанетычныя адрозненні паміж старажытнарускімі і стараславянскімі формамі.
Канец, восем, торг, горды, горад, зерне, вецер, малако, верх.
Узор выканання: парася порос" – прас# – поўнагалоснай форме старажытнарускай мовы адпавядае няпоўнагалосная форма стараславянскай мовы. Праславянская форма *porsę.
Заданне 3. Перакласці з беларускай мовы на рускую. Растлумачыць фанетычныя адрозненні.
Галоўны, сяджу, скарачэнне, чарніцы, на дарозе.
Узор выканання: у руцэ – в руке – у//в – у беларускай мове старажытнарускае спалучэнне ВЪ у становішчы перад наступным зычным перайшло у У або Ў (пасля галосных); ц//к – у беларускай мове засталія сляды ІІ палаталізацыі: заднеязычны К перад h (які пазней змяніўся на Е) дыфтангічнага паходжання змяніўся на Ц, а потым Ц зацвярдзеў, у рускай мове адбылося выраўноўванне асноў па ўзору іншых склонавых форм, у якіх не было палаталізацыі.
Заданне 4. Узнавіць старажытнарускія, стараславянскія і праславянскія формы слоў. Запоўніць табліцу.
Глотка, глытаць, горб, дрыжаць, свякроў, зерне.
Узор выканання:


Старажытнаруская мова

Старасла-вянская мовы

Праславянская форма

Каментарыі

вълкъ

влъкъ

*vъlkъ

У спалучэнні *tъlt рэдукаваны Ъ быў у моцным становішчы і змяніўся на О. Плаўны Л з цягам часу страціў сваю складовасць, у беларускай мове змяніўся на Ў.

Заданне 5. Прасачыць гісторыю слоў. Узнавіць іх старажытнарускія формы. Указаць змяненні зычных пасля страты рэдукаваных Ъ, Ь.


Мяккі, веснік, свіння, сэрца, Полацк.
Узор выканання: дзе – къде – рэдукаваны Ъ у слабым становішчы знік, спалучэнне КД спрасцілася ў Д, пазней у беларускай мове мяккi [Д'] змяніўся на [ДЗ'].
Заданне 6. У словах сучаснай беларускай мовы высветліць прычыны захавання Э і адсутнасці пераходу Э → О. Звярнуць увагу на паходжанне Э.
Хлеб, канец, купец, белы, маладзец, неба, стралец, век.
Узор выканання: дзеддЂдъ – Э захавалася, бо паходзіць з Ђ.
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
Приде Ярополкъ, яко полhзе въ двери и по подъяста и два Варяга мечими подъ пазусh (ПВЛ).

РазгнЂвас и въ то времА сшел черевикъ и претръже его и с подшвою (ПВЛ).


Варыянт 20
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Шляхта, маентокъ, поспольство, крама, гакъ, зедаль, слесарь, кафтанъ, наджчакъ, дойлида.
Заданне 2. Падаць старажытнарускія формы. Перакласці на стараславянскую мову. Удакладніць пераклад па слоўніках. Растлумачыць фанетычныя адрозненні паміж старажытнарускімі і стараславянскімі формамі.
Вузел, варочаць, мароз, верабей, памяць, ноч, варона, дзяржава, дачка.
Узор выканання: парася порос" – прас# – поўнагалоснай форме старажытнарускай мовы адпавядае няпоўнагалосная форма стараславянскай мовы. Праславянская форма *porsę.
Заданне 3. Падабраць да слоў аднакарэнныя пары, каб у корані адбылося чаргаванне галосных з нулём гука. Растлумачыць прычыны чаргавання. Узнавіць старажытнарускія формы слоў.
Карабель, восем, вугаль, аўторак, гудок.
Узор выканання: увесьусе – чаргаванне Е з нулём гука ўзнікла пасля знікнення рэдукаванага Ь у слабым становішчы і пераходу Ь у Е ў моцным: вьсь – вьсе.
Заданне 4. Узнавіць старажытнарускія, стараславянскія і праславянскія формы слоў. Запоўніць табліцу.
Цверды, карміць, корм, шоўк, крывавы, крышыць.
Узор выканання:


Старажытнаруская мова

Старасла-вянская мовы

Праславянская форма

Каментарыі

вълкъ

влъкъ


*vъlкъ

У спалучэнні *tъlt рэдукаваны Ъ быў у моцным становішчы і змяніўся на О. Плаўны Л з цягам часу страціў сваю складовасць, у беларускай мове змяніўся на Ў.

Заданне 5. У словах сучаснай беларускай мовы размежаваць з’явы асіміляцыі (прыпадабнення) і дысіміляцыі (распадабнення) груп зычных. Растлумачыць гістарычную прыроду гэтых фанетычных з’яў, узнавіўшы старажытнарускія формы слоў.


Лодка, здароўе, кніжка, сшыць, зжынаць.
Узор выканання: годгодъ – пасля страты рэдукаванага Ъ у слабым становішчы на канцы слова адбылося аглушэнне канцавога звонкага зычнага [Д].
Заданне 6. У словах сучаснай беларускай мовы высветліць прычыны захавання Э і адсутнасці пераходу Э → О. Звярнуць увагу на паходжанне Э.
Панесці, павезці, буфет, светлы, лета, шлем, першы, смерць.
Узор выканання: дзеддhдъ – Э захавалася, бо паходзіць з h.
Заданне 7. Устанавіць значэнні выдзеленых слоў у старажытнарускіх, старабеларускіх і сучасных беларускіх кантэкстах. Якія семантычныя зрухі адбыліся ў гэтых словах? Параўнаць семантыку (сукупнасць усіх значэнняў) слоў у старажытнарускай, старабеларускай і сучаснай беларускай мовах.
А въ памяти де писано, чтобъ Албазинские служилые люди для ясачного сбру внизъ по Амуру въ судhхъ не ходили, а велЂлъ ходить горою, и томъ де ему Николаю онъ Игнатей говорилъ (Доп.)

А на то чтобы в даль, колко людеи прислγхаеть к городγ томγ … как переживають во ωблежаніи, крепити город твои вежами, и горами и моурою и всАкою ωбороною городскою (АВ).

Шумейка зняў гару нейкіх папер і кніжак з крэсла (У.Дамашэвіч).

Праўду могуць падказаць толькі дзве глыбокія маршчыны на лбе, ды яшчэ рукі, вялікія цёмныя рукі, якія перарабілі гару работы (А.Васілевіч).


Варыянт 21
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Календарь, труна, кухня, валька, залога, озериско, инфляция, кревный, рыгель, рахунокъ.
Заданне 2. Узнавіць праславянскі выгляд слоў сучаснай беларускай мовы. Якія фанетычныя змены дапісьмовай эпохі адбыліся ў словах?
Цана, восень, дачка, варочаць, блюда, лужа, племя, горад, імя.
Узор выканання: барада – *borda. Праславянскае спалучэнне *or у выніку закону адкрытага склада ва ўсходнеславянскіх мовах развілося поўнагалоссе оро (у беларускай мове пад уплывам акання - ара).
Заданне 3. Падабраць да слоў аднакарэнныя пары, каб у корані адбылося чаргаванне галосных з нулём гука. Растлумачыць прычыны чаргавання. Узнавіць старажытнарускія формы слоў.
Замок, рубель, камень, арол, роў.
Узор выканання: увесьусе – чаргаванне Е з нулём гука ўзнікла пасля знікнення рэдукаванага Ь у слабым становішчы і пераходу Ь у Е ў моцным: вьсь – вьсе.
Заданне 4. Узнавіць старажытнарускія, стараславянскія і праславянскія формы слоў. Запоўніць табліцу.
Мыю, сляза, трывога, яблык, дрыжаць, горла.
Узор выканання:


Старажытнаруская мова

Старасла-вянская мовы

Праславянская форма

Каментарыі

вълкъ

влъкъ

*vъlkъ

У спалучэнні *tъlt рэдукаваны Ъ быў у моцным становішчы і змяніўся на О. Плаўны Л з цягам часу страціў сваю складовасць, у беларускай мове змяніўся на Ў.

Заданне 5. У словах сучаснай беларускай мовы размежаваць з’явы асіміляцыі (прыпадабнення) і дысіміляцыі (распадабнення) груп зычных. Растлумачыць гістарычную прыроду гэтых фанетычных з’яў, узнавіўшы старажытнарускія формы слоў.


Дзвесце, хто, збор, пасадка, рыбка
Узор выканання: годгодъ – пасля страты рэдукаванага Ъ у слабым становішчы на канцы слова адбылося аглушэнне канцавога звонкага зычнага [Д].
Заданне 6. У словах сучаснай беларускай мовы высветліць прычыны захавання Э і адсутнасці пераходу Э → О. Звярнуць увагу на паходжанне Э.
Верх, чацвер, газета, камета, серп, свет, прывезці, памерці.
Узор выканання: дзеддhдъ – Э захавалася, бо паходзіць з h.
Заданне 7. Устанавіць значэнні выдзеленых слоў у старажытнарускіх, старабеларускіх і сучасных беларускіх кантэкстах. Якія семантычныя зрухі адбыліся ў гэтых словах? Параўнаць семантыку (сукупнасць усіх значэнняў) слоў у старажытнарускай, старабеларускай і сучаснай беларускай мовах.
И видЂша бывшу на степенh церковнhмъ, и въкликнуша, и растерзаша ризы своя отъ горы до низу, и телесе его не обрhтоша (ВМЧ).

Будучи дей онъ вжо зраненый … ушолъ дей на гору до избы (АВК, 20).

[Люба] палезла на гару і заўважыла, што дождж засякае і заўважыла, што дождж засякае і акенца без шкла ў шчыце (К.Чорны).

Сталы адсунулі ў куток, да ложка, на якім … гарой узвышаліся падушкі (У.Шахавец).


Варыянт 22
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Екзекуция, концептъ, дахъ, лаштъ, пенкный, хлопъ, влодарь, стиртъ, кульша, склютъ.
Заданне 2. Узнавіць праславянскі выгляд слоў сучаснай беларускай мовы. Якія фанетычныя змены дапісьмовай эпохі адбыліся ў словах?
Варона, абруч, гінуць, сорам, суша, саджаць, маўчаць, адзін, плошча.
Узор выканання: барада – *borda. Праславянскае спалучэнне *or у выніку закона адкрытага склада ва ўсходнеславянскіх мовах развілося поўнагалоссе оро (у беларускай мове пад уплывам акання - ара).
Заданне 3. Падабраць да слоў аднакарэнныя пары, каб у корані адбылося чаргаванне галосных з нулём гука. Растлумачыць прычыны чаргавання. Узнавіць старажытнарускія формы слоў.
Лёд, лоб, локаць, лён, палец.
Узор выканання: увесьусе – чаргаванне Е з нулём гука ўзнікла пасля знікнення рэдукаванага Ь у слабым становішчы і пераходу Ь у Е ў моцным: вьсь – вьсе.
Заданне 4. Узнавіць старажытнарускія, стараславянскія і праславянскія формы слоў. Запоўніць табліцу.
Доўг, даўжнік, грэх, кроха, маўчаць, крыху.
Узор выканання:


Старажытнаруская мова

Старасла-вянская мовы

Праславянская форма

Каментарыі

вълкъ

влъкъ

*vъlkъ

У спалучэнні *tъlt рэдукаваны Ъ быў у моцным становішчы і змяніўся на О. Плаўны Л з цягам часу страціў сваю складовасць, у беларускай мове змяніўся на Ў.

Заданне 5. У словах сучаснай беларускай мовы размежаваць з’явы асіміляцыі (прыпадабнення) і дысіміляцыі (распадабнення) груп зычных. Растлумачыць гістарычную прыроду гэтых фанетычных з’яў, узнавіўшы старажытнарускія формы слоў.


Лыжка, просьба, сведка, канешне, што.
Узор выканання: годгодъ – пасля страты рэдукаванага Ъ у слабым становішчы на канцы слова адбылося аглушэнне канцавога звонкага зычнага [Д].
Заданне 6. У словах сучаснай беларускай мовы высветліць прычыны захавання Э і адсутнасці пераходу Э → О. Звярнуць увагу на паходжанне Э.
Зерне, вецер, мацнець, глядзець, сена, снег, шумець, лета.
Узор выканання: дзеддhдъ – Э захавалася, бо паходзіць з h.
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
И Иванъ ему учалъ говорить: что ты брешешь, приходя пьянъ? (ПИ)

И просимъ и жедаемъ мы … что бы еси повелhлъ сему нашему служебнику и посланнику безъ задержанья доити къ своему государю (ДСМГШ).


Варыянт 23
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Барышъ, кварталъ, контрактъ, палацъ, василискъ, кгинчалъ, кобанъ, садыба, свиренъ, чоботъ.
Заданне 2. Узнавіць праславянскі выгляд слоў сучаснай беларускай мовы. Якія фанетычныя змены дапісьмовай эпохі адбыліся ў словах?
Кінуць, жар, тануць, работа, крычу, наш, агароджа, абоз, ісці.
Узор выканання: барада – *borda. Праславянскае спалучэнне *or у выніку закона адкрытага склада ва ўсходнеславянскіх мовах развілося поўнагалоссе оро (у беларускай мове пад уплывам акання - ара).
Заданне 3. Падабраць да слоў аднакарэнныя пары, каб у корані адбылося чаргаванне галосных з нулём гука. Растлумачыць прычыны чаргавання. Узнавіць старажытнарускія формы слоў.
Купец, журавель, леў, корань, вецер.
Узор выканання: увесьусе – чаргаванне Е з нулём гука ўзнікла пасля знікнення рэдукаванага Ь у слабым становішчы і пераходу Ь у Е ў моцным: вьсь – вьсе.
Заданне 4. Узнавіць старажытнарускія, стараславянскія і праславянскія формы слоў. Запоўніць табліцу.
Серп, смяротны, сэрца, першы, маланка, жоўты.
Узор выканання:


Старажытнаруская мова

Старасла-вянская мовы

Праславянская форма

Каментарыі

вълкъ

влъкъ

*vъlkъ

У спалучэнні *tъlt рэдукаваны Ъ быў у моцным становішчы і змяніўся на О. Плаўны Л з цягам часу страціў сваю складовасць, у беларускай мове змяніўся на Ў.

Заданне 5. У словах сучаснай беларускай мовы размежаваць з’явы асіміляцыі (прыпадабнення) і дысіміляцыі (распадабнення) груп зычных. Растлумачыць гістарычную прыроду гэтых фанетычных з’яў, узнавіўшы старажытнарускія формы слоў.


Прыязджаць, бярозка, мароз, дзед, злезці.
Узор выканання: годгодъ – пасля страты рэдукаванага Ъ у слабым становішчы на канцы слова адбылося аглушэнне канцавога звонкага зычнага [Д].
Заданне 6. Параўнаць словы сучаснай беларускай мовы з іх адпаведнікамі ў рускай мове і растлумачыць фанетычныя адрозненні.
Скланенне, ноч, моц, мая, калі, сабе, дыялект, пішаш.
Узор выканання: вяснавесна – у беларускай мове ў першым складзе перад націскам [э] пасля мяккіх зычных пераходзіць у [а] пасля мяккіх зычных (яканне).
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
Лисици брешуть на чръленыя щиты (Слово).

Богъ милостивъ и щедръ, жадая на пакаяние человhче (ВМЧ).


Варыянт 24
Заданне 1. Падабраць да слоў аднакарэнныя пары, каб у корані адбылося чаргаванне галосных з нулём гука. Растлумачыць прычыны чаргавання. Узнавіць старажытнарускія формы слоў.
Вузел, мох, дзень, Зміцер, вецер, лёд, цёмны, сон, рубель, віхор.
Заданне 2. Узнавіць праславянскі выгляд слоў сучаснай беларускай мовы. Якія фанетычныя змены дапісьмовай эпохі адбыліся ў словах?
Алень, абарона, возера, серада, сон, гуслі, вянуць, воблака, гінуць.
Узор выканання: барада – *borda. Праславянскае спалучэнне *or у выніку закона адкрытага склада ва ўсходнеславянскіх мовах развілося поўнагалоссе оро (у беларускай мове пад уплывам акання - ара).
Заданне 3. Узнавіць праславянскія формы слоў сучаснай беларускай мовы і растлумачыць паходжанне другасных зычных.
Спяшацца, паважаць, раблю, вырошчваць, старац.
Узор выканання: ручны - *rςkьnъ – другасны зычны Ч узнік з праславянскага *К у становішчы перад галосным пярэдняга рада Ь у выніку закону складовага сінгарманізму. Аб гэтым сведчаць чаргаванні зычных К//Ч у сучаснай беларускай мове: рука – ручны.
Заданне 4. Узнавіць старажытнарускія, стараславянскія і праславянскія формы слоў. Запоўніць табліцу.
Шаўковы, хрыбет, дровы, горла, вярба, грэх.
Узор выканання:


Старажытнаруская мова

Старасла-вянская мовы

Праславянская форма

Каментарыі

вълкъ

влъкъ

*vъlkъ

У спалучэнні *tъlt рэдукаваны Ъ быў у моцным становішчы і змяніўся на О. Плаўны Л з цягам часу страціў сваю складовасць, у беларускай мове змяніўся на Ў.

Заданне 5. У словах сучаснай беларускай мовы размежаваць з’явы асіміляцыі (прыпадабнення) і дысіміляцыі (распадабнення) груп зычных. Растлумачыць гістарычную прыроду гэтых фанетычных з’яў, узнавіўшы старажытнарускія формы слоў.


Злезці, дуб, аддаць, смех, стораж.
Узор выканання: годгодъ – пасля страты рэдукаванага Ъ у слабым становішчы на канцы слова адбылося аглушэнне канцавога звонкага зычнага [Д].
Заданне 6. Параўнаць словы сучаснай беларускай мовы з іх адпаведнікамі ў рускай мове і растлумачыць фанетычныя адрозненні.
Думаеш, вуж, вузкі, вуліца, гэты, азёры, возера, ордэн.
Узор выканання: вяснавесна – у беларускай мове ў першым складзе перад націскам [э] пасля мяккіх зычных пераходзіць у [а] пасля мяккіх зычных (яканне).
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
Стоя всh ведромъ и пригорh всh жито, а на осень поби ярь морозъ (НЛ, 1).

О добрыхъ же женахъ рече [Соломонъ] … Обрhтши волну и ленъ отворить благопотребная рукама своима (ИЛ) .



Варыянт 25
Заданне 1. Якім чынам у старабеларускай мове з′яўлялася запазычаная лексіка? Выявіць семантыку і мову-крыніцу запазычаных лексем. Ці захаваліся гэтыя запазычанні ў сучаснай беларускай мове,
Талеръ, гербъ, повшехный, асигнация, гонъ, рымарь, публика, чобанъ, витина, орда.
Заданне 2. Устанавіць, на месцы якіх праславянскіх гукаў у словах старажытнарускай мовы ўзніклі выдзеленыя зычныя. Чым абумоўлены гэтыя змены? Да кожнага слова падабраць роднасную пару як доказ паходжання зычнага.
Искоушати, лъжь, клицати, вълци, отьць, отьчьство, лице, сhча, помози.
Узор выканання: наоучити – Ч узнік на месцы праславянскага *К перад галосным пярэднага рада И (І палаталізацыя) – наоука.

Заданне 3. Падабраць да слоў аднакарэнныя пары, каб у корані адбылося чаргаванне галосных з нулём гука. Растлумачыць прычыны чаргавання. Узнавіць старажытнарускія формы слоў.


Агонь, сотня, восем, локаць, лён.
Узор выканання: увесьусе – чаргаванне Е з нулём гука ўзнікла пасля знікнення рэдукаванага Ь у слабым становішчы і пераходу Ь у Е ў моцным: вьсь – вьсе.
Заданне 4. Узнавіць старажытнарускія, стараславянскія і праславянскія формы слоў. Запоўніць табліцу.
Горб, шоўк, крышыць, трывога, горла, сэрца.
Узор выканання:


Старажытнаруская мова

Старасла-вянская мовы

Праславянская форма

Каментарыі

вълкъ

влъкъ

*vъlkъ

У спалучэнні *tъlt рэдукаваны Ъ быў у моцным становішчы і змяніўся на О. Плаўны Л з цягам часу страціў сваю складовасць, у беларускай мове змяніўся на Ў.

Заданне 5. У словах сучаснай беларускай мовы размежаваць з’явы асіміляцыі (прыпадабнення) і дысіміляцыі (распадабнення) груп зычных. Растлумачыць гістарычную прыроду гэтых фанетычных з’яў, узнавіўшы старажытнарускія формы слоў.


Лоб, малацьба, сад, класці, ад’ехаць.
Узор выканання: годгодъ – пасля страты рэдукаванага Ъ у слабым становішчы на канцы слова адбылося аглушэнне канцавога звонкага зычнага [Д].
Заданне 6. Параўнаць словы сучаснай беларускай мовы з іх адпаведнікамі ў рускай мове і растлумачыць фанетычныя адрозненні.
Оптыка, сцяна, ісці, магчы, прасці, секчы, берагчы, вобласць.
Узор выканання: вяснавесна – у беларускай мове ў першым складзе перад націскам [э] пасля мяккіх зычных пераходзіць у [а] пасля мяккіх зычных (яканне).
Заданне 7. Растлумачыць семантыку выдзеленых слоў у старажытнарускай мове. Ці сталі гэтыя словы здабыткам сучаснай беларускай мовы? Як змянілася іх значэнне гэтых слоў.
Не приличествуеть [держать шапку за пазухой] … яко поселянинъ ягняте или пияная баба клубковъ краденыя волны (ГОД).

А уторопчи урока 40 гривенъ и 15 лисиць и 10 черныхъ кунъ, неводъ … бредникъ, трои сани рыбы (Доп.)



ПРЫНЯТЫЯ СКАРАЧЭННІ
АВ – Арыстоцелевы вароты, ХVІ ст.

АЛ – Архангелогородский летописец, ХVІІ в.

Алекс. – Александрыя.

АЕ – Остромирово Евангелие, 1056-1057.

Бельск. – Хроніка Бельскага, ХVІІ ст.

БГ – Книги Ветхого и Нового Завета.

БЛ – Баркалабаўскі летапіс, ХVІІ ст.

Будны – Катихисісъ для детокъ хрістианскихъ языка русского короткого выложена, Нясвіж, 1562.

ВМЧ – Великие Минеи-Четьи, ХVІ в.

ГМ – Грамота великого князя Мсстислава Володимировича и его сына Всеволода, около 1130.

ГОД – Гражданство обычаев детских, ХVІІ в.

Доп. – Дополнения к актам историческим, Х, – 1700.

ДПРЦ – Забелин И. Домашний быт русских царей в ХVІ и ХVІІ вв.

ДСМГШ – Памятники дипломатических сношений Московского государства со шведским государством, 1556-1586.

ЕК – Евангелле Каліста, Еўе, 1616.

ЖАЮ – Житие Андрея Юродивого, ХVІІ в.

ЖИП – Житие Иосифа Прекрасного.

ЖПА – Житие протопопа Аввакума, 1672-1673.

ИЛ – Ипатьевская летопись, ХІІ в.

ИН – Книга Иисуса Навина, ХVІ в.

КДП – Переписная оброчная книга Деревской пятины, около 1495 г.

КИ – История великого князя Московского – Сочинение князя Курбского, ХVІІ в..

ЛЛ – Лаврентьевская летопись, ХІІ в.

НЛ, 1 – Новгородская летопись по Синодальному харатейному списку. ХІІ-ХІV вв.

ПВЛ – Повесть временных лет, ХІІ в.

ПИ – Палея историческая, ХV в.

ПЛ – Псковские летописи, ХV-ХVІІ в.

П-НЛ – Летописный сборник, именуемый Патриаршею или Никоновскою летописью, ІХ-ХІІІ в.

Пр. – Пролог мартовской половины года, ХІV-ХV вв.

ПСМИ – Проскинтарий святых мест святого града Иерусалима.

ПХ – Пакуты Хрыста, ХV ст.

РД – Римские деяния, 1688.

РИ – Памятники дипломатическох сношений с империею римскою. 1488-1699.

РП – Русская правда по Новгородской кормчей, 1282.

СБГПЗБ – Слоўнік беларускіх гаворак Паўночна-Заходняй Беларусі і яе пагранічча. – Т.1-5. – Мн., 1979-1986.

СДЗ – Слово Даниила Заточника.

СКБМ – Варлаам, архимандрит. Описание сборника ХV в. Кирилло-белозерского монастыря.

СМ – Сборник Муханова, ХІV в.

Слово – Слово о полку Игореве, ХІІ в.

ХА – Хроника Георгия Амартала в древнем славянорусском переводе ХІІІ-ХІV и ХV в.

Цар. 3 – Третья книга Царств. ХІ в.

ЧМ – Чэцця-Мінея. 1489.

ШЕБ – Шестоднев Иоанна, екзарха Болгарского.


ЛІТАРАТУРА
Аксамітаў А.С., Анічэнка У.В., Баханькоў А.Я., Булыка А.М. і інш. Гістарычная лексікалогія беларуская мовы. – Мн., 1970.

Анічэнка У.В. Беларуска-ўкраінскія пісьмова-моўныя сувязі. – Мн., 1969.

Анічэнка У.В. Гістарычная фанетыка ўсходнеславянскіх моў. – Гомель, 1982.

Анічэнка У.В. Гістарычная лексікалогія ўсходнеславянскіх моў. – Гомель, 1978.

Анічэнка У.В. Мовы усходніх славян: Вучэб. дапаможнік для філал.фак. ВНУ. – Мн., 1989.

Бардовіч А.М., Шакун Л.М. Марфемны слоўнік беларускай мовы. – Мн., 1989.

Булыка А.М. Слоўнік іншамоўных слоў: У 2 т. – Т.1-2. – Мн., 1998.

Гістарычны слоўнік беларускай мовы. – Т.1-19. – Мн., 1982-2000.

Даль Владимир. Толковый словарь живого великорусского языка: В 4 т. – Т. 1-4. – М., 1978-1980.

Історична граматика украϊнськоϊ мови / О.П.Безпалько, М.К.Бойчук, М.А.Жовтобрюх і інш. – Киϊв, 1962.

Жовтобрюх М.А., Русанівський В.М., Скляренко В.Г. Історія української мові: Фонетіка. – Київ, 1979.

Иванов В.В. Историческая грамматика русского языка. – М., 1964.

Колесов В.В. Историческая фонетика русского языка. – М., 1980.

Кривчик В.Ф., Можейко Н.С. Старославянский язык: [Учеб. пособие для филол. фак. вузов]. – 3-е изд., испр. – Мн., 1985.

Мейе А. Общеславянский язык: Пер. с 2 франц. изд. – М., 1951.

Можейко Н.С., Игнатенко А.П. Древнерусский язык. – Мн., 1988.

Руска-польскі слоўнік (любое выданне).

Словарь русского языка ХІ-ХVІІ вв. Под ред. С.И Бархударова-Г.А.Богатовой. – Т.1-15. – М., 1975-1989.

Слоўнік мовы Скарыны: У 2 т. Склад. У.В.Анічэнка.- Т. 1-2. – Мн., 1977-1984.

Срезневский И.И. Словарь древнерусского языка: В 6 т. – Т.1-6. – М., 1989.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5 т. – Т.1-5. – Мн., 1977-1984.

Українсько-російській словнік / Укл В.С.Ільїн, К.Г.Дорошенко і інш. – Київ, 1976.

Фасмер М. Этимологический словарь русского языка: В 4 т. – Т.1-4. – М., 1986-1987.

Филин Ф.П. Происхождение русского, украинского и белорусского языков. – Л., 1972.

Хабургаев Г.А. Старославянский язык: Учебник для студ. пединститутов. – М., 1986.

Хрэстаматыя па гісторыі беларускай мовы. Пад рэд. Р.Аванесава. – Ч.1.– Мн., 1961.

Шанский Н.М., Иванов В.В., Шанская Т.В. Краткий этимологический словарь русского языка. – М., 1961.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. – Т.1-2. – Мн., 1978.

Юргелевіч П.Я. Нарыс сучаснай беларускай мовы з гістарычнымі каментарыямі. – Мн., 1958.

Якубинский Л.П. История древнерусского языка. – М., 1953.



Янкоўскі Ф.М. Гістарычная граматыка беларускай мовы. – Мн., 1989.

Stanisław Dubisz, Krystyna Długosz-Kurczabowa. Gramatyka historyczna języka polskiego. – Warszawa, 1998.
Каталог: DocLib10 -> %D0%A3%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 -> 1%20-%2021%2005%2001%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F -> %D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0
%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0 -> Беларуская філалогія
%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0 -> Кантрольная работа па польскай мове для студэнтаў завочнага факультэта спец. “Беларуская філалогія”
%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0 -> Катрольная работа па курсу “Стараславянская мова” для студэнтаў 1 курса завочнага факультэта
%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0 -> Кантрольная работа для студэнтаў завочнага факультэта спецыяльнасці 121 05 01 “Беларуская філалогія”
%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0 -> Кантрольная работа (тэставыя заданні)
%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0 -> Катрольная работа па курсу “палеаграфія” для студэнтаў 1 курса завочнага факультэта
%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0 -> Кантрольныя работы для зф спец. “Руская філалогія” 2 курс 2 семестр Сучасная беларуская мова
%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0 -> Кантрольны тэст па агульнаму мовазнаўству
%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0 -> Кантрольная работа (тэставыя заданні)
%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D0%B7%D0%B0%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0 -> Катрольная работа па лацінскай мове


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8




База данных защищена авторским правом ©vuchoba.org 2020
звярнуцца да адміністрацыі

войти | регистрация
    Галоўная старонка


загрузить материал